Parva.Adhyaya 12.234

शुक उवाच · śuka uvāca

क्षरात्प्रभृति यः सर्गः सगुणानीन्द्रियाणि चबुद्ध्यैश्वर्याभिसर्गार्थं यद्ध्यानं चात्मनः शुभम्

kṣarātprabhṛti yaḥ sargaḥ saguṇānīndriyāṇi cabuddhyaiśvaryābhisargārthaṃ yaddhyānaṃ cātmanaḥ śubham

भूय एव तु लोकेऽस्मिन्सद्वृत्तिं वृत्तिहैतुकीम्यया सन्तः प्रवर्तन्ते तदिच्छाम्यनुवर्णितम्

bhūya eva tu loke'sminsadvṛttiṃ vṛttihaitukīmyayā santaḥ pravartante tadicchāmyanuvarṇitam

वेदे वचनमुक्तं तु कुरु कर्म त्यजेति चकथमेतद्विजानीयां तच्च व्याख्यातुमर्हसि

vede vacanamuktaṃ tu kuru karma tyajeti cakathametadvijānīyāṃ tacca vyākhyātumarhasi

लोकवृत्तान्ततत्त्वज्ञः पूतोऽहं गुरुशासनात्कृत्वा बुद्धिं वियुक्तात्मा त्यक्ष्याम्यात्मानमव्यथः

lokavṛttāntatattvajñaḥ pūto'haṃ guruśāsanātkṛtvā buddhiṃ viyuktātmā tyakṣyāmyātmānamavyathaḥ

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

यैषा वै विहिता वृत्तिः पुरस्ताद्ब्रह्मणा स्वयम्एषा पूर्वतरैः सद्भिराचीर्णा परमर्षिभिः

yaiṣā vai vihitā vṛttiḥ purastādbrahmaṇā svayameṣā pūrvataraiḥ sadbhirācīrṇā paramarṣibhiḥ

ब्रह्मचर्येण वै लोकाञ्जयन्ति परमर्षयःआत्मनश्च हृदि श्रेयस्त्वन्विच्छ मनसात्मनि

brahmacaryeṇa vai lokāñjayanti paramarṣayaḥātmanaśca hṛdi śreyastvanviccha manasātmani

वने मूलफलाशी च तप्यन्सुविपुलं तपःपुण्यायतनचारी च भूतानामविहिंसकः

vane mūlaphalāśī ca tapyansuvipulaṃ tapaḥpuṇyāyatanacārī ca bhūtānāmavihiṃsakaḥ

विधूमे सन्नमुसले वानप्रस्थप्रतिश्रयेकाले प्राप्ते चरन्भैक्षं कल्पते ब्रह्मभूयसे

vidhūme sannamusale vānaprasthapratiśrayekāle prāpte caranbhaikṣaṃ kalpate brahmabhūyase

निःस्तुतिर्निर्नमस्कारः परित्यज्य शुभाशुभेअरण्ये विचरैकाकी येन केनचिदाशितः

niḥstutirnirnamaskāraḥ parityajya śubhāśubhearaṇye vicaraikākī yena kenacidāśitaḥ

शुक उवाच · śuka uvāca

यदिदं वेदवचनं लोकवादे विरुध्यतेप्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः

yadidaṃ vedavacanaṃ lokavāde virudhyatepramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ

इत्येतच्छ्रोतुमिच्छामि भगवान्प्रब्रवीतु मेकर्मणामविरोधेन कथमेतत्प्रवर्तते

ityetacchrotumicchāmi bhagavānprabravītu mekarmaṇāmavirodhena kathametatpravartate

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गन्धवत्याः सुतः सुतम्ऋषिस्तत्पूजयन्वाक्यं पुत्रस्यामिततेजसः

ityuktaḥ pratyuvācedaṃ gandhavatyāḥ sutaḥ sutamṛṣistatpūjayanvākyaṃ putrasyāmitatejasaḥ

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकःयथोक्तकारिणः सर्वे गच्छन्ति परमां गतिम्

gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho'tha bhikṣukaḥyathoktakāriṇaḥ sarve gacchanti paramāṃ gatim

एको य आश्रमानेताननुतिष्ठेद्यथाविधिअकामद्वेषसंयुक्तः स परत्र महीयते

eko ya āśramānetānanutiṣṭhedyathāvidhiakāmadveṣasaṃyuktaḥ sa paratra mahīyate

चतुष्पदी हि निःश्रेणी ब्रह्मण्येषा प्रतिष्ठिताएतामाश्रित्य निःश्रेणीं ब्रह्मलोके महीयते

catuṣpadī hi niḥśreṇī brahmaṇyeṣā pratiṣṭhitāetāmāśritya niḥśreṇīṃ brahmaloke mahīyate

