Parva.Adhyaya 12.271

उशनोवाचनमस्तस्मै भगवते देवाय प्रभविष्णवेयस्य पृथ्वीतलं तात साकाशं बाहुगोचरम्

uśanovācanamastasmai bhagavate devāya prabhaviṣṇaveyasya pṛthvītalaṃ tāta sākāśaṃ bāhugocaram

मूर्धा यस्य त्वनन्तं च स्थानं दानवसत्तमतस्याहं ते प्रवक्ष्यामि विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

mūrdhā yasya tvanantaṃ ca sthānaṃ dānavasattamatasyāhaṃ te pravakṣyāmi viṣṇormāhātmyamuttamam

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तयोः संवदतोरेवमाजगाम महामुनिःसनत्कुमारो धर्मात्मा संशयच्छेदनाय वै

tayoḥ saṃvadatorevamājagāma mahāmuniḥsanatkumāro dharmātmā saṃśayacchedanāya vai

स पूजितोऽसुरेन्द्रेण मुनिनोशनसा तथानिषसादासने राजन्महार्हे मुनिपुंगवः

sa pūjito'surendreṇa muninośanasā tathāniṣasādāsane rājanmahārhe munipuṃgavaḥ

तमासीनं महाप्राज्ञमुशना वाक्यमब्रवीत्ब्रूह्यस्मै दानवेन्द्राय विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

tamāsīnaṃ mahāprājñamuśanā vākyamabravītbrūhyasmai dānavendrāya viṣṇormāhātmyamuttamam

सनत्कुमारस्तु ततः श्रुत्वा प्राह वचोऽर्थवत्विष्णोर्माहात्म्यसंयुक्तं दानवेन्द्राय धीमते

sanatkumārastu tataḥ śrutvā prāha vaco'rthavatviṣṇormāhātmyasaṃyuktaṃ dānavendrāya dhīmate

शृणु सर्वमिदं दैत्य विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्विष्णौ जगत्स्थितं सर्वमिति विद्धि परंतप

śṛṇu sarvamidaṃ daitya viṣṇormāhātmyamuttamamviṣṇau jagatsthitaṃ sarvamiti viddhi paraṃtapa

सृजत्येष महाबाहो भूतग्रामं चराचरम्एष चाक्षिपते काले काले विसृजते पुनःअस्मिन्गच्छन्ति विलयमस्माच्च प्रभवन्त्युत

sṛjatyeṣa mahābāho bhūtagrāmaṃ carācarameṣa cākṣipate kāle kāle visṛjate punaḥasmingacchanti vilayamasmācca prabhavantyuta

नैष दानवता शक्यस्तपसा नैव चेज्ययासंप्राप्तुमिन्द्रियाणां तु संयमेनैव शक्यते

naiṣa dānavatā śakyastapasā naiva cejyayāsaṃprāptumindriyāṇāṃ tu saṃyamenaiva śakyate

बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव कर्मणा मनसि स्थितःनिर्मलीकुरुते बुद्ध्या सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते

bāhye cābhyantare caiva karmaṇā manasi sthitaḥnirmalīkurute buddhyā so'mutrānantyamaśnute

यथा हिरण्यकर्ता वै रूप्यमग्नौ विशोधयेत्बहुशोऽतिप्रयत्नेन महतात्मकृतेन ह

yathā hiraṇyakartā vai rūpyamagnau viśodhayetbahuśo'tiprayatnena mahatātmakṛtena ha

तद्वज्जातिशतैर्जीवः शुध्यतेऽल्पेन कर्मणायत्नेन महता चैवाप्येकजातौ विशुध्यते

tadvajjātiśatairjīvaḥ śudhyate'lpena karmaṇāyatnena mahatā caivāpyekajātau viśudhyate

लीलयाल्पं यथा गात्रात्प्रमृज्यादात्मनो रजःबहु यत्नेन महता दोषनिर्हरणं तथा

līlayālpaṃ yathā gātrātpramṛjyādātmano rajaḥbahu yatnena mahatā doṣanirharaṇaṃ tathā

यथा चाल्पेन माल्येन वासितं तिलसर्षपम्न मुञ्चति स्वकं गन्धं तद्वत्सूक्ष्मस्य दर्शनम्

yathā cālpena mālyena vāsitaṃ tilasarṣapamna muñcati svakaṃ gandhaṃ tadvatsūkṣmasya darśanam

