Parva.Adhyaya 12.30

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

स कथं काञ्चनष्ठीवी सृञ्जयस्य सुतोऽभवत्पर्वतेन किमर्थं च दत्तः केन ममार च

sa kathaṃ kāñcanaṣṭhīvī sṛñjayasya suto'bhavatparvatena kimarthaṃ ca dattaḥ kena mamāra ca

यदा वर्षसहस्रायुस्तदा भवति मानवःकथमप्राप्तकौमारः सृञ्जयस्य सुतो मृतः

yadā varṣasahasrāyustadā bhavati mānavaḥkathamaprāptakaumāraḥ sṛñjayasya suto mṛtaḥ

उताहो नाममात्रं वै सुवर्णष्ठीविनोऽभवत्तथ्यं वा काञ्चनष्ठीवीत्येतदिच्छामि वेदितुम्

utāho nāmamātraṃ vai suvarṇaṣṭhīvino'bhavattathyaṃ vā kāñcanaṣṭhīvītyetadicchāmi veditum

वासुदेव उवाच · vāsudeva uvāca

अत्र ते कथयिष्यामि यथा वृत्तं जनेश्वरनारदः पर्वतश्चैव प्रागृषी लोकपूजितौ

atra te kathayiṣyāmi yathā vṛttaṃ janeśvaranāradaḥ parvataścaiva prāgṛṣī lokapūjitau

मातुलो भागिनेयश्च देवलोकादिहागतौविहर्तुकामौ संप्रीत्या मानुष्येषु पुरा प्रभू

mātulo bhāgineyaśca devalokādihāgatauvihartukāmau saṃprītyā mānuṣyeṣu purā prabhū

हविःपवित्रभोज्येन देवभोज्येन चैव हनारदो मातुलश्चैव भागिनेयश्च पर्वतः

haviḥpavitrabhojyena devabhojyena caiva hanārado mātulaścaiva bhāgineyaśca parvataḥ

तावुभौ तपसोपेताववनीतलचारिणौभुञ्जानौ मानुषान्भोगान्यथावत्पर्यधावताम्

tāvubhau tapasopetāvavanītalacāriṇaubhuñjānau mānuṣānbhogānyathāvatparyadhāvatām

प्रीतिमन्तौ मुदा युक्तौ समयं तत्र चक्रतुःयो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाशुभःअन्योन्यस्य स आख्येयो मृषा शापोऽन्यथा भवेत्

prītimantau mudā yuktau samayaṃ tatra cakratuḥyo bhaveddhṛdi saṃkalpaḥ śubho vā yadi vāśubhaḥanyonyasya sa ākhyeyo mṛṣā śāpo'nyathā bhavet

तौ तथेति प्रतिज्ञाय महर्षी लोकपूजितौसृञ्जयं श्वैत्यमभ्येत्य राजानमिदमूचतुः

tau tatheti pratijñāya maharṣī lokapūjitausṛñjayaṃ śvaityamabhyetya rājānamidamūcatuḥ

आवां भवति वत्स्यावः कंचित्कालं हिताय तेयथावत्पृथिवीपाल आवयोः प्रगुणीभवतथेति कृत्वा तौ राजा सत्कृत्योपचचार ह

āvāṃ bhavati vatsyāvaḥ kaṃcitkālaṃ hitāya teyathāvatpṛthivīpāla āvayoḥ praguṇībhavatatheti kṛtvā tau rājā satkṛtyopacacāra ha

ततः कदाचित्तौ राजा महात्मानौ तथागतौअब्रवीत्परमप्रीतः सुतेयं वरवर्णिनी

tataḥ kadācittau rājā mahātmānau tathāgatauabravītparamaprītaḥ suteyaṃ varavarṇinī

एकैव मम कन्यैषा युवां परिचरिष्यतिदर्शनीयानवद्याङ्गी शीलवृत्तसमन्वितासुकुमारी कुमारी च पद्मकिञ्जल्कसंनिभा

ekaiva mama kanyaiṣā yuvāṃ paricariṣyatidarśanīyānavadyāṅgī śīlavṛttasamanvitāsukumārī kumārī ca padmakiñjalkasaṃnibhā

परमं सौम्य इत्युक्तस्ताभ्यां राजा शशास ताम्कन्ये विप्रावुपचर देववत्पितृवच्च ह

paramaṃ saumya ityuktastābhyāṃ rājā śaśāsa tāmkanye viprāvupacara devavatpitṛvacca ha

सा तु कन्या तथेत्युक्त्वा पितरं धर्मचारिणीयथानिदेशं राज्ञस्तौ सत्कृत्योपचचार ह

sā tu kanyā tathetyuktvā pitaraṃ dharmacāriṇīyathānideśaṃ rājñastau satkṛtyopacacāra ha