आयुषस्तु चतुर्भागं ब्रह्मचार्यनसूयकःगुरौ वा गुरुपुत्रे वा वसेद्धर्मार्थकोविदः

āyuṣastu caturbhāgaṃ brahmacāryanasūyakaḥgurau vā guruputre vā vaseddharmārthakovidaḥ

कर्मातिरेकेण गुरोरध्येतव्यं बुभूषतादक्षिणो नापवादी स्यादाहूतो गुरुमाश्रयेत्

karmātirekeṇa guroradhyetavyaṃ bubhūṣatādakṣiṇo nāpavādī syādāhūto gurumāśrayet

जघन्यशायी पूर्वं स्यादुत्थायी गुरुवेश्मनियच्च शिष्येण कर्तव्यं कार्यं दासेन वा पुनः

jaghanyaśāyī pūrvaṃ syādutthāyī guruveśmaniyacca śiṣyeṇa kartavyaṃ kāryaṃ dāsena vā punaḥ

कृतमित्येव तत्सर्वं कृत्वा तिष्ठेत पार्श्वतःकिंकरः सर्वकारी च सर्वकर्मसु कोविदः

kṛtamityeva tatsarvaṃ kṛtvā tiṣṭheta pārśvataḥkiṃkaraḥ sarvakārī ca sarvakarmasu kovidaḥ

शुचिर्दक्षो गुणोपेतो ब्रूयादिषुरिवात्वरःचक्षुषा गुरुमव्यग्रो निरीक्षेत जितेन्द्रियः

śucirdakṣo guṇopeto brūyādiṣurivātvaraḥcakṣuṣā gurumavyagro nirīkṣeta jitendriyaḥ

नाभुक्तवति चाश्नीयादपीतवति नो पिबेत्न तिष्ठति तथासीत नासुप्ते प्रस्वपेत च

nābhuktavati cāśnīyādapītavati no pibetna tiṣṭhati tathāsīta nāsupte prasvapeta ca

उत्तानाभ्यां च पाणिभ्यां पादावस्य मृदु स्पृशेत्दक्षिणं दक्षिणेनैव सव्यं सव्येन पीडयेत्

uttānābhyāṃ ca pāṇibhyāṃ pādāvasya mṛdu spṛśetdakṣiṇaṃ dakṣiṇenaiva savyaṃ savyena pīḍayet

अभिवाद्य गुरुं ब्रूयादधीष्व भगवन्नितिइदं करिष्ये भगवन्निदं चापि कृतं मया

abhivādya guruṃ brūyādadhīṣva bhagavannitiidaṃ kariṣye bhagavannidaṃ cāpi kṛtaṃ mayā

इति सर्वमनुज्ञाप्य निवेद्य गुरवे धनम्कुर्यात्कृत्वा च तत्सर्वमाख्येयं गुरवे पुनः

iti sarvamanujñāpya nivedya gurave dhanamkuryātkṛtvā ca tatsarvamākhyeyaṃ gurave punaḥ

यांस्तु गन्धान्रसान्वापि ब्रह्मचारी न सेवतेसेवेत तान्समावृत्त इति धर्मेषु निश्चयः

yāṃstu gandhānrasānvāpi brahmacārī na sevateseveta tānsamāvṛtta iti dharmeṣu niścayaḥ

ये केचिद्विस्तरेणोक्ता नियमा ब्रह्मचारिणःतान्सर्वाननुगृह्णीयाद्भवेच्चानपगो गुरोः

ye kecidvistareṇoktā niyamā brahmacāriṇaḥtānsarvānanugṛhṇīyādbhaveccānapago guroḥ

स एवं गुरवे प्रीतिमुपहृत्य यथाबलम्आश्रमेष्वाश्रमेष्वेवं शिष्यो वर्तेत कर्मणा

sa evaṃ gurave prītimupahṛtya yathābalamāśrameṣvāśrameṣvevaṃ śiṣyo varteta karmaṇā

वेदव्रतोपवासेन चतुर्थे चायुषो गतेगुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावर्तेद्यथाविधि

vedavratopavāsena caturthe cāyuṣo gategurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvartedyathāvidhi

धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनुत्पाद्य धर्मतःद्वितीयमायुषो भागं गृहमेधिव्रती भवेत्

dharmalabdhairyuto dārairagnīnutpādya dharmataḥdvitīyamāyuṣo bhāgaṃ gṛhamedhivratī bhavet