पर्व.अध्याय 12.333

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कस्यचित्त्वथ कालस्य नारदः परमेष्ठिजःदैवं कृत्वा यथान्यायं पित्र्यं चक्रे ततः परम्

kasyacittvatha kālasya nāradaḥ parameṣṭhijaḥdaivaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ pitryaṃ cakre tataḥ param

ततस्तं वचनं प्राह ज्येष्ठो धर्मात्मजः प्रभुःक इज्यते द्विजश्रेष्ठ दैवे पित्र्ये च कल्पिते

tatastaṃ vacanaṃ prāha jyeṣṭho dharmātmajaḥ prabhuḥka ijyate dvijaśreṣṭha daive pitrye ca kalpite

त्वया मतिमतां श्रेष्ठ तन्मे शंस यथागमम्किमेतत्क्रियते कर्म फलं चास्य किमिष्यते

tvayā matimatāṃ śreṣṭha tanme śaṃsa yathāgamamkimetatkriyate karma phalaṃ cāsya kimiṣyate

नारद उवाच · nārada uvāca

त्वयैतत्कथितं पूर्वं दैवं कर्तव्यमित्यपिदैवतं च परो यज्ञः परमात्मा सनातनः

tvayaitatkathitaṃ pūrvaṃ daivaṃ kartavyamityapidaivataṃ ca paro yajñaḥ paramātmā sanātanaḥ

ततस्तद्भावितो नित्यं यजे वैकुण्ठमव्ययम्तस्माच्च प्रसृतः पूर्वं ब्रह्मा लोकपितामहः

tatastadbhāvito nityaṃ yaje vaikuṇṭhamavyayamtasmācca prasṛtaḥ pūrvaṃ brahmā lokapitāmahaḥ

मम वै पितरं प्रीतः परमेष्ठ्यप्यजीजनत्अहं संकल्पजस्तस्य पुत्रः प्रथमकल्पितः

mama vai pitaraṃ prītaḥ parameṣṭhyapyajījanatahaṃ saṃkalpajastasya putraḥ prathamakalpitaḥ

यजाम्यहं पितॄन्साधो नारायणविधौ कृतेएवं स एव भगवान्पिता माता पितामहःइज्यते पितृयज्ञेषु मया नित्यं जगत्पतिः

yajāmyahaṃ pitṝnsādho nārāyaṇavidhau kṛteevaṃ sa eva bhagavānpitā mātā pitāmahaḥijyate pitṛyajñeṣu mayā nityaṃ jagatpatiḥ

श्रुतिश्चाप्यपरा देव पुत्रान्हि पितरोऽयजन्वेदश्रुतिः प्रणष्टा च पुनरध्यापिता सुतैःततस्ते मन्त्रदाः पुत्राः पितृत्वमुपपेदिरे

śrutiścāpyaparā deva putrānhi pitaro'yajanvedaśrutiḥ praṇaṣṭā ca punaradhyāpitā sutaiḥtataste mantradāḥ putrāḥ pitṛtvamupapedire

नूनं पुरैतद्विदितं युवयोर्भावितात्मनोःपुत्राश्च पितरश्चैव परस्परमपूजयन्

nūnaṃ puraitadviditaṃ yuvayorbhāvitātmanoḥputrāśca pitaraścaiva parasparamapūjayan

त्रीन्पिण्डान्न्यस्य वै पृथ्व्यां पूर्वं दत्त्वा कुशानितिकथं तु पिण्डसंज्ञां ते पितरो लेभिरे पुरा

trīnpiṇḍānnyasya vai pṛthvyāṃ pūrvaṃ dattvā kuśānitikathaṃ tu piṇḍasaṃjñāṃ te pitaro lebhire purā

नरनारायणावूचतुःइमां हि धरणीं पूर्वं नष्टां सागरमेखलाम्गोविन्द उज्जहाराशु वाराहं रूपमाश्रितः

naranārāyaṇāvūcatuḥimāṃ hi dharaṇīṃ pūrvaṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalāmgovinda ujjahārāśu vārāhaṃ rūpamāśritaḥ

स्थापयित्वा तु धरणीं स्वे स्थाने पुरुषोत्तमःजलकर्दमलिप्ताङ्गो लोककार्यार्थमुद्यतः

sthāpayitvā tu dharaṇīṃ sve sthāne puruṣottamaḥjalakardamaliptāṅgo lokakāryārthamudyataḥ

प्राप्ते चाह्निककाले स मध्यंदिनगते रवौदंष्ट्राविलग्नान्मृत्पिण्डान्विधूय सहसा प्रभुःस्थापयामास वै पृथ्व्यां कुशानास्तीर्य नारद

prāpte cāhnikakāle sa madhyaṃdinagate ravaudaṃṣṭrāvilagnānmṛtpiṇḍānvidhūya sahasā prabhuḥsthāpayāmāsa vai pṛthvyāṃ kuśānāstīrya nārada

स तेष्वात्मानमुद्दिश्य पित्र्यं चक्रे यथाविधिसंकल्पयित्वा त्रीन्पिण्डान्स्वेनैव विधिना प्रभुः

sa teṣvātmānamuddiśya pitryaṃ cakre yathāvidhisaṃkalpayitvā trīnpiṇḍānsvenaiva vidhinā prabhuḥ

आत्मगात्रोष्मसंभूतैः स्नेहगर्भैस्तिलैरपिप्रोक्ष्यापवर्गं देवेशः प्राङ्मुखः कृतवान्स्वयम्

ātmagātroṣmasaṃbhūtaiḥ snehagarbhaistilairapiprokṣyāpavargaṃ deveśaḥ prāṅmukhaḥ kṛtavānsvayam

मर्यादास्थापनार्थं च ततो वचनमुक्तवान्अहं हि पितरः स्रष्टुमुद्यतो लोककृत्स्वयम्

maryādāsthāpanārthaṃ ca tato vacanamuktavānahaṃ hi pitaraḥ sraṣṭumudyato lokakṛtsvayam

तस्य चिन्तयतः सद्यः पितृकार्यविधिं परम्दंष्ट्राभ्यां प्रविनिर्धूता ममैते दक्षिणां दिशम्आश्रिता धरणीं पिण्डास्तस्मात्पितर एव ते

tasya cintayataḥ sadyaḥ pitṛkāryavidhiṃ paramdaṃṣṭrābhyāṃ pravinirdhūtā mamaite dakṣiṇāṃ diśamāśritā dharaṇīṃ piṇḍāstasmātpitara eva te

त्रयो मूर्तिविहीना वै पिण्डमूर्तिधरास्त्विमेभवन्तु पितरो लोके मया सृष्टाः सनातनाः

trayo mūrtivihīnā vai piṇḍamūrtidharāstvimebhavantu pitaro loke mayā sṛṣṭāḥ sanātanāḥ

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहःअहमेवात्र विज्ञेयस्त्रिषु पिण्डेषु संस्थितः

pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥahamevātra vijñeyastriṣu piṇḍeṣu saṃsthitaḥ

नास्ति मत्तोऽधिकः कश्चित्को वाभ्यर्च्यो मया स्वयम्को वा मम पिता लोके अहमेव पितामहः

nāsti matto'dhikaḥ kaścitko vābhyarcyo mayā svayamko vā mama pitā loke ahameva pitāmahaḥ

पितामहपिता चैव अहमेवात्र कारणम्इत्येवमुक्त्वा वचनं देवदेवो वृषाकपिः

pitāmahapitā caiva ahamevātra kāraṇamityevamuktvā vacanaṃ devadevo vṛṣākapiḥ

वराहपर्वते विप्र दत्त्वा पिण्डान्सविस्तरान्आत्मानं पूजयित्वैव तत्रैवादर्शनं गतः

varāhaparvate vipra dattvā piṇḍānsavistarānātmānaṃ pūjayitvaiva tatraivādarśanaṃ gataḥ

एतदर्थं शुभमते पितरः पिण्डसंज्ञिताःलभन्ते सततं पूजां वृषाकपिवचो यथा

etadarthaṃ śubhamate pitaraḥ piṇḍasaṃjñitāḥlabhante satataṃ pūjāṃ vṛṣākapivaco yathā

ये यजन्ति पितॄन्देवान्गुरूंश्चैवातिथींस्तथागाश्चैव द्विजमुख्यांश्च पृथिवीं मातरं तथाकर्मणा मनसा वाचा विष्णुमेव यजन्ति ते

ye yajanti pitṝndevāngurūṃścaivātithīṃstathāgāścaiva dvijamukhyāṃśca pṛthivīṃ mātaraṃ tathākarmaṇā manasā vācā viṣṇumeva yajanti te

अन्तर्गतः स भगवान्सर्वसत्त्वशरीरगःसमः सर्वेषु भूतेषु ईश्वरः सुखदुःखयोःमहान्महात्मा सर्वात्मा नारायण इति श्रुतः

antargataḥ sa bhagavānsarvasattvaśarīragaḥsamaḥ sarveṣu bhūteṣu īśvaraḥ sukhaduḥkhayoḥmahānmahātmā sarvātmā nārāyaṇa iti śrutaḥ