तस्यास्तथोपचारेण रूपेणाप्रतिमेन चनारदं हृच्छयस्तूर्णं सहसैवान्वपद्यत

tasyāstathopacāreṇa rūpeṇāpratimena canāradaṃ hṛcchayastūrṇaṃ sahasaivānvapadyata

ववृधे च ततस्तस्य हृदि कामो महात्मनःयथा शुक्लस्य पक्षस्य प्रवृत्तावुडुराट्छनैः

vavṛdhe ca tatastasya hṛdi kāmo mahātmanaḥyathā śuklasya pakṣasya pravṛttāvuḍurāṭchanaiḥ

न च तं भागिनेयाय पर्वताय महात्मनेशशंस मन्मथं तीव्रं व्रीडमानः स धर्मवित्

na ca taṃ bhāgineyāya parvatāya mahātmaneśaśaṃsa manmathaṃ tīvraṃ vrīḍamānaḥ sa dharmavit

तपसा चेङ्गितेनाथ पर्वतोऽथ बुबोध तत्कामार्तं नारदं क्रुद्धः शशापैनं ततो भृशम्

tapasā ceṅgitenātha parvato'tha bubodha tatkāmārtaṃ nāradaṃ kruddhaḥ śaśāpainaṃ tato bhṛśam

कृत्वा समयमव्यग्रो भवान्वै सहितो मयायो भवेद्धृदि संकल्पः शुभो वा यदि वाशुभः

kṛtvā samayamavyagro bhavānvai sahito mayāyo bhaveddhṛdi saṃkalpaḥ śubho vā yadi vāśubhaḥ

अन्योन्यस्य स आख्येय इति तद्वै मृषा कृतम्भवता वचनं ब्रह्मंस्तस्मादेतद्वदाम्यहम्

anyonyasya sa ākhyeya iti tadvai mṛṣā kṛtambhavatā vacanaṃ brahmaṃstasmādetadvadāmyaham

न हि कामं प्रवर्तन्तं भवानाचष्ट मे पुरासुकुमार्यां कुमार्यां ते तस्मादेष शपाम्यहम्

na hi kāmaṃ pravartantaṃ bhavānācaṣṭa me purāsukumāryāṃ kumāryāṃ te tasmādeṣa śapāmyaham

ब्रह्मवादी गुरुर्यस्मात्तपस्वी ब्राह्मणश्च सन्अकार्षीः समयभ्रंशमावाभ्यां यः कृतो मिथः

brahmavādī gururyasmāttapasvī brāhmaṇaśca sanakārṣīḥ samayabhraṃśamāvābhyāṃ yaḥ kṛto mithaḥ

शप्स्ये तस्मात्सुसंक्रुद्धो भवन्तं तं निबोध मेसुकुमारी च ते भार्या भविष्यति न संशयः

śapsye tasmātsusaṃkruddho bhavantaṃ taṃ nibodha mesukumārī ca te bhāryā bhaviṣyati na saṃśayaḥ

वानरं चैव कन्या त्वां विवाहात्प्रभृति प्रभोसंद्रक्ष्यन्ति नराश्चान्ये स्वरूपेण विनाकृतम्

vānaraṃ caiva kanyā tvāṃ vivāhātprabhṛti prabhosaṃdrakṣyanti narāścānye svarūpeṇa vinākṛtam

स तद्वाक्यं तु विज्ञाय नारदः पर्वतात्तदाअशपत्तमपि क्रोधाद्भागिनेयं स मातुलः

sa tadvākyaṃ tu vijñāya nāradaḥ parvatāttadāaśapattamapi krodhādbhāgineyaṃ sa mātulaḥ

तपसा ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन चयुक्तोऽपि धर्मनित्यश्च न स्वर्गवासमाप्स्यसि

tapasā brahmacaryeṇa satyena ca damena cayukto'pi dharmanityaśca na svargavāsamāpsyasi

तौ तु शप्त्वा भृशं क्रुद्धौ परस्परममर्षणौप्रतिजग्मतुरन्योन्यं क्रुद्धाविव गजोत्तमौ

tau tu śaptvā bhṛśaṃ kruddhau parasparamamarṣaṇaupratijagmaturanyonyaṃ kruddhāviva gajottamau

पर्वतः पृथिवीं कृत्स्नां विचचार महामुनिःपूज्यमानो यथान्यायं तेजसा स्वेन भारत

parvataḥ pṛthivīṃ kṛtsnāṃ vicacāra mahāmuniḥpūjyamāno yathānyāyaṃ tejasā svena bhārata

अथ तामलभत्कन्यां नारदः सृञ्जयात्मजाम्धर्मेण धर्मप्रवरः सुकुमारीमनिन्दिताम्

atha tāmalabhatkanyāṃ nāradaḥ sṛñjayātmajāmdharmeṇa dharmapravaraḥ sukumārīmaninditām

सा तु कन्या यथाशापं नारदं तं ददर्श हपाणिग्रहणमन्त्राणां प्रयोगादेव वानरम्

sā tu kanyā yathāśāpaṃ nāradaṃ taṃ dadarśa hapāṇigrahaṇamantrāṇāṃ prayogādeva vānaram

सुकुमारी च देवर्षिं वानरप्रतिमाननम्नैवावमन्यत तदा प्रीतिमत्येव चाभवत्

sukumārī ca devarṣiṃ vānarapratimānanamnaivāvamanyata tadā prītimatyeva cābhavat

उपतस्थे च भर्तारं न चान्यं मनसाप्यगात्देवं मुनिं वा यक्षं वा पतित्वे पतिवत्सला

upatasthe ca bhartāraṃ na cānyaṃ manasāpyagātdevaṃ muniṃ vā yakṣaṃ vā patitve pativatsalā

ततः कदाचिद्भगवान्पर्वतोऽनुससार हवनं विरहितं किंचित्तत्रापश्यत्स नारदम्

tataḥ kadācidbhagavānparvato'nusasāra havanaṃ virahitaṃ kiṃcittatrāpaśyatsa nāradam

ततोऽभिवाद्य प्रोवाच नारदं पर्वतस्तदाभवान्प्रसादं कुरुतां स्वर्गादेशाय मे प्रभो

tato'bhivādya provāca nāradaṃ parvatastadābhavānprasādaṃ kurutāṃ svargādeśāya me prabho

तमुवाच ततो दृष्ट्वा पर्वतं नारदस्तदाकृताञ्जलिमुपासीनं दीनं दीनतरः स्वयम्

tamuvāca tato dṛṣṭvā parvataṃ nāradastadākṛtāñjalimupāsīnaṃ dīnaṃ dīnataraḥ svayam

त्वयाहं प्रथमं शप्तो वानरस्त्वं भविष्यसिइत्युक्तेन मया पश्चाच्छप्तस्त्वमपि मत्सरात्अद्यप्रभृति वै वासं स्वर्गे नावाप्स्यसीति ह

tvayāhaṃ prathamaṃ śapto vānarastvaṃ bhaviṣyasiityuktena mayā paścācchaptastvamapi matsarātadyaprabhṛti vai vāsaṃ svarge nāvāpsyasīti ha

तव नैतद्धि सदृशं पुत्रस्थाने हि मे भवान्निवर्तयेतां तौ शापमन्योऽन्येन तदा मुनी

tava naitaddhi sadṛśaṃ putrasthāne hi me bhavānnivartayetāṃ tau śāpamanyo'nyena tadā munī

श्रीसमृद्धं तदा दृष्ट्वा नारदं देवरूपिणम्सुकुमारी प्रदुद्राव परपत्यभिशङ्कया

śrīsamṛddhaṃ tadā dṛṣṭvā nāradaṃ devarūpiṇamsukumārī pradudrāva parapatyabhiśaṅkayā

तां पर्वतस्ततो दृष्ट्वा प्रद्रवन्तीमनिन्दिताम्अब्रवीत्तव भर्तैष नात्र कार्या विचारणा

tāṃ parvatastato dṛṣṭvā pradravantīmaninditāmabravīttava bhartaiṣa nātra kāryā vicāraṇā

ऋषिः परमधर्मात्मा नारदो भगवान्प्रभुःतवैवाभेद्यहृदयो मा ते भूदत्र संशयः

ṛṣiḥ paramadharmātmā nārado bhagavānprabhuḥtavaivābhedyahṛdayo mā te bhūdatra saṃśayaḥ

सानुनीता बहुविधं पर्वतेन महात्मनाशापदोषं च तं भर्तुः श्रुत्वा स्वां प्रकृतिं गतापर्वतोऽथ ययौ स्वर्गं नारदोऽथ ययौ गृहान्

sānunītā bahuvidhaṃ parvatena mahātmanāśāpadoṣaṃ ca taṃ bhartuḥ śrutvā svāṃ prakṛtiṃ gatāparvato'tha yayau svargaṃ nārado'tha yayau gṛhān

प्रत्यक्षकर्मा सर्वस्य नारदोऽयं महानृषिःएष वक्ष्यति वै पृष्टो यथा वृत्तं नरोत्तम

pratyakṣakarmā sarvasya nārado'yaṃ mahānṛṣiḥeṣa vakṣyati vai pṛṣṭo yathā vṛttaṃ narottama