Parva.Adhyaya 12.36

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

तपसा कर्मभिश्चैव प्रदानेन च भारतपुनाति पापं पुरुषः पूतश्चेन्न प्रवर्तते

tapasā karmabhiścaiva pradānena ca bhāratapunāti pāpaṃ puruṣaḥ pūtaścenna pravartate

एककालं तु भुञ्जानश्चरन्भैक्षं स्वकर्मकृत्कपालपाणिः खट्वाङ्गी ब्रह्मचारी सदोत्थितः

ekakālaṃ tu bhuñjānaścaranbhaikṣaṃ svakarmakṛtkapālapāṇiḥ khaṭvāṅgī brahmacārī sadotthitaḥ

अनसूयुरधःशायी कर्म लोके प्रकाशयन्पूर्णैर्द्वादशभिर्वर्षैर्ब्रह्महा विप्रमुच्यते

anasūyuradhaḥśāyī karma loke prakāśayanpūrṇairdvādaśabhirvarṣairbrahmahā vipramucyate

षड्भिर्वर्षैः कृच्छ्रभोजी ब्रह्महा पूयते नरःमासे मासे समश्नंस्तु त्रिभिर्वर्षैः प्रमुच्यते

ṣaḍbhirvarṣaiḥ kṛcchrabhojī brahmahā pūyate naraḥmāse māse samaśnaṃstu tribhirvarṣaiḥ pramucyate

संवत्सरेण मासाशी पूयते नात्र संशयःतथैवोपरमन्राजन्स्वल्पेनापि प्रमुच्यते

saṃvatsareṇa māsāśī pūyate nātra saṃśayaḥtathaivoparamanrājansvalpenāpi pramucyate

क्रतुना चाश्वमेधेन पूयते नात्र संशयःये चास्यावभृथे स्नान्ति केचिदेवंविधा नराः

kratunā cāśvamedhena pūyate nātra saṃśayaḥye cāsyāvabhṛthe snānti kecidevaṃvidhā narāḥ

ते सर्वे पूतपाप्मानो भवन्तीति परा श्रुतिःब्राह्मणार्थे हतो युद्धे मुच्यते ब्रह्महत्यया

te sarve pūtapāpmāno bhavantīti parā śrutiḥbrāhmaṇārthe hato yuddhe mucyate brahmahatyayā

गवां शतसहस्रं तु पात्रेभ्यः प्रतिपादयन्ब्रह्महा विप्रमुच्येत सर्वपापेभ्य एव च

gavāṃ śatasahasraṃ tu pātrebhyaḥ pratipādayanbrahmahā vipramucyeta sarvapāpebhya eva ca

कपिलानां सहस्राणि यो दद्यात्पञ्चविंशतिम्दोग्ध्रीणां स च पापेभ्यः सर्वेभ्यो विप्रमुच्यते

kapilānāṃ sahasrāṇi yo dadyātpañcaviṃśatimdogdhrīṇāṃ sa ca pāpebhyaḥ sarvebhyo vipramucyate

गोसहस्रं सवत्सानां दोग्ध्रीणां प्राणसंशयेसाधुभ्यो वै दरिद्रेभ्यो दत्त्वा मुच्येत किल्बिषात्

gosahasraṃ savatsānāṃ dogdhrīṇāṃ prāṇasaṃśayesādhubhyo vai daridrebhyo dattvā mucyeta kilbiṣāt

शतं वै यस्तु काम्बोजान्ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छतिनियतेभ्यो महीपाल स च पापात्प्रमुच्यते

śataṃ vai yastu kāmbojānbrāhmaṇebhyaḥ prayacchatiniyatebhyo mahīpāla sa ca pāpātpramucyate

मनोरथं तु यो दद्यादेकस्मा अपि भारतन कीर्तयेत दत्त्वा यः स च पापात्प्रमुच्यते

manorathaṃ tu yo dadyādekasmā api bhāratana kīrtayeta dattvā yaḥ sa ca pāpātpramucyate

सुरापानं सकृत्पीत्वा योऽग्निवर्णां पिबेद्द्विजःस पावयत्यथात्मानमिह लोके परत्र च

surāpānaṃ sakṛtpītvā yo'gnivarṇāṃ pibeddvijaḥsa pāvayatyathātmānamiha loke paratra ca

मेरुप्रपातं प्रपतञ्ज्वलनं वा समाविशन्महाप्रस्थानमातिष्ठन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

meruprapātaṃ prapatañjvalanaṃ vā samāviśanmahāprasthānamātiṣṭhanmucyate sarvakilbiṣaiḥ

बृहस्पतिसवेनेष्ट्वा सुरापो ब्राह्मणः पुनःसमितिं ब्राह्मणैर्गच्छेदिति वै ब्राह्मणी श्रुतिः

bṛhaspatisaveneṣṭvā surāpo brāhmaṇaḥ punaḥsamitiṃ brāhmaṇairgacchediti vai brāhmaṇī śrutiḥ

भूमिप्रदानं कुर्याद्यः सुरां पीत्वा विमत्सरःपुनर्न च पिबेद्राजन्संस्कृतः शुध्यते नरः

bhūmipradānaṃ kuryādyaḥ surāṃ pītvā vimatsaraḥpunarna ca pibedrājansaṃskṛtaḥ śudhyate naraḥ

गुरुतल्पी शिलां तप्तामायसीमधिसंविशेत्पाणावाधाय वा शेफं प्रव्रजेदूर्ध्वदर्शनः

gurutalpī śilāṃ taptāmāyasīmadhisaṃviśetpāṇāvādhāya vā śephaṃ pravrajedūrdhvadarśanaḥ

शरीरस्य विमोक्षेण मुच्यते कर्मणोऽशुभात्कर्मभ्यो विप्रमुच्यन्ते यत्ताः संवत्सरं स्त्रियः

śarīrasya vimokṣeṇa mucyate karmaṇo'śubhātkarmabhyo vipramucyante yattāḥ saṃvatsaraṃ striyaḥ

महाव्रतं चरेद्यस्तु दद्यात्सर्वस्वमेव तुगुर्वर्थे वा हतो युद्धे स मुच्येत्कर्मणोऽशुभात्

mahāvrataṃ caredyastu dadyātsarvasvameva tugurvarthe vā hato yuddhe sa mucyetkarmaṇo'śubhāt

अनृतेनोपचर्ता च प्रतिरोद्धा गुरोस्तथाउपहृत्य प्रियं तस्मै तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

anṛtenopacartā ca pratiroddhā gurostathāupahṛtya priyaṃ tasmai tasmātpāpātpramucyate

अवकीर्णिनिमित्तं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत्खरचर्मवासाः षण्मासं तथा मुच्येत किल्बिषात्

avakīrṇinimittaṃ tu brahmahatyāvrataṃ caretkharacarmavāsāḥ ṣaṇmāsaṃ tathā mucyeta kilbiṣāt

परदारापहारी च परस्यापहरन्वसुसंवत्सरं व्रती भूत्वा तथा मुच्येत किल्बिषात्

paradārāpahārī ca parasyāpaharanvasusaṃvatsaraṃ vratī bhūtvā tathā mucyeta kilbiṣāt

स्तेयं तु यस्यापहरेत्तस्मै दद्यात्समं वसुविविधेनाभ्युपायेन तेन मुच्येत किल्बिषात्

steyaṃ tu yasyāpaharettasmai dadyātsamaṃ vasuvividhenābhyupāyena tena mucyeta kilbiṣāt

कृच्छ्राद्द्वादशरात्रेण स्वभ्यस्तेन दशावरम्परिवेत्ता भवेत्पूतः परिवित्तिश्च भारत

kṛcchrāddvādaśarātreṇa svabhyastena daśāvaramparivettā bhavetpūtaḥ parivittiśca bhārata

निवेश्यं तु भवेत्तेन सदा तारयिता पितॄन्न तु स्त्रिया भवेद्दोषो न तु सा तेन लिप्यते

niveśyaṃ tu bhavettena sadā tārayitā pitṝnna tu striyā bhaveddoṣo na tu sā tena lipyate

भजने ह्यृतुना शुद्धं चातुर्मास्यं विधीयतेस्त्रियस्तेन विशुध्यन्ति इति धर्मविदो विदुः

bhajane hyṛtunā śuddhaṃ cāturmāsyaṃ vidhīyatestriyastena viśudhyanti iti dharmavido viduḥ

स्त्रियस्त्वाशङ्किताः पापैर्नोपगम्या हि जानतारजसा ता विशुध्यन्ते भस्मना भाजनं यथा

striyastvāśaṅkitāḥ pāpairnopagamyā hi jānatārajasā tā viśudhyante bhasmanā bhājanaṃ yathā

चतुष्पात्सकलो धर्मो ब्राह्मणानां विधीयतेपादावकृष्टो राजन्ये तथा धर्मो विधीयते

catuṣpātsakalo dharmo brāhmaṇānāṃ vidhīyatepādāvakṛṣṭo rājanye tathā dharmo vidhīyate

तथा वैश्ये च शूद्रे च पादः पादो विधीयतेविद्यादेवंविधेनैषां गुरुलाघवनिश्चयम्

tathā vaiśye ca śūdre ca pādaḥ pādo vidhīyatevidyādevaṃvidhenaiṣāṃ gurulāghavaniścayam

तिर्यग्योनिवधं कृत्वा द्रुमांश्छित्त्वेतरान्बहून्त्रिरात्रं वायुभक्षः स्यात्कर्म च प्रथयेन्नरः

tiryagyonivadhaṃ kṛtvā drumāṃśchittvetarānbahūntrirātraṃ vāyubhakṣaḥ syātkarma ca prathayennaraḥ

अगम्यागमने राजन्प्रायश्चित्तं विधीयतेआर्द्रवस्त्रेण षण्मासं विहार्यं भस्मशायिना

agamyāgamane rājanprāyaścittaṃ vidhīyateārdravastreṇa ṣaṇmāsaṃ vihāryaṃ bhasmaśāyinā

एष एव तु सर्वेषामकार्याणां विधिर्भवेत्ब्राह्मणोक्तेन विधिना दृष्टान्तागमहेतुभिः

eṣa eva tu sarveṣāmakāryāṇāṃ vidhirbhavetbrāhmaṇoktena vidhinā dṛṣṭāntāgamahetubhiḥ

सावित्रीमप्यधीयानः शुचौ देशे मिताशनःअहिंस्रोऽमन्दकोऽजल्पन्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

sāvitrīmapyadhīyānaḥ śucau deśe mitāśanaḥahiṃsro'mandako'jalpanmucyate sarvakilbiṣaiḥ

अहःसु सततं तिष्ठेदभ्याकाशं निशि स्वपेत्त्रिरह्नस्त्रिर्निशायाश्च सवासा जलमाविशेत्

ahaḥsu satataṃ tiṣṭhedabhyākāśaṃ niśi svapettrirahnastrirniśāyāśca savāsā jalamāviśet

स्त्रीशूद्रपतितांश्चापि नाभिभाषेद्व्रतान्वितःपापान्यज्ञानतः कृत्वा मुच्येदेवंव्रतो द्विजः

strīśūdrapatitāṃścāpi nābhibhāṣedvratānvitaḥpāpānyajñānataḥ kṛtvā mucyedevaṃvrato dvijaḥ

शुभाशुभफलं प्रेत्य लभते भूतसाक्षिकःअतिरिच्येत्तयोर्यत्तु तत्कर्ता लभते फलम्

śubhāśubhaphalaṃ pretya labhate bhūtasākṣikaḥatiricyettayoryattu tatkartā labhate phalam

तस्माद्दानेन तपसा कर्मणा च शुभं फलम्वर्धयेदशुभं कृत्वा यथा स्यादतिरेकवान्

tasmāddānena tapasā karmaṇā ca śubhaṃ phalamvardhayedaśubhaṃ kṛtvā yathā syādatirekavān

कुर्याच्छुभानि कर्माणि निमित्ते पापकर्मणाम्दद्यान्नित्यं च वित्तानि तथा मुच्येत किल्बिषात्

kuryācchubhāni karmāṇi nimitte pāpakarmaṇāmdadyānnityaṃ ca vittāni tathā mucyeta kilbiṣāt

अनुरूपं हि पापस्य प्रायश्चित्तमुदाहृतम्महापातकवर्जं तु प्रायश्चित्तं विधीयते

anurūpaṃ hi pāpasya prāyaścittamudāhṛtammahāpātakavarjaṃ tu prāyaścittaṃ vidhīyate

भक्ष्याभक्ष्येषु सर्वेषु वाच्यावाच्ये तथैव चअज्ञानज्ञानयो राजन्विहितान्यनुजानते

bhakṣyābhakṣyeṣu sarveṣu vācyāvācye tathaiva caajñānajñānayo rājanvihitānyanujānate

जानता तु कृतं पापं गुरु सर्वं भवत्युतअज्ञानात्स्खलिते दोषे प्रायश्चित्तं विधीयते

jānatā tu kṛtaṃ pāpaṃ guru sarvaṃ bhavatyutaajñānātskhalite doṣe prāyaścittaṃ vidhīyate

शक्यते विधिना पापं यथोक्तेन व्यपोहितुम्आस्तिके श्रद्दधाने तु विधिरेष विधीयते

śakyate vidhinā pāpaṃ yathoktena vyapohitumāstike śraddadhāne tu vidhireṣa vidhīyate

नास्तिकाश्रद्दधानेषु पुरुषेषु कदाचनदम्भदोषप्रधानेषु विधिरेष न दृश्यते

nāstikāśraddadhāneṣu puruṣeṣu kadācanadambhadoṣapradhāneṣu vidhireṣa na dṛśyate

शिष्टाचारश्च शिष्टश्च धर्मो धर्मभृतां वरसेवितव्यो नरव्याघ्र प्रेत्य चेह सुखार्थिना

śiṣṭācāraśca śiṣṭaśca dharmo dharmabhṛtāṃ varasevitavyo naravyāghra pretya ceha sukhārthinā

स राजन्मोक्ष्यसे पापात्तेन पूर्वेण हेतुनात्राणार्थं वा वधेनैषामथ वा नृपकर्मणा

sa rājanmokṣyase pāpāttena pūrveṇa hetunātrāṇārthaṃ vā vadhenaiṣāmatha vā nṛpakarmaṇā

अथ वा ते घृणा काचित्प्रायश्चित्तं चरिष्यसिमा त्वेवानार्यजुष्टेन कर्मणा निधनं गमः

atha vā te ghṛṇā kācitprāyaścittaṃ cariṣyasimā tvevānāryajuṣṭena karmaṇā nidhanaṃ gamaḥ