तदेव बहुभिर्माल्यैर्वास्यमानं पुनः पुनःविमुञ्चति स्वकं गन्धं माल्यगन्धेऽवतिष्ठति

tadeva bahubhirmālyairvāsyamānaṃ punaḥ punaḥvimuñcati svakaṃ gandhaṃ mālyagandhe'vatiṣṭhati

एवं जातिशतैर्युक्तो गुणैरेव प्रसङ्गिषुबुद्ध्या निवर्तते दोषो यत्नेनाभ्यासजेन वै

evaṃ jātiśatairyukto guṇaireva prasaṅgiṣubuddhyā nivartate doṣo yatnenābhyāsajena vai

कर्मणा स्वेन रक्तानि विरक्तानि च दानवयथा कर्मविशेषांश्च प्राप्नुवन्ति तथा शृणु

karmaṇā svena raktāni viraktāni ca dānavayathā karmaviśeṣāṃśca prāpnuvanti tathā śṛṇu

यथा च संप्रवर्तन्ते यस्मिंस्तिष्ठन्ति वा विभोतत्तेऽनुपूर्व्या व्याख्यास्ये तदिहैकमनाः शृणु

yathā ca saṃpravartante yasmiṃstiṣṭhanti vā vibhotatte'nupūrvyā vyākhyāsye tadihaikamanāḥ śṛṇu

अनादिनिधनः श्रीमान्हरिर्नारायणः प्रभुःस वै सृजति भूतानि स्थावराणि चराणि च

anādinidhanaḥ śrīmānharirnārāyaṇaḥ prabhuḥsa vai sṛjati bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

एष सर्वेषु भूतेषु क्षरश्चाक्षर एव चएकादशविकारात्मा जगत्पिबति रश्मिभिः

eṣa sarveṣu bhūteṣu kṣaraścākṣara eva caekādaśavikārātmā jagatpibati raśmibhiḥ

पादौ तस्य महीं विद्धि मूर्धानं दिवमेव चबाहवस्तु दिशो दैत्य श्रोत्रमाकाशमेव च

pādau tasya mahīṃ viddhi mūrdhānaṃ divameva cabāhavastu diśo daitya śrotramākāśameva ca

तस्य तेजोमयः सूर्यो मनश्चन्द्रमसि स्थितम्बुद्धिर्ज्ञानगता नित्यं रसस्त्वप्सु प्रवर्तते

tasya tejomayaḥ sūryo manaścandramasi sthitambuddhirjñānagatā nityaṃ rasastvapsu pravartate

भ्रुवोरनन्तरास्तस्य ग्रहा दानवसत्तमनक्षत्रचक्रं नेत्राभ्यां पादयोर्भूश्च दानव

bhruvoranantarāstasya grahā dānavasattamanakṣatracakraṃ netrābhyāṃ pādayorbhūśca dānava

रजस्तमश्च सत्त्वं च विद्धि नारायणात्मकम्सोऽऽश्रमाणां मुखं तात कर्मणस्तत्फलं विदुः

rajastamaśca sattvaṃ ca viddhi nārāyaṇātmakamso''śramāṇāṃ mukhaṃ tāta karmaṇastatphalaṃ viduḥ

अकर्मणः फलं चैव स एव परमव्ययःछन्दांसि तस्य रोमाणि अक्षरं च सरस्वती

akarmaṇaḥ phalaṃ caiva sa eva paramavyayaḥchandāṃsi tasya romāṇi akṣaraṃ ca sarasvatī

बह्वाश्रयो बहुमुखो धर्मो हृदि समाश्रितःस ब्रह्मपरमो धर्मस्तपश्च सदसच्च सः

bahvāśrayo bahumukho dharmo hṛdi samāśritaḥsa brahmaparamo dharmastapaśca sadasacca saḥ

श्रुतिशास्त्रग्रहोपेतः षोडशर्त्विक्क्रतुश्च सःपितामहश्च विष्णुश्च सोऽश्विनौ स पुरंदरः

śrutiśāstragrahopetaḥ ṣoḍaśartvikkratuśca saḥpitāmahaśca viṣṇuśca so'śvinau sa puraṃdaraḥ

मित्रश्च वरुणश्चैव यमोऽथ धनदस्तथाते पृथग्दर्शनास्तस्य संविदन्ति तथैकताम्एकस्य विद्धि देवस्य सर्वं जगदिदं वशे

mitraśca varuṇaścaiva yamo'tha dhanadastathāte pṛthagdarśanāstasya saṃvidanti tathaikatāmekasya viddhi devasya sarvaṃ jagadidaṃ vaśe

