Parva.Adhyaya 12.75

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

योगक्षेमो हि राष्ट्रस्य राजन्यायत्त उच्यतेयोगक्षेमश्च राज्ञोऽपि समायत्तः पुरोहिते

yogakṣemo hi rāṣṭrasya rājanyāyatta ucyateyogakṣemaśca rājño'pi samāyattaḥ purohite

यतादृष्टं भयं ब्रह्म प्रजानां शमयत्युतदृष्टं च राजा बाहुभ्यां तद्राष्ट्रं सुखमेधते

yatādṛṣṭaṃ bhayaṃ brahma prajānāṃ śamayatyutadṛṣṭaṃ ca rājā bāhubhyāṃ tadrāṣṭraṃ sukhamedhate

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्मुचुकुन्दस्य संवादं राज्ञो वैश्रवणस्य च

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanammucukundasya saṃvādaṃ rājño vaiśravaṇasya ca

मुचुकुन्दो विजित्येमां पृथिवीं पृथिवीपतिःजिज्ञासमानः स्वबलमभ्ययादलकाधिपम्

mucukundo vijityemāṃ pṛthivīṃ pṛthivīpatiḥjijñāsamānaḥ svabalamabhyayādalakādhipam

ततो वैश्रवणो राजा रक्षांसि समवासृजत्ते बलान्यवमृद्नन्तः प्राचरंस्तस्य नैरृताः

tato vaiśravaṇo rājā rakṣāṃsi samavāsṛjatte balānyavamṛdnantaḥ prācaraṃstasya nairṛtāḥ

स हन्यमाने सैन्ये स्वे मुचुकुन्दो नराधिपःगर्हयामास विद्वांसं पुरोहितमरिंदमः

sa hanyamāne sainye sve mucukundo narādhipaḥgarhayāmāsa vidvāṃsaṃ purohitamariṃdamaḥ

तत उग्रं तपस्तप्त्वा वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमःरक्षांस्यपावधीत्तत्र पन्थानं चाप्यविन्दत

tata ugraṃ tapastaptvā vasiṣṭho brahmavittamaḥrakṣāṃsyapāvadhīttatra panthānaṃ cāpyavindata

ततो वैश्रवणो राजा मुचुकुन्दमदर्शयत्वध्यमानेषु सैन्येषु वचनं चेदमब्रवीत्

tato vaiśravaṇo rājā mucukundamadarśayatvadhyamāneṣu sainyeṣu vacanaṃ cedamabravīt

त्वत्तो हि बलिनः पूर्वे राजानः सपुरोहिताःन चैवं समवर्तंस्ते यथा त्वमिह वर्तसे

tvatto hi balinaḥ pūrve rājānaḥ sapurohitāḥna caivaṃ samavartaṃste yathā tvamiha vartase

ते खल्वपि कृतास्त्राश्च बलवन्तश्च भूमिपाःआगम्य पर्युपासन्ते मामीशं सुखदुःखयोः

te khalvapi kṛtāstrāśca balavantaśca bhūmipāḥāgamya paryupāsante māmīśaṃ sukhaduḥkhayoḥ

यद्यस्ति बाहुवीर्यं ते तद्दर्शयितुमर्हसिकिं ब्राह्मणबलेन त्वमतिमात्रं प्रवर्तसे

yadyasti bāhuvīryaṃ te taddarśayitumarhasikiṃ brāhmaṇabalena tvamatimātraṃ pravartase

मुचुकुन्दस्ततः क्रुद्धः प्रत्युवाच धनेश्वरम्न्यायपूर्वमसंरब्धमसंभ्रान्तमिदं वचः

mucukundastataḥ kruddhaḥ pratyuvāca dhaneśvaramnyāyapūrvamasaṃrabdhamasaṃbhrāntamidaṃ vacaḥ

ब्रह्मक्षत्रमिदं सृष्टमेकयोनि स्वयंभुवापृथग्बलविधानं च तल्लोकं परिरक्षति

brahmakṣatramidaṃ sṛṣṭamekayoni svayaṃbhuvāpṛthagbalavidhānaṃ ca tallokaṃ parirakṣati

तपोमन्त्रबलं नित्यं ब्राह्मणेषु प्रतिष्ठितम्अस्त्रबाहुबलं नित्यं क्षत्रियेषु प्रतिष्ठितम्

tapomantrabalaṃ nityaṃ brāhmaṇeṣu pratiṣṭhitamastrabāhubalaṃ nityaṃ kṣatriyeṣu pratiṣṭhitam

ताभ्यां संभूय कर्तव्यं प्रजानां परिपालनम्तथा च मां प्रवर्तन्तं गर्हयस्यलकाधिप

tābhyāṃ saṃbhūya kartavyaṃ prajānāṃ paripālanamtathā ca māṃ pravartantaṃ garhayasyalakādhipa

ततोऽब्रवीद्वैश्रवणो राजानं सपुरोहितम्नाहं राज्यमनिर्दिष्टं कस्मैचिद्विदधाम्युत

tato'bravīdvaiśravaṇo rājānaṃ sapurohitamnāhaṃ rājyamanirdiṣṭaṃ kasmaicidvidadhāmyuta

नाच्छिन्दे चापि निर्दिष्टमिति जानीहि पार्थिवप्रशाधि पृथिवीं वीर मद्दत्तामखिलामिमाम्

nācchinde cāpi nirdiṣṭamiti jānīhi pārthivapraśādhi pṛthivīṃ vīra maddattāmakhilāmimām

मुचुकुन्द उवाच · mucukunda uvāca

नाहं राज्यं भवद्दत्तं भोक्तुमिच्छामि पार्थिवबाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये

nāhaṃ rājyaṃ bhavaddattaṃ bhoktumicchāmi pārthivabāhuvīryārjitaṃ rājyamaśnīyāmiti kāmaye

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततो वैश्रवणो राजा विस्मयं परमं ययौक्षत्रधर्मे स्थितं दृष्ट्वा मुचुकुन्दमसंभ्रमम्

tato vaiśravaṇo rājā vismayaṃ paramaṃ yayaukṣatradharme sthitaṃ dṛṣṭvā mucukundamasaṃbhramam

ततो राजा मुचुकुन्दः सोऽन्वशासद्वसुंधराम्बाहुवीर्यार्जितां सम्यक्क्षत्रधर्ममनुव्रतः

tato rājā mucukundaḥ so'nvaśāsadvasuṃdharāmbāhuvīryārjitāṃ samyakkṣatradharmamanuvrataḥ

एवं यो ब्रह्मविद्राजा ब्रह्मपूर्वं प्रवर्ततेजयत्यविजितामुर्वीं यशश्च महदश्नुते

evaṃ yo brahmavidrājā brahmapūrvaṃ pravartatejayatyavijitāmurvīṃ yaśaśca mahadaśnute

नित्योदको ब्राह्मणः स्यान्नित्यशस्त्रश्च क्षत्रियःतयोर्हि सर्वमायत्तं यत्किंचिज्जगतीगतम्

nityodako brāhmaṇaḥ syānnityaśastraśca kṣatriyaḥtayorhi sarvamāyattaṃ yatkiṃcijjagatīgatam