Parva.Adhyaya 12.238

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

प्रकृतेस्तु विकारा ये क्षेत्रज्ञस्तैः परिश्रितःते चैनं न प्रजानन्ति स तु जानाति तानपि

prakṛtestu vikārā ye kṣetrajñastaiḥ pariśritaḥte cainaṃ na prajānanti sa tu jānāti tānapi

तैश्चैष कुरुते कार्यं मनःषष्ठैरिहेन्द्रियैःसुदान्तैरिव संयन्ता दृढैः परमवाजिभिः

taiścaiṣa kurute kāryaṃ manaḥṣaṣṭhairihendriyaiḥsudāntairiva saṃyantā dṛḍhaiḥ paramavājibhiḥ

इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यः परमं मनःमनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान्परः

indriyebhyaḥ parā hyarthā arthebhyaḥ paramaṃ manaḥmanasastu parā buddhirbuddherātmā mahānparaḥ

महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्परतोऽमृतम्अमृतान्न परं किंचित्सा काष्ठा सा परा गतिः

mahataḥ paramavyaktamavyaktātparato'mṛtamamṛtānna paraṃ kiṃcitsā kāṣṭhā sā parā gatiḥ

एवं सर्वेषु भूतेषु गूढोऽऽत्मा न प्रकाशतेदृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः

evaṃ sarveṣu bhūteṣu gūḍho''tmā na prakāśatedṛśyate tvagryayā buddhyā sūkṣmayā tattvadarśibhiḥ

अन्तरात्मनि संलीय मनःषष्ठानि मेधयाइन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च बहु चिन्त्यमचिन्तयन्

antarātmani saṃlīya manaḥṣaṣṭhāni medhayāindriyāṇīndriyārthāṃśca bahu cintyamacintayan

ध्यानोपरमणं कृत्वा विद्यासंपादितं मनःअनीश्वरः प्रशान्तात्मा ततोऽर्छत्यमृतं पदम्

dhyānoparamaṇaṃ kṛtvā vidyāsaṃpāditaṃ manaḥanīśvaraḥ praśāntātmā tato'rchatyamṛtaṃ padam

इन्द्रियाणां तु सर्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृतिःआत्मनः संप्रदानेन मर्त्यो मृत्युमुपाश्नुते

indriyāṇāṃ tu sarveṣāṃ vaśyātmā calitasmṛtiḥātmanaḥ saṃpradānena martyo mṛtyumupāśnute

हित्वा तु सर्वसंकल्पान्सत्त्वे चित्तं निवेशयेत्सत्त्वे चित्तं समावेश्य ततः कालंजरो भवेत्

hitvā tu sarvasaṃkalpānsattve cittaṃ niveśayetsattve cittaṃ samāveśya tataḥ kālaṃjaro bhavet

चित्तप्रसादेन यतिर्जहाति हि शुभाशुभम्प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमानन्त्यमश्नुते

cittaprasādena yatirjahāti hi śubhāśubhamprasannātmātmani sthitvā sukhamānantyamaśnute

लक्षणं तु प्रसादस्य यथा तृप्तः सुखं स्वपेत्निवाते वा यथा दीपो दीप्यमानो न कम्पते

lakṣaṇaṃ tu prasādasya yathā tṛptaḥ sukhaṃ svapetnivāte vā yathā dīpo dīpyamāno na kampate

एवं पूर्वापरे रात्रे युञ्जन्नात्मानमात्मनासत्त्वाहारविशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानमात्मनि

evaṃ pūrvāpare rātre yuñjannātmānamātmanāsattvāhāraviśuddhātmā paśyatyātmānamātmani

रहस्यं सर्ववेदानामनैतिह्यमनागमम्आत्मप्रत्ययिकं शास्त्रमिदं पुत्रानुशासनम्

rahasyaṃ sarvavedānāmanaitihyamanāgamamātmapratyayikaṃ śāstramidaṃ putrānuśāsanam

धर्माख्यानेषु सर्वेषु सत्याख्यानेषु यद्वसुदशेदमृक्सहस्राणि निर्मथ्यामृतमुद्धृतम्

dharmākhyāneṣu sarveṣu satyākhyāneṣu yadvasudaśedamṛksahasrāṇi nirmathyāmṛtamuddhṛtam

नवनीतं यथा दध्नः काष्ठादग्निर्यथैव चतथैव विदुषां ज्ञानं पुत्रहेतोः समुद्धृतम्स्नातकानामिदं शास्त्रं वाच्यं पुत्रानुशासनम्

navanītaṃ yathā dadhnaḥ kāṣṭhādagniryathaiva catathaiva viduṣāṃ jñānaṃ putrahetoḥ samuddhṛtamsnātakānāmidaṃ śāstraṃ vācyaṃ putrānuśāsanam

तदिदं नाप्रशान्ताय नादान्तायातपस्विनेनावेदविदुषे वाच्यं तथा नानुगताय च

tadidaṃ nāpraśāntāya nādāntāyātapasvinenāvedaviduṣe vācyaṃ tathā nānugatāya ca

नासूयकायानृजवे न चानिर्दिष्टकारिणेन तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च

nāsūyakāyānṛjave na cānirdiṣṭakāriṇena tarkaśāstradagdhāya tathaiva piśunāya ca

श्लाघते श्लाघनीयाय प्रशान्ताय तपस्विनेइदं प्रियाय पुत्राय शिष्यायानुगताय चरहस्यधर्मं वक्तव्यं नान्यस्मै तु कथंचन

ślāghate ślāghanīyāya praśāntāya tapasvineidaṃ priyāya putrāya śiṣyāyānugatāya carahasyadharmaṃ vaktavyaṃ nānyasmai tu kathaṃcana

यद्यप्यस्य महीं दद्याद्रत्नपूर्णामिमां नरःइदमेव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित्

yadyapyasya mahīṃ dadyādratnapūrṇāmimāṃ naraḥidameva tataḥ śreya iti manyeta tattvavit

अतो गुह्यतरार्थं तदध्यात्ममतिमानुषम्यत्तन्महर्षिभिर्दृष्टं वेदान्तेषु च गीयतेतत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ato guhyatarārthaṃ tadadhyātmamatimānuṣamyattanmaharṣibhirdṛṣṭaṃ vedānteṣu ca gīyatetatte'haṃ saṃpravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi