Parva.Adhyaya 12.235

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

द्वितीयमायुषो भागं गृहमेधी गृहे वसेत्धर्मलब्धैर्युतो दारैरग्नीनुत्पाद्य सुव्रतः

dvitīyamāyuṣo bhāgaṃ gṛhamedhī gṛhe vasetdharmalabdhairyuto dārairagnīnutpādya suvrataḥ

गृहस्थवृत्तयश्चैव चतस्रः कविभिः स्मृताःकुसूलधान्यः प्रथमः कुम्भीधान्यस्त्वनन्तरम्

gṛhasthavṛttayaścaiva catasraḥ kavibhiḥ smṛtāḥkusūladhānyaḥ prathamaḥ kumbhīdhānyastvanantaram

अश्वस्तनोऽथ कापोतीमाश्रितो वृत्तिमाहरेत्तेषां परः परो ज्यायान्धर्मतो लोकजित्तमः

aśvastano'tha kāpotīmāśrito vṛttimāharetteṣāṃ paraḥ paro jyāyāndharmato lokajittamaḥ

षट्कर्मा वर्तयत्येकस्त्रिभिरन्यः प्रवर्ततेद्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रे व्यवस्थितःगृहमेधिव्रतान्यत्र महान्तीह प्रचक्षते

ṣaṭkarmā vartayatyekastribhiranyaḥ pravartatedvābhyāmekaścaturthastu brahmasatre vyavasthitaḥgṛhamedhivratānyatra mahāntīha pracakṣate

नात्मार्थं पाचयेदन्नं न वृथा घातयेत्पशून्प्राणी वा यदि वाप्राणी संस्कारं यजुषार्हति

nātmārthaṃ pācayedannaṃ na vṛthā ghātayetpaśūnprāṇī vā yadi vāprāṇī saṃskāraṃ yajuṣārhati

न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रयोःन भुञ्जीतान्तराकाले नानृतावाह्वयेत्स्त्रियम्

na divā prasvapejjātu na pūrvāpararātrayoḥna bhuñjītāntarākāle nānṛtāvāhvayetstriyam

नास्यानश्नन्वसेद्विप्रो गृहे कश्चिदपूजितःतथास्यातिथयः पूज्या हव्यकव्यवहाः सदा

nāsyānaśnanvasedvipro gṛhe kaścidapūjitaḥtathāsyātithayaḥ pūjyā havyakavyavahāḥ sadā

वेदविद्याव्रतस्नाताः श्रोत्रिया वेदपारगाःस्वधर्मजीविनो दान्ताः क्रियावन्तस्तपस्विनःतेषां हव्यं च कव्यं चाप्यर्हणार्थं विधीयते

vedavidyāvratasnātāḥ śrotriyā vedapāragāḥsvadharmajīvino dāntāḥ kriyāvantastapasvinaḥteṣāṃ havyaṃ ca kavyaṃ cāpyarhaṇārthaṃ vidhīyate

न खरैः संप्रयातस्य स्वधर्माज्ञानकस्य चअपविद्धाग्निहोत्रस्य गुरोर्वालीककारिणः

na kharaiḥ saṃprayātasya svadharmājñānakasya caapaviddhāgnihotrasya gurorvālīkakāriṇaḥ

संविभागोऽत्र भूतानां सर्वेषामेव शिष्यतेतथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना

saṃvibhāgo'tra bhūtānāṃ sarveṣāmeva śiṣyatetathaivāpacamānebhyaḥ pradeyaṃ gṛhamedhinā

विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजनःअमृतं यज्ञशेषं स्याद्भोजनं हविषा समम्भृत्यशेषं तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसाशिनम्

vighasāśī bhavennityaṃ nityaṃ cāmṛtabhojanaḥamṛtaṃ yajñaśeṣaṃ syādbhojanaṃ haviṣā samambhṛtyaśeṣaṃ tu yo'śnāti tamāhurvighasāśinam

स्वदारनिरतो दान्तो ह्यनसूयुर्जितेन्द्रियःऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर्मातुलातिथिसंश्रितैः

svadāranirato dānto hyanasūyurjitendriyaḥṛtvikpurohitācāryairmātulātithisaṃśritaiḥ

वृद्धबालातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसंबन्धिबान्धवैःमातापितृभ्यां जामीभिर्भ्रात्रा पुत्रेण भार्यया

vṛddhabālāturairvaidyairjñātisaṃbandhibāndhavaiḥmātāpitṛbhyāṃ jāmībhirbhrātrā putreṇa bhāryayā

दुहित्रा दासवर्गेण विवादं न समाचरेत्एतान्विमुच्य संवादान्सर्वपापैः प्रमुच्यते

duhitrā dāsavargeṇa vivādaṃ na samācaretetānvimucya saṃvādānsarvapāpaiḥ pramucyate

