Parva.Adhyaya 13.133

उमोवाचकिंशीलाः किंसमाचाराः पुरुषाः कैश्च कर्मभिःस्वर्गं समभिपद्यन्ते संप्रदानेन केन वा

umovācakiṃśīlāḥ kiṃsamācārāḥ puruṣāḥ kaiśca karmabhiḥsvargaṃ samabhipadyante saṃpradānena kena vā

महेश्वर उवाच · maheśvara uvāca

दाता ब्राह्मणसत्कर्ता दीनान्धकृपणादिषुभक्ष्यभोज्यान्नपानानां वाससां च प्रदायकः

dātā brāhmaṇasatkartā dīnāndhakṛpaṇādiṣubhakṣyabhojyānnapānānāṃ vāsasāṃ ca pradāyakaḥ

प्रतिश्रयान्सभाः कूपान्प्रपाः पुष्करिणीस्तथानैत्यकानि च सर्वाणि किमिच्छकमतीव च

pratiśrayānsabhāḥ kūpānprapāḥ puṣkariṇīstathānaityakāni ca sarvāṇi kimicchakamatīva ca

आसनं शयनं यानं धनं रत्नं गृहांस्तथासस्यजातानि सर्वाणि गाः क्षेत्राण्यथ योषितः

āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ dhanaṃ ratnaṃ gṛhāṃstathāsasyajātāni sarvāṇi gāḥ kṣetrāṇyatha yoṣitaḥ

सुप्रतीतमना नित्यं यः प्रयच्छति मानवःएवंभूतो मृतो देवि देवलोकेऽभिजायते

supratītamanā nityaṃ yaḥ prayacchati mānavaḥevaṃbhūto mṛto devi devaloke'bhijāyate

तत्रोष्य सुचिरं कालं भुक्त्वा भोगाननुत्तमान्सहाप्सरोभिर्मुदितो रमित्वा नन्दनादिषु

tatroṣya suciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogānanuttamānsahāpsarobhirmudito ramitvā nandanādiṣu

तस्मात्स्वर्गाच्च्युतो लोकान्मानुषेषूपजायतेमहाभोगे कुले देवि धनधान्यसमाचिते

tasmātsvargāccyuto lokānmānuṣeṣūpajāyatemahābhoge kule devi dhanadhānyasamācite

तत्र कामगुणैः सर्वैः समुपेतो मुदा युतःमहाभोगो महाकोशो धनी भवति मानवः

tatra kāmaguṇaiḥ sarvaiḥ samupeto mudā yutaḥmahābhogo mahākośo dhanī bhavati mānavaḥ

एते देवि महाभोगाः प्राणिनो दानशीलिनःब्रह्मणा वै पुरा प्रोक्ताः सर्वस्य प्रियदर्शनाः

ete devi mahābhogāḥ prāṇino dānaśīlinaḥbrahmaṇā vai purā proktāḥ sarvasya priyadarśanāḥ

अपरे मानवा देवि प्रदानकृपणा द्विजैःयाचिता न प्रयच्छन्ति विद्यमानेऽप्यबुद्धयः

apare mānavā devi pradānakṛpaṇā dvijaiḥyācitā na prayacchanti vidyamāne'pyabuddhayaḥ

दीनान्धकृपणान्दृष्ट्वा भिक्षुकानतिथीनपियाच्यमाना निवर्तन्ते जिह्वालोभसमन्विताः

dīnāndhakṛpaṇāndṛṣṭvā bhikṣukānatithīnapiyācyamānā nivartante jihvālobhasamanvitāḥ

न धनानि न वासांसि न भोगान्न च काञ्चनम्न गावो नान्नविकृतिं प्रयच्छन्ति कदाचन

na dhanāni na vāsāṃsi na bhogānna ca kāñcanamna gāvo nānnavikṛtiṃ prayacchanti kadācana

अप्रवृत्तास्तु ये लुब्धा नास्तिका दानवर्जिताःएवंभूता नरा देवि निरयं यान्त्यबुद्धयः

apravṛttāstu ye lubdhā nāstikā dānavarjitāḥevaṃbhūtā narā devi nirayaṃ yāntyabuddhayaḥ

