Parva.Adhyaya 13.31

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

श्रुतं मे महदाख्यानमेतत्कुरुकुलोद्वहसुदुष्प्रापं ब्रवीषि त्वं ब्राह्मण्यं वदतां वर

śrutaṃ me mahadākhyānametatkurukulodvahasuduṣprāpaṃ bravīṣi tvaṃ brāhmaṇyaṃ vadatāṃ vara

विश्वामित्रेण च पुरा ब्राह्मण्यं प्राप्तमित्युतश्रूयते वदसे तच्च दुष्प्रापमिति सत्तम

viśvāmitreṇa ca purā brāhmaṇyaṃ prāptamityutaśrūyate vadase tacca duṣprāpamiti sattama

वीतहव्यश्च राजर्षिः श्रुतो मे विप्रतां गतःतदेव तावद्गाङ्गेय श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो

vītahavyaśca rājarṣiḥ śruto me vipratāṃ gataḥtadeva tāvadgāṅgeya śrotumicchāmyahaṃ vibho

स केन कर्मणा प्राप्तो ब्राह्मण्यं राजसत्तमवरेण तपसा वापि तन्मे व्याख्यातुमर्हति

sa kena karmaṇā prāpto brāhmaṇyaṃ rājasattamavareṇa tapasā vāpi tanme vyākhyātumarhati

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

शृणु राजन्यथा राजा वीतहव्यो महायशाःक्षत्रियः सन्पुनः प्राप्तो ब्राह्मण्यं लोकसत्कृतम्

śṛṇu rājanyathā rājā vītahavyo mahāyaśāḥkṣatriyaḥ sanpunaḥ prāpto brāhmaṇyaṃ lokasatkṛtam

मनोर्महात्मनस्तात प्रजाधर्मेण शासतःबभूव पुत्रो धर्मात्मा शर्यातिरिति विश्रुतः

manormahātmanastāta prajādharmeṇa śāsataḥbabhūva putro dharmātmā śaryātiriti viśrutaḥ

तस्यान्ववाये द्वौ राजन्राजानौ संबभूवतुःहेहयस्तालजङ्घश्च वत्सेषु जयतां वर

tasyānvavāye dvau rājanrājānau saṃbabhūvatuḥhehayastālajaṅghaśca vatseṣu jayatāṃ vara

हेहयस्य तु पुत्राणां दशसु स्त्रीषु भारतशतं बभूव प्रख्यातं शूराणामनिवर्तिनाम्

hehayasya tu putrāṇāṃ daśasu strīṣu bhārataśataṃ babhūva prakhyātaṃ śūrāṇāmanivartinām

तुल्यरूपप्रभावाणां विदुषां युद्धशालिनाम्धनुर्वेदे च वेदे च सर्वत्रैव कृतश्रमाः

tulyarūpaprabhāvāṇāṃ viduṣāṃ yuddhaśālināmdhanurvede ca vede ca sarvatraiva kṛtaśramāḥ

काशिष्वपि नृपो राजन्दिवोदासपितामहःहर्यश्व इति विख्यातो बभूव जयतां वरः

kāśiṣvapi nṛpo rājandivodāsapitāmahaḥharyaśva iti vikhyāto babhūva jayatāṃ varaḥ

स वीतहव्यदायादैरागत्य पुरुषर्षभगङ्गायमुनयोर्मध्ये संग्रामे विनिपातितः

sa vītahavyadāyādairāgatya puruṣarṣabhagaṅgāyamunayormadhye saṃgrāme vinipātitaḥ

तं तु हत्वा नरवरं हेहयास्ते महारथाःप्रतिजग्मुः पुरीं रम्यां वत्सानामकुतोभयाः

taṃ tu hatvā naravaraṃ hehayāste mahārathāḥpratijagmuḥ purīṃ ramyāṃ vatsānāmakutobhayāḥ

हर्यश्वस्य तु दायादः काशिराजोऽभ्यषिच्यतसुदेवो देवसंकाशः साक्षाद्धर्म इवापरः

haryaśvasya tu dāyādaḥ kāśirājo'bhyaṣicyatasudevo devasaṃkāśaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ

स पालयन्नेव महीं धर्मात्मा काशिनन्दनःतैर्वीतहव्यैरागत्य युधि सर्वैर्विनिर्जितः

sa pālayanneva mahīṃ dharmātmā kāśinandanaḥtairvītahavyairāgatya yudhi sarvairvinirjitaḥ

तमप्याजौ विनिर्जित्य प्रतिजग्मुर्यथागतम्सौदेविस्त्वथ काशीशो दिवोदासोऽभ्यषिच्यत

tamapyājau vinirjitya pratijagmuryathāgatamsaudevistvatha kāśīśo divodāso'bhyaṣicyata

दिवोदासस्तु विज्ञाय वीर्यं तेषां महात्मनाम्वाराणसीं महातेजा निर्ममे शक्रशासनात्

divodāsastu vijñāya vīryaṃ teṣāṃ mahātmanāmvārāṇasīṃ mahātejā nirmame śakraśāsanāt

विप्रक्षत्रियसंबाधां वैश्यशूद्रसमाकुलाम्नैकद्रव्योच्चयवतीं समृद्धविपणापणाम्

viprakṣatriyasaṃbādhāṃ vaiśyaśūdrasamākulāmnaikadravyoccayavatīṃ samṛddhavipaṇāpaṇām

गङ्गाया उत्तरे कूले वप्रान्ते राजसत्तमगोमत्या दक्षिणे चैव शक्रस्येवामरावतीम्

gaṅgāyā uttare kūle vaprānte rājasattamagomatyā dakṣiṇe caiva śakrasyevāmarāvatīm

तत्र तं राजशार्दूलं निवसन्तं महीपतिम्आगत्य हेहया भूयः पर्यधावन्त भारत

tatra taṃ rājaśārdūlaṃ nivasantaṃ mahīpatimāgatya hehayā bhūyaḥ paryadhāvanta bhārata

स निष्पत्य ददौ युद्धं तेभ्यो राजा महाबलःदेवासुरसमं घोरं दिवोदासो महाद्युतिः

sa niṣpatya dadau yuddhaṃ tebhyo rājā mahābalaḥdevāsurasamaṃ ghoraṃ divodāso mahādyutiḥ

स तु युद्धे महाराज दिनानां दशतीर्दशहतवाहनभूयिष्ठस्