पर्व.अध्याय 12.78

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

केषां राजा प्रभवति वित्तस्य भरतर्षभकया च वृत्त्या वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह

keṣāṃ rājā prabhavati vittasya bharatarṣabhakayā ca vṛttyā varteta tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अब्राह्मणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम्ब्राह्मणानां च ये केचिद्विकर्मस्था भवन्त्युत

abrāhmaṇānāṃ vittasya svāmī rājeti vaidikambrāhmaṇānāṃ ca ye kecidvikarmasthā bhavantyuta

विकर्मस्थाश्च नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथंचनइति राज्ञां पुरावृत्तमभिजल्पन्ति साधवः

vikarmasthāśca nopekṣyā viprā rājñā kathaṃcanaiti rājñāṃ purāvṛttamabhijalpanti sādhavaḥ

यस्य स्म विषये राज्ञः स्तेनो भवति वै द्विजःराज्ञ एवापराधं तं मन्यन्ते किल्बिषं नृप

yasya sma viṣaye rājñaḥ steno bhavati vai dvijaḥrājña evāparādhaṃ taṃ manyante kilbiṣaṃ nṛpa

अभिशस्तमिवात्मानं मन्यन्ते तेन कर्मणातस्माद्राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणानन्वपालयन्

abhiśastamivātmānaṃ manyante tena karmaṇātasmādrājarṣayaḥ sarve brāhmaṇānanvapālayan

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्गीतं केकयराजेन ह्रियमाणेन रक्षसा

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamgītaṃ kekayarājena hriyamāṇena rakṣasā

केकयानामधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम्स्वाध्यायेनान्वितं राजन्नरण्ये संशितव्रतम्

kekayānāmadhipatiṃ rakṣo jagrāha dāruṇamsvādhyāyenānvitaṃ rājannaraṇye saṃśitavratam

राजोवाचन मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्यपःनानाहिताग्निर्नायज्वा मामकान्तरमाविशः

rājovācana me steno janapade na kadaryo na madyapaḥnānāhitāgnirnāyajvā māmakāntaramāviśaḥ

न च मे ब्राह्मणोऽविद्वान्नाव्रती नाप्यसोमपःनानाहिताग्निर्विषये मामकान्तरमाविशः

na ca me brāhmaṇo'vidvānnāvratī nāpyasomapaḥnānāhitāgnirviṣaye māmakāntaramāviśaḥ

नानाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजन्ते विषये ममअधीते नाव्रती कश्चिन्मामकान्तरमाविशः

nānāptadakṣiṇairyajñairyajante viṣaye mamaadhīte nāvratī kaścinmāmakāntaramāviśaḥ

अधीयतेऽध्यापयन्ति यजन्ते याजयन्ति चददति प्रतिगृह्णन्ति षट्सु कर्मस्ववस्थिताः

adhīyate'dhyāpayanti yajante yājayanti cadadati pratigṛhṇanti ṣaṭsu karmasvavasthitāḥ

पूजिताः संविभक्ताश्च मृदवः सत्यवादिनःब्राह्मणा मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः

pūjitāḥ saṃvibhaktāśca mṛdavaḥ satyavādinaḥbrāhmaṇā me svakarmasthā māmakāntaramāviśaḥ

न याचन्ते प्रयच्छन्ति सत्यधर्मविशारदाःनाध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते न च याजकाः

na yācante prayacchanti satyadharmaviśāradāḥnādhyāpayantyadhīyante yajante na ca yājakāḥ

ब्राह्मणान्परिरक्षन्ति संग्रामेष्वपलायिनःक्षत्रिया मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः

brāhmaṇānparirakṣanti saṃgrāmeṣvapalāyinaḥkṣatriyā me svakarmasthā māmakāntaramāviśaḥ

कृषिगोरक्षवाणिज्यमुपजीवन्त्यमाययाअप्रमत्ताः क्रियावन्तः सुव्रताः सत्यवादिनः

kṛṣigorakṣavāṇijyamupajīvantyamāyayāapramattāḥ kriyāvantaḥ suvratāḥ satyavādinaḥ

संविभागं दमं शौचं सौहृदं च व्यपाश्रिताःमम वैश्याः स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः

saṃvibhāgaṃ damaṃ śaucaṃ sauhṛdaṃ ca vyapāśritāḥmama vaiśyāḥ svakarmasthā māmakāntaramāviśaḥ

त्रीन्वर्णाननुतिष्ठन्ति यथावदनसूयकाःमम शूद्राः स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविशः

trīnvarṇānanutiṣṭhanti yathāvadanasūyakāḥmama śūdrāḥ svakarmasthā māmakāntaramāviśaḥ

कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम्संविभक्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविशः

kṛpaṇānāthavṛddhānāṃ durbalāturayoṣitāmsaṃvibhaktāsmi sarveṣāṃ māmakāntaramāviśaḥ

कुलदेशादिधर्माणां प्रथितानां यथाविधिअव्युच्छेत्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविशः

kuladeśādidharmāṇāṃ prathitānāṃ yathāvidhiavyucchettāsmi sarveṣāṃ māmakāntaramāviśaḥ