ते चेन्मनुष्यतां यान्ति यदा कालस्य पर्ययात्धनरिक्ते कुले जन्म लभन्ते स्वल्पबुद्धयः

te cenmanuṣyatāṃ yānti yadā kālasya paryayātdhanarikte kule janma labhante svalpabuddhayaḥ

क्षुत्पिपासापरीताश्च सर्वभोगबहिष्कृताःनिराशाः सर्वभोगेभ्यो जीवन्त्यधमजीविकाम्

kṣutpipāsāparītāśca sarvabhogabahiṣkṛtāḥnirāśāḥ sarvabhogebhyo jīvantyadhamajīvikām

अल्पभोगकुले जाता अल्पभोगरता नराःअनेन कर्मणा देवि भवन्त्यधनिनो नराः

alpabhogakule jātā alpabhogaratā narāḥanena karmaṇā devi bhavantyadhanino narāḥ

अपरे स्तम्भिनो नित्यं मानिनः पापतो रताःआसनार्हस्य ये पीठं न प्रयच्छन्त्यचेतसः

apare stambhino nityaṃ māninaḥ pāpato ratāḥāsanārhasya ye pīṭhaṃ na prayacchantyacetasaḥ

मार्गार्हस्य च ये मार्गं न यच्छन्त्यल्पबुद्धयःपाद्यार्हस्य च ये पाद्यं न ददत्यल्पबुद्धयः

mārgārhasya ca ye mārgaṃ na yacchantyalpabuddhayaḥpādyārhasya ca ye pādyaṃ na dadatyalpabuddhayaḥ

अर्घार्हान्न च सत्कारैरर्चयन्ति यथाविधिअर्घ्यमाचमनीयं वा न यच्छन्त्यल्पबुद्धयः

arghārhānna ca satkārairarcayanti yathāvidhiarghyamācamanīyaṃ vā na yacchantyalpabuddhayaḥ

गुरुं चाभिगतं प्रेम्णा गुरुवन्न बुभूषतेअभिमानप्रवृत्तेन लोभेन समवस्थिताः

guruṃ cābhigataṃ premṇā guruvanna bubhūṣateabhimānapravṛttena lobhena samavasthitāḥ

संमान्यांश्चावमन्यन्ते वृद्धान्परिभवन्ति चएवंविधा नरा देवि सर्वे निरयगामिनः

saṃmānyāṃścāvamanyante vṛddhānparibhavanti caevaṃvidhā narā devi sarve nirayagāminaḥ

ते वै यदि नरास्तस्मान्निरयादुत्तरन्ति वैवर्षपूगैस्ततो जन्म लभन्ते कुत्सिते कुले

te vai yadi narāstasmānnirayāduttaranti vaivarṣapūgaistato janma labhante kutsite kule

श्वपाकपुल्कसादीनां कुत्सितानामचेतसाम्कुलेषु तेषु जायन्ते गुरुवृद्धापचायिनः

śvapākapulkasādīnāṃ kutsitānāmacetasāmkuleṣu teṣu jāyante guruvṛddhāpacāyinaḥ

न स्तम्भी न च मानी यो देवताद्विजपूजकःलोकपूज्यो नमस्कर्ता प्रश्रितो मधुरं वदन्

na stambhī na ca mānī yo devatādvijapūjakaḥlokapūjyo namaskartā praśrito madhuraṃ vadan

सर्ववर्णप्रियकरः सर्वभूतहितः सदाअद्वेषी सुमुखः श्लक्ष्णः स्निग्धवाणीप्रदः सदा

sarvavarṇapriyakaraḥ sarvabhūtahitaḥ sadāadveṣī sumukhaḥ ślakṣṇaḥ snigdhavāṇīpradaḥ sadā

स्वागतेनैव सर्वेषां भूतानामविहिंसकःयथार्हसत्क्रियापूर्वमर्चयन्नुपतिष्ठति

svāgatenaiva sarveṣāṃ bhūtānāmavihiṃsakaḥyathārhasatkriyāpūrvamarcayannupatiṣṭhati

मार्गार्हाय ददन्मार्गं गुरुं गुरुवदर्चयन्अतिथिप्रग्रहरतस्तथाभ्यागतपूजकः

mārgārhāya dadanmārgaṃ guruṃ guruvadarcayanatithipragraharatastathābhyāgatapūjakaḥ

एवंभूतो नरो देवि स्वर्गतिं प्रतिपद्यतेततो मानुषतां प्राप्य विशिष्टकुलजो भवेत्

evaṃbhūto naro devi svargatiṃ pratipadyatetato mānuṣatāṃ prāpya viśiṣṭakulajo bhavet

तत्रासौ विपुलैर्भोगैः सर्वरत्नसमायुतःयथार्हदाता चार्हेषु धर्मचर्यापरो भवेत्

tatrāsau vipulairbhogaiḥ sarvaratnasamāyutaḥyathārhadātā cārheṣu dharmacaryāparo bhavet

संमतः सर्वभूतानां सर्वलोकनमस्कृतःस्वकर्मफलमाप्नोति स्वयमेव नरः सदा

saṃmataḥ sarvabhūtānāṃ sarvalokanamaskṛtaḥsvakarmaphalamāpnoti svayameva naraḥ sadā

उदात्तकुलजातीय उदात्ताभिजनः सदाएष धर्मो मया प्रोक्तो विधात्रा स्वयमीरितः

udāttakulajātīya udāttābhijanaḥ sadāeṣa dharmo mayā prokto vidhātrā svayamīritaḥ

यस्तु रौद्रसमाचारः सर्वसत्त्वभयंकरःहस्ताभ्यां यदि वा पद्भ्यां रज्ज्वा दण्डेन वा पुनः

yastu raudrasamācāraḥ sarvasattvabhayaṃkaraḥhastābhyāṃ yadi vā padbhyāṃ rajjvā daṇḍena vā punaḥ

लोष्टैः स्तम्भैरुपायैर्वा जन्तून्बाधति शोभनेहिंसार्थं निकृतिप्रज्ञः प्रोद्वेजयति चैव ह

loṣṭaiḥ stambhairupāyairvā jantūnbādhati śobhanehiṃsārthaṃ nikṛtiprajñaḥ prodvejayati caiva ha

उपक्रामति जन्तूंश्च उद्वेगजननः सदाएवंशीलसमाचारो निरयं प्रतिपद्यते

upakrāmati jantūṃśca udvegajananaḥ sadāevaṃśīlasamācāro nirayaṃ pratipadyate

स चेन्मानुषतां गच्छेद्यदि कालस्य पर्ययात्बह्वाबाधपरिक्लिष्टे सोऽधमे जायते कुले

sa cenmānuṣatāṃ gacchedyadi kālasya paryayātbahvābādhaparikliṣṭe so'dhame jāyate kule

लोकद्वेष्योऽधमः पुंसां स्वयं कर्मकृतैः फलैःएष देवि मनुष्येषु बोद्धव्यो ज्ञातिबन्धुषु

lokadveṣyo'dhamaḥ puṃsāṃ svayaṃ karmakṛtaiḥ phalaiḥeṣa devi manuṣyeṣu boddhavyo jñātibandhuṣu

अपरः सर्वभूतानि दयावाननुपश्यतिमैत्रदृष्टिः पितृसमो निर्वैरो नियतेन्द्रियः

aparaḥ sarvabhūtāni dayāvānanupaśyatimaitradṛṣṭiḥ pitṛsamo nirvairo niyatendriyaḥ

नोद्वेजयति भूतानि न विहिंसयते तथाहस्तपादैः सुनियतैर्विश्वास्यः सर्वजन्तुषु

nodvejayati bhūtāni na vihiṃsayate tathāhastapādaiḥ suniyatairviśvāsyaḥ sarvajantuṣu

न रज्ज्वा न च दण्डेन न लोष्टैर्नायुधेन चउद्वेजयति भूतानि श्लक्ष्णकर्मा दयापरः

na rajjvā na ca daṇḍena na loṣṭairnāyudhena caudvejayati bhūtāni ślakṣṇakarmā dayāparaḥ

एवंशीलसमाचारः स्वर्गे समुपजायतेतत्रासौ भवने दिव्ये मुदा वसति देववत्

evaṃśīlasamācāraḥ svarge samupajāyatetatrāsau bhavane divye mudā vasati devavat

स चेत्कर्मक्षयान्मर्त्यो मनुष्येषूपजायतेअल्पाबाधो निरीतीकः स जातः सुखमेधते

sa cetkarmakṣayānmartyo manuṣyeṣūpajāyatealpābādho nirītīkaḥ sa jātaḥ sukhamedhate

सुखभागी निरायासो निरुद्वेगः सदा नरःएष देवि सतां मार्गो बाधा यत्र न विद्यते

sukhabhāgī nirāyāso nirudvegaḥ sadā naraḥeṣa devi satāṃ mārgo bādhā yatra na vidyate

उमोवाचइमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदाःज्ञानविज्ञानसंपन्नाः प्रज्ञावन्तोऽर्थकोविदाःदुष्प्रज्ञाश्चापरे देव ज्ञानविज्ञानवर्जिताः

umovācaime manuṣyā dṛśyante ūhāpohaviśāradāḥjñānavijñānasaṃpannāḥ prajñāvanto'rthakovidāḥduṣprajñāścāpare deva jñānavijñānavarjitāḥ

केन कर्मविपाकेन प्रज्ञावान्पुरुषो भवेत्अल्पप्रज्ञो विरूपाक्ष कथं भवति मानवःएतं मे संशयं छिन्द्धि सर्वधर्मविदां वर

kena karmavipākena prajñāvānpuruṣo bhavetalpaprajño virūpākṣa kathaṃ bhavati mānavaḥetaṃ me saṃśayaṃ chinddhi sarvadharmavidāṃ vara

जात्यन्धाश्चापरे देव रोगार्ताश्चापरे तथानराः क्लीबाश्च दृश्यन्ते कारणं ब्रूहि तत्र वै

jātyandhāścāpare deva rogārtāścāpare tathānarāḥ klībāśca dṛśyante kāraṇaṃ brūhi tatra vai

महेश्वर उवाच · maheśvara uvāca

ब्राह्मणान्वेदविदुषः सिद्धान्धर्मविदस्तथापरिपृच्छन्त्यहरहः कुशलाकुशलं तथा

brāhmaṇānvedaviduṣaḥ siddhāndharmavidastathāparipṛcchantyaharahaḥ kuśalākuśalaṃ tathā

वर्जयन्त्यशुभं कर्म सेवमानाः शुभं तथालभन्ते स्वर्गतिं नित्यमिह लोके सुखं तथा

varjayantyaśubhaṃ karma sevamānāḥ śubhaṃ tathālabhante svargatiṃ nityamiha loke sukhaṃ tathā

स चेन्मानुषतां याति मेधावी तत्र जायतेश्रुतं प्रज्ञानुगं चास्य कल्याणमुपजायते

sa cenmānuṣatāṃ yāti medhāvī tatra jāyateśrutaṃ prajñānugaṃ cāsya kalyāṇamupajāyate

परदारेषु ये मूढाश्चक्षुर्दुष्टं प्रयुञ्जतेतेन दुष्टस्वभावेन जात्यन्धास्ते भवन्ति ह

paradāreṣu ye mūḍhāścakṣurduṣṭaṃ prayuñjatetena duṣṭasvabhāvena jātyandhāste bhavanti ha

मनसा तु प्रदुष्टेन नग्नां पश्यन्ति ये स्त्रियम्रोगार्तास्ते भवन्तीह नरा दुष्कृतकर्मिणः

manasā tu praduṣṭena nagnāṃ paśyanti ye striyamrogārtāste bhavantīha narā duṣkṛtakarmiṇaḥ

ये तु मूढा दुराचारा वियोनौ मैथुने रताःपुरुषेषु सुदुष्प्रज्ञाः क्लीबत्वमुपयान्ति ते

ye tu mūḍhā durācārā viyonau maithune ratāḥpuruṣeṣu suduṣprajñāḥ klībatvamupayānti te

पशूंश्च ये बन्धयन्ति ये चैव गुरुतल्पगाःप्रकीर्णमैथुना ये च क्लीबा जायन्ति ते नराः

paśūṃśca ye bandhayanti ye caiva gurutalpagāḥprakīrṇamaithunā ye ca klībā jāyanti te narāḥ

उमोवाचसावद्यं किं नु वै कर्म निरवद्यं तथैव चश्रेयः कुर्वन्नवाप्नोति मानवो देवसत्तम

umovācasāvadyaṃ kiṃ nu vai karma niravadyaṃ tathaiva caśreyaḥ kurvannavāpnoti mānavo devasattama

महेश्वर उवाच · maheśvara uvāca

श्रेयांसं मार्गमातिष्ठन्सदा यः पृच्छते द्विजान्धर्मान्वेषी गुणाकाङ्क्षी स स्वर्गं समुपाश्नुते

śreyāṃsaṃ mārgamātiṣṭhansadā yaḥ pṛcchate dvijāndharmānveṣī guṇākāṅkṣī sa svargaṃ samupāśnute

यदि मानुषतां देवि कदाचित्स निगच्छतिमेधावी धारणायुक्तः प्राज्ञस्तत्राभिजायते

yadi mānuṣatāṃ devi kadācitsa nigacchatimedhāvī dhāraṇāyuktaḥ prājñastatrābhijāyate

एष देवि सतां धर्मो मन्तव्यो भूतिकारकःनृणां हितार्थाय तव मया वै समुदाहृतः

eṣa devi satāṃ dharmo mantavyo bhūtikārakaḥnṛṇāṃ hitārthāya tava mayā vai samudāhṛtaḥ

उमोवाचअपरे स्वल्पविज्ञाना धर्मविद्वेषिणो नराःब्राह्मणान्वेदविदुषो नेच्छन्ति परिसर्पितुम्

umovācaapare svalpavijñānā dharmavidveṣiṇo narāḥbrāhmaṇānvedaviduṣo necchanti parisarpitum

व्रतवन्तो नराः केचिच्छ्रद्धादमपरायणाःअव्रता भ्रष्टनियमास्तथान्ये राक्षसोपमाः

vratavanto narāḥ kecicchraddhādamaparāyaṇāḥavratā bhraṣṭaniyamāstathānye rākṣasopamāḥ

यज्वानश्च तथैवान्ये निर्होमाश्च तथापरेकेन कर्मविपाकेन भवन्तीह वदस्व मे

yajvānaśca tathaivānye nirhomāśca tathāparekena karmavipākena bhavantīha vadasva me

महेश्वर उवाच · maheśvara uvāca

आगमाल्लोकधर्माणां मर्यादाः पूर्वनिर्मिताःप्रामाण्येनानुवर्तन्ते दृश्यन्ते हि दृढव्रताः

āgamāllokadharmāṇāṃ maryādāḥ pūrvanirmitāḥprāmāṇyenānuvartante dṛśyante hi dṛḍhavratāḥ

अधर्मं धर्ममित्याहुर्ये च मोहवशं गताःअव्रता नष्टमर्यादास्ते प्रोक्ता ब्रह्मराक्षसाः

adharmaṃ dharmamityāhurye ca mohavaśaṃ gatāḥavratā naṣṭamaryādāste proktā brahmarākṣasāḥ

ते चेत्कालकृतोद्योगात्संभवन्तीह मानुषाःनिर्होमा निर्वषट्कारास्ते भवन्ति नराधमाः

te cetkālakṛtodyogātsaṃbhavantīha mānuṣāḥnirhomā nirvaṣaṭkārāste bhavanti narādhamāḥ

एष देवि मया सर्वः संशयच्छेदनाय तेकुशलाकुशलो नॄणां व्याख्यातो धर्मसागरः

eṣa devi mayā sarvaḥ saṃśayacchedanāya tekuśalākuśalo nṝṇāṃ vyākhyāto dharmasāgaraḥ