एतैर्जितैस्तु जयति सर्वाँल्लोकान्न संशयःआचार्यो ब्रह्मलोकेशः प्राजापत्ये पिता प्रभुः

etairjitaistu jayati sarvām̐llokānna saṃśayaḥācāryo brahmalokeśaḥ prājāpatye pitā prabhuḥ

अतिथिस्त्विन्द्रलोकेशो देवलोकस्य चर्त्विजःजामयोऽप्सरसां लोके वैश्वदेवे तु ज्ञातयः

atithistvindralokeśo devalokasya cartvijaḥjāmayo'psarasāṃ loke vaiśvadeve tu jñātayaḥ

संबन्धिबान्धवा दिक्षु पृथिव्यां मातृमातुलौवृद्धबालातुरकृशास्त्वाकाशे प्रभविष्णवः

saṃbandhibāndhavā dikṣu pṛthivyāṃ mātṛmātulauvṛddhabālāturakṛśāstvākāśe prabhaviṣṇavaḥ

भ्राता ज्येष्ठः समः पित्रा भार्या पुत्रः स्वका तनुःछाया स्वा दाशवर्गस्तु दुहिता कृपणं परम्

bhrātā jyeṣṭhaḥ samaḥ pitrā bhāryā putraḥ svakā tanuḥchāyā svā dāśavargastu duhitā kṛpaṇaṃ param

तस्मादेतैरधिक्षिप्तः सहेन्नित्यमसंज्वरःगृहधर्मरतो विद्वान्धर्मनित्यो जितक्लमः

tasmādetairadhikṣiptaḥ sahennityamasaṃjvaraḥgṛhadharmarato vidvāndharmanityo jitaklamaḥ

न चार्थबद्धः कर्माणि धर्मं वा कंचिदाचरेत्गृहस्थवृत्तयस्तिस्रस्तासां निःश्रेयसं परम्

na cārthabaddhaḥ karmāṇi dharmaṃ vā kaṃcidācaretgṛhasthavṛttayastisrastāsāṃ niḥśreyasaṃ param

परस्परं तथैवाहुश्चातुराश्रम्यमेव तत्ये चोक्ता नियमास्तेषां सर्वं कार्यं बुभूषता

parasparaṃ tathaivāhuścāturāśramyameva tatye coktā niyamāsteṣāṃ sarvaṃ kāryaṃ bubhūṣatā

कुम्भीधान्यैरुञ्छशिलैः कापोतीं चास्थितैस्तथायस्मिंश्चैते वसन्त्यर्हास्तद्राष्ट्रमभिवर्धते

kumbhīdhānyairuñchaśilaiḥ kāpotīṃ cāsthitaistathāyasmiṃścaite vasantyarhāstadrāṣṭramabhivardhate

दश पूर्वान्दश परान्पुनाति च पितामहान्गृहस्थवृत्तयस्त्वेता वर्तयेद्यो गतव्यथः

daśa pūrvāndaśa parānpunāti ca pitāmahāngṛhasthavṛttayastvetā vartayedyo gatavyathaḥ

स चक्रचरलोकानां सदृशीं प्राप्नुयाद्गतिम्यतेन्द्रियाणामथ वा गतिरेषा विधीयते

sa cakracaralokānāṃ sadṛśīṃ prāpnuyādgatimyatendriyāṇāmatha vā gatireṣā vidhīyate

स्वर्गलोको गृहस्थानामुदारमनसां हितःस्वर्गो विमानसंयुक्तो वेददृष्टः सुपुष्पितः

svargaloko gṛhasthānāmudāramanasāṃ hitaḥsvargo vimānasaṃyukto vedadṛṣṭaḥ supuṣpitaḥ

स्वर्गलोके गृहस्थानां प्रतिष्ठा नियतात्मनाम्ब्रह्मणा विहिता श्रेणिरेषा यस्मात्प्रमुच्यतेद्वितीयं क्रमशः प्राप्य स्वर्गलोके महीयते

svargaloke gṛhasthānāṃ pratiṣṭhā niyatātmanāmbrahmaṇā vihitā śreṇireṣā yasmātpramucyatedvitīyaṃ kramaśaḥ prāpya svargaloke mahīyate

अतः परं परममुदारमाश्रमं; तृतीयमाहुस्त्यजतां कलेवरम्वनौकसां गृहपतिनामनुत्तमं; शृणुष्वैतत्क्लिष्टशरीरकारिणाम्

ataḥ paraṃ paramamudāramāśramaṃ; tṛtīyamāhustyajatāṃ kalevaramvanaukasāṃ gṛhapatināmanuttamaṃ; śṛṇuṣvaitatkliṣṭaśarīrakāriṇām