तपस्विनो मे विषये पूजिताः परिपालिताःसंविभक्ताश्च सत्कृत्य मामकान्तरमाविशः

tapasvino me viṣaye pūjitāḥ paripālitāḥsaṃvibhaktāśca satkṛtya māmakāntaramāviśaḥ

नासंविभज्य भोक्तास्मि न विशामि परस्त्रियम्स्वतन्त्रो जातु न क्रीडे मामकान्तरमाविशः

nāsaṃvibhajya bhoktāsmi na viśāmi parastriyamsvatantro jātu na krīḍe māmakāntaramāviśaḥ

नाब्रह्मचारी भिक्षावान्भिक्षुर्वाब्रह्मचारिकःअनृत्विजं हुतं नास्ति मामकान्तरमाविशः

nābrahmacārī bhikṣāvānbhikṣurvābrahmacārikaḥanṛtvijaṃ hutaṃ nāsti māmakāntaramāviśaḥ

नावजानाम्यहं वृद्धान्न वैद्यान्न तपस्विनःराष्ट्रे स्वपति जागर्मि मामकान्तरमाविशः

nāvajānāmyahaṃ vṛddhānna vaidyānna tapasvinaḥrāṣṭre svapati jāgarmi māmakāntaramāviśaḥ

वेदाध्ययनसंपन्नस्तपस्वी सर्वधर्मवित्स्वामी सर्वस्य राज्यस्य श्रीमान्मम पुरोहितः

vedādhyayanasaṃpannastapasvī sarvadharmavitsvāmī sarvasya rājyasya śrīmānmama purohitaḥ

दानेन दिव्यानभिवाञ्छामि लोका;न्सत्येनाथो ब्राह्मणानां च गुप्त्याशुश्रूषया चापि गुरूनुपैमि; न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः

dānena divyānabhivāñchāmi lokā;nsatyenātho brāhmaṇānāṃ ca guptyāśuśrūṣayā cāpi gurūnupaimi; na me bhayaṃ vidyate rākṣasebhyaḥ

न मे राष्ट्रे विधवा ब्रह्मबन्धु;र्न ब्राह्मणः कृपणो नोत चोरःन पारजायी न च पापकर्मा; न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्यः

na me rāṣṭre vidhavā brahmabandhu;rna brāhmaṇaḥ kṛpaṇo nota coraḥna pārajāyī na ca pāpakarmā; na me bhayaṃ vidyate rākṣasebhyaḥ

न मे शस्त्रैरनिर्भिन्नमङ्गे द्व्यङ्गुलमन्तरम्धर्मार्थं युध्यमानस्य मामकान्तरमाविशः

na me śastrairanirbhinnamaṅge dvyaṅgulamantaramdharmārthaṃ yudhyamānasya māmakāntaramāviśaḥ

गोब्राह्मणे च यज्ञे च नित्यं स्वस्त्ययनं ममआशासते जना राष्ट्रे मामकान्तरमाविशः

gobrāhmaṇe ca yajñe ca nityaṃ svastyayanaṃ mamaāśāsate janā rāṣṭre māmakāntaramāviśaḥ

राक्षस उवाच · rākṣasa uvāca

यस्मात्सर्वास्ववस्थासु धर्ममेवान्ववेक्षसेतस्मात्प्राप्नुहि कैकेय गृहान्स्वस्ति व्रजाम्यहम्

yasmātsarvāsvavasthāsu dharmamevānvavekṣasetasmātprāpnuhi kaikeya gṛhānsvasti vrajāmyaham

येषां गोब्राह्मणा रक्ष्याः प्रजा रक्ष्याश्च केकयन रक्षोभ्यो भयं तेषां कुत एव तु मानुषात्

yeṣāṃ gobrāhmaṇā rakṣyāḥ prajā rakṣyāśca kekayana rakṣobhyo bhayaṃ teṣāṃ kuta eva tu mānuṣāt

येषां पुरोगमा विप्रा येषां ब्रह्मबलं बलम्प्रियातिथ्यास्तथा दारास्ते वै स्वर्गजितो नराः

yeṣāṃ purogamā viprā yeṣāṃ brahmabalaṃ balampriyātithyāstathā dārāste vai svargajito narāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तस्माद्द्विजातीन्रक्षेत ते हि रक्षन्ति रक्षिताःआशीरेषां भवेद्राज्ञां राष्ट्रं सम्यक्प्रवर्धते

tasmāddvijātīnrakṣeta te hi rakṣanti rakṣitāḥāśīreṣāṃ bhavedrājñāṃ rāṣṭraṃ samyakpravardhate

तस्माद्राज्ञा विशेषेण विकर्मस्था द्विजातयःनियम्याः संविभज्याश्च प्रजानुग्रहकारणात्

tasmādrājñā viśeṣeṇa vikarmasthā dvijātayaḥniyamyāḥ saṃvibhajyāśca prajānugrahakāraṇāt

य एवं वर्तते राजा पौरजानपदेष्विहअनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम्

ya evaṃ vartate rājā paurajānapadeṣvihaanubhūyeha bhadrāṇi prāpnotīndrasalokatām