नानाभूतस्य दैत्येन्द्र तस्यैकत्वं वदत्ययम्जन्तुः पश्यति ज्ञानेन ततः सत्त्वं प्रकाशते

nānābhūtasya daityendra tasyaikatvaṃ vadatyayamjantuḥ paśyati jñānena tataḥ sattvaṃ prakāśate

संहारविक्षेपसहस्रकोटी;स्तिष्ठन्ति जीवाः प्रचरन्ति चान्येप्रजाविसर्गस्य च पारिमाण्यं; वापीसहस्राणि बहूनि दैत्य

saṃhāravikṣepasahasrakoṭī;stiṣṭhanti jīvāḥ pracaranti cānyeprajāvisargasya ca pārimāṇyaṃ; vāpīsahasrāṇi bahūni daitya

वाप्यः पुनर्योजनविस्तृतास्ताः; क्रोशं च गम्भीरतयावगाढाःआयामतः पञ्चशताश्च सर्वाः; प्रत्येकशो योजनतः प्रवृद्धाः

vāpyaḥ punaryojanavistṛtāstāḥ; krośaṃ ca gambhīratayāvagāḍhāḥāyāmataḥ pañcaśatāśca sarvāḥ; pratyekaśo yojanataḥ pravṛddhāḥ

वाप्या जलं क्षिप्यति वालकोट्या; त्वह्ना सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम्तासां क्षये विद्धि कृतं विसर्गं; संहारमेकं च तथा प्रजानाम्

vāpyā jalaṃ kṣipyati vālakoṭyā; tvahnā sakṛccāpyatha na dvitīyamtāsāṃ kṣaye viddhi kṛtaṃ visargaṃ; saṃhāramekaṃ ca tathā prajānām

षड्जीववर्णाः परमं प्रमाणं; कृष्णो धूम्रो नीलमथास्य मध्यम्रक्तं पुनः सह्यतरं सुखं तु; हारिद्रवर्णं सुसुखं च शुक्लम्

ṣaḍjīvavarṇāḥ paramaṃ pramāṇaṃ; kṛṣṇo dhūmro nīlamathāsya madhyamraktaṃ punaḥ sahyataraṃ sukhaṃ tu; hāridravarṇaṃ susukhaṃ ca śuklam

परं तु शुक्लं विमलं विशोकं; गतक्लमं सिध्यति दानवेन्द्रगत्वा तु योनिप्रभवानि दैत्य; सहस्रशः सिद्धिमुपैति जीवः

paraṃ tu śuklaṃ vimalaṃ viśokaṃ; gataklamaṃ sidhyati dānavendragatvā tu yoniprabhavāni daitya; sahasraśaḥ siddhimupaiti jīvaḥ

गतिं च यां दर्शनमाह देवो; गत्वा शुभं दर्शनमेव चाहगतिः पुनर्वर्णकृता प्रजानां; वर्णस्तथा कालकृतोऽसुरेन्द्र

gatiṃ ca yāṃ darśanamāha devo; gatvā śubhaṃ darśanameva cāhagatiḥ punarvarṇakṛtā prajānāṃ; varṇastathā kālakṛto'surendra

शतं सहस्राणि चतुर्दशेह; परा गतिर्जीवगुणस्य दैत्यआरोहणं तत्कृतमेव विद्धि; स्थानं तथा निःसरणं च तेषाम्

śataṃ sahasrāṇi caturdaśeha; parā gatirjīvaguṇasya daityaārohaṇaṃ tatkṛtameva viddhi; sthānaṃ tathā niḥsaraṇaṃ ca teṣām

कृष्णस्य वर्णस्य गतिर्निकृष्टा; स मज्जते नरके पच्यमानःस्थानं तथा दुर्गतिभिस्तु तस्य; प्रजाविसर्गान्सुबहून्वदन्ति

kṛṣṇasya varṇasya gatirnikṛṣṭā; sa majjate narake pacyamānaḥsthānaṃ tathā durgatibhistu tasya; prajāvisargānsubahūnvadanti

शतं सहस्राणि ततश्चरित्वा; प्राप्नोति वर्णं हरितं तु पश्चात्स चैव तस्मिन्निवसत्यनीशो; युगक्षये तमसा संवृतात्मा

śataṃ sahasrāṇi tataścaritvā; prāpnoti varṇaṃ haritaṃ tu paścātsa caiva tasminnivasatyanīśo; yugakṣaye tamasā saṃvṛtātmā

स वै यदा सत्त्वगुणेन युक्त;स्तमो व्यपोहन्घटते स्वबुद्ध्यास लोहितं वर्णमुपैति नीलो; मनुष्यलोके परिवर्तते च

sa vai yadā sattvaguṇena yukta;stamo vyapohanghaṭate svabuddhyāsa lohitaṃ varṇamupaiti nīlo; manuṣyaloke parivartate ca

स तत्र संहारविसर्गमेव; स्वकर्मजैर्बन्धनैः क्लिश्यमानःततः स हारिद्रमुपैति वर्णं; संहारविक्षेपशते व्यतीते

sa tatra saṃhāravisargameva; svakarmajairbandhanaiḥ kliśyamānaḥtataḥ sa hāridramupaiti varṇaṃ; saṃhāravikṣepaśate vyatīte

हारिद्रवर्णस्तु प्रजाविसर्गा;न्सहस्रशस्तिष्ठति संचरन्वैअविप्रमुक्तो निरये च दैत्य; ततः सहस्राणि दशापराणि

hāridravarṇastu prajāvisargā;nsahasraśastiṣṭhati saṃcaranvaiavipramukto niraye ca daitya; tataḥ sahasrāṇi daśāparāṇi

गतीः सहस्राणि च पञ्च तस्य; चत्वारि संवर्तकृतानि चैवविमुक्तमेनं निरयाच्च विद्धि; सर्वेषु चान्येषु च संभवेषु

gatīḥ sahasrāṇi ca pañca tasya; catvāri saṃvartakṛtāni caivavimuktamenaṃ nirayācca viddhi; sarveṣu cānyeṣu ca saṃbhaveṣu

स देवलोके विहरत्यभीक्ष्णं; ततश्च्युतो मानुषतामुपैतिसंहारविक्षेपशतानि चाष्टौ; मर्त्येषु तिष्ठन्नमृतत्वमेति

sa devaloke viharatyabhīkṣṇaṃ; tataścyuto mānuṣatāmupaitisaṃhāravikṣepaśatāni cāṣṭau; martyeṣu tiṣṭhannamṛtatvameti

सोऽस्मादथ भ्रश्यति कालयोगा;त्कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकष्टेयथा त्वयं सिध्यति जीवलोक;स्तत्तेऽभिधास्याम्यसुरप्रवीर

so'smādatha bhraśyati kālayogā;tkṛṣṇe tale tiṣṭhati sarvakaṣṭeyathā tvayaṃ sidhyati jīvaloka;statte'bhidhāsyāmyasurapravīra

दैवानि स व्यूहशतानि सप्त; रक्तो हरिद्रोऽथ तथैव शुक्लःसंश्रित्य संधावति शुक्लमेत;मष्टापरानर्च्यतमान्स लोकान्

daivāni sa vyūhaśatāni sapta; rakto haridro'tha tathaiva śuklaḥsaṃśritya saṃdhāvati śuklameta;maṣṭāparānarcyatamānsa lokān

अष्टौ च षष्टिं च शतानि यानि; मनोविरुद्धानि महाद्युतीनाम्शुक्लस्य वर्णस्य परा गतिर्या; त्रीण्येव रुद्धानि महानुभाव

aṣṭau ca ṣaṣṭiṃ ca śatāni yāni; manoviruddhāni mahādyutīnāmśuklasya varṇasya parā gatiryā; trīṇyeva ruddhāni mahānubhāva

संहारविक्षेपमनिष्टमेकं; चत्वारि चान्यानि वसत्यनीशःषष्ठस्य वर्णस्य परा गतिर्या; सिद्धा विशिष्टस्य गतक्लमस्य

saṃhāravikṣepamaniṣṭamekaṃ; catvāri cānyāni vasatyanīśaḥṣaṣṭhasya varṇasya parā gatiryā; siddhā viśiṣṭasya gataklamasya

सप्तोत्तरं तेषु वसत्यनीशः; संहारविक्षेपशतं सशेषम्तस्मादुपावृत्य मनुष्यलोके; ततो महान्मानुषतामुपैति

saptottaraṃ teṣu vasatyanīśaḥ; saṃhāravikṣepaśataṃ saśeṣamtasmādupāvṛtya manuṣyaloke; tato mahānmānuṣatāmupaiti

तस्मादुपावृत्य ततः क्रमेण; सोऽग्रे स्म संतिष्ठति भूतसर्गम्स सप्तकृत्वश्च परैति लोका;न्संहारविक्षेपकृतप्रवासः

tasmādupāvṛtya tataḥ krameṇa; so'gre sma saṃtiṣṭhati bhūtasargamsa saptakṛtvaśca paraiti lokā;nsaṃhāravikṣepakṛtapravāsaḥ

सप्तैव संहारमुपप्लवानि; संभाव्य संतिष्ठति सिद्धलोकेततोऽव्ययं स्थानमनन्तमेति; देवस्य विष्णोरथ ब्रह्मणश्चशेषस्य चैवाथ नरस्य चैव; देवस्य विष्णोः परमस्य चैव

saptaiva saṃhāramupaplavāni; saṃbhāvya saṃtiṣṭhati siddhaloketato'vyayaṃ sthānamanantameti; devasya viṣṇoratha brahmaṇaścaśeṣasya caivātha narasya caiva; devasya viṣṇoḥ paramasya caiva

संहारकाले परिदग्धकाया; ब्रह्माणमायान्ति सदा प्रजा हिचेष्टात्मनो देवगणाश्च सर्वे; ये ब्रह्मलोकादमराः स्म तेऽपि

saṃhārakāle paridagdhakāyā; brahmāṇamāyānti sadā prajā hiceṣṭātmano devagaṇāśca sarve; ye brahmalokādamarāḥ sma te'pi

प्रजाविसर्गं तु सशेषकालं; स्थानानि स्वान्येव सरन्ति जीवाःनिःशेषाणां तत्पदं यान्ति चान्ते; सर्वापदा ये सदृशा मनुष्याः

prajāvisargaṃ tu saśeṣakālaṃ; sthānāni svānyeva saranti jīvāḥniḥśeṣāṇāṃ tatpadaṃ yānti cānte; sarvāpadā ye sadṛśā manuṣyāḥ

ये तु च्युताः सिद्धलोकात्क्रमेण; तेषां गतिं यान्ति तथानुपूर्व्याजीवाः परे तद्बलवेषरूपा; विधिं स्वकं यान्ति विपर्ययेण

ye tu cyutāḥ siddhalokātkrameṇa; teṣāṃ gatiṃ yānti tathānupūrvyājīvāḥ pare tadbalaveṣarūpā; vidhiṃ svakaṃ yānti viparyayeṇa

स यावदेवास्ति सशेषभुक्ते; प्रजाश्च देव्यौ च तथैव शुक्लेतावत्तदा तेषु विशुद्धभावः; संयम्य पञ्चेन्द्रियरूपमेतत्

sa yāvadevāsti saśeṣabhukte; prajāśca devyau ca tathaiva śukletāvattadā teṣu viśuddhabhāvaḥ; saṃyamya pañcendriyarūpametat

शुद्धां गतिं तां परमां परैति; शुद्धेन नित्यं मनसा विचिन्वन्ततोऽव्ययं स्थानमुपैति ब्रह्म; दुष्प्रापमभ्येति स शाश्वतं वैइत्येतदाख्यातमहीनसत्त्व; नारायणस्येह बलं मया ते

śuddhāṃ gatiṃ tāṃ paramāṃ paraiti; śuddhena nityaṃ manasā vicinvantato'vyayaṃ sthānamupaiti brahma; duṣprāpamabhyeti sa śāśvataṃ vaiityetadākhyātamahīnasattva; nārāyaṇasyeha balaṃ mayā te

वृत्र उवाच · vṛtra uvāca

एवं गते मे न विषादोऽस्ति कश्चि;त्सम्यक्च पश्यामि वचस्तवैतत्श्रुत्वा च ते वाचमदीनसत्त्व; विकल्मषोऽस्म्यद्य तथा विपाप्मा

evaṃ gate me na viṣādo'sti kaści;tsamyakca paśyāmi vacastavaitatśrutvā ca te vācamadīnasattva; vikalmaṣo'smyadya tathā vipāpmā

प्रवृत्तमेतद्भगवन्महर्षे; महाद्युतेश्चक्रमनन्तवीर्यम्विष्णोरनन्तस्य सनातनं त;त्स्थानं सर्गा यत्र सर्वे प्रवृत्ताःस वै महात्मा पुरुषोत्तमो वै; तस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितम्

pravṛttametadbhagavanmaharṣe; mahādyuteścakramanantavīryamviṣṇoranantasya sanātanaṃ ta;tsthānaṃ sargā yatra sarve pravṛttāḥsa vai mahātmā puruṣottamo vai; tasmiñjagatsarvamidaṃ pratiṣṭhitam

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवमुक्त्वा स कौन्तेय वृत्रः प्राणानवासृजत्योजयित्वा तथात्मानं परं स्थानमवाप्तवान्

evamuktvā sa kaunteya vṛtraḥ prāṇānavāsṛjatyojayitvā tathātmānaṃ paraṃ sthānamavāptavān

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अयं स भगवान्देवः पितामह जनार्दनःसनत्कुमारो वृत्राय यत्तदाख्यातवान्पुरा

ayaṃ sa bhagavāndevaḥ pitāmaha janārdanaḥsanatkumāro vṛtrāya yattadākhyātavānpurā

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

मूलस्थायी स भगवान्स्वेनानन्तेन तेजसातत्स्थः सृजति तान्भावान्नानारूपान्महातपाः

mūlasthāyī sa bhagavānsvenānantena tejasātatsthaḥ sṛjati tānbhāvānnānārūpānmahātapāḥ

तुरीयार्धेन तस्येमं विद्धि केशवमच्युतम्तुरीयार्धेन लोकांस्त्रीन्भावयत्येष बुद्धिमान्

turīyārdhena tasyemaṃ viddhi keśavamacyutamturīyārdhena lokāṃstrīnbhāvayatyeṣa buddhimān

अर्वाक्स्थितस्तु यः स्थायी कल्पान्ते परिवर्ततेस शेते भगवानप्सु योऽसावतिबलः प्रभुःतान्विधाता प्रसन्नात्मा लोकांश्चरति शाश्वतान्

arvāksthitastu yaḥ sthāyī kalpānte parivartatesa śete bhagavānapsu yo'sāvatibalaḥ prabhuḥtānvidhātā prasannātmā lokāṃścarati śāśvatān

सर्वाण्यशून्यानि करोत्यनन्तः; सनत्कुमारः संचरते च लोकान्स चानिरुद्धः सृजते महात्मा; तत्स्थं जगत्सर्वमिदं विचित्रम्

sarvāṇyaśūnyāni karotyanantaḥ; sanatkumāraḥ saṃcarate ca lokānsa cāniruddhaḥ sṛjate mahātmā; tatsthaṃ jagatsarvamidaṃ vicitram

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

वृत्रेण परमार्थज्ञ दृष्टा मन्येऽऽत्मनो गतिःशुभा तस्मात्स सुखितो न शोचति पितामह

vṛtreṇa paramārthajña dṛṣṭā manye''tmano gatiḥśubhā tasmātsa sukhito na śocati pitāmaha

शुक्लः शुक्लाभिजातीयः साध्यो नावर्ततेऽनघतिर्यग्गतेश्च निर्मुक्तो निरयाच्च पितामह

śuklaḥ śuklābhijātīyaḥ sādhyo nāvartate'naghatiryaggateśca nirmukto nirayācca pitāmaha

हारिद्रवर्णे रक्ते वा वर्तमानस्तु पार्थिवतिर्यगेवानुपश्येत कर्मभिस्तामसैर्वृतः

hāridravarṇe rakte vā vartamānastu pārthivatiryagevānupaśyeta karmabhistāmasairvṛtaḥ

वयं तु भृशमापन्ना रक्ताः कष्टमुखेऽसुखेकां गतिं प्रतिपत्स्यामो नीलां कृष्णाधमामथ

vayaṃ tu bhṛśamāpannā raktāḥ kaṣṭamukhe'sukhekāṃ gatiṃ pratipatsyāmo nīlāṃ kṛṣṇādhamāmatha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

शुद्धाभिजनसंपन्नाः पाण्डवाः संशितव्रताःविहृत्य देवलोकेषु पुनर्मानुष्यमेष्यथ

śuddhābhijanasaṃpannāḥ pāṇḍavāḥ saṃśitavratāḥvihṛtya devalokeṣu punarmānuṣyameṣyatha

प्रजाविसर्गं च सुखेन काले; प्रत्येत्य देवेषु सुखानि भुक्त्वासुखेन संयास्यथ सिद्धसंख्यां; मा वो भयं भूद्विमलाः स्थ सर्वे

prajāvisargaṃ ca sukhena kāle; pratyetya deveṣu sukhāni bhuktvāsukhena saṃyāsyatha siddhasaṃkhyāṃ; mā vo bhayaṃ bhūdvimalāḥ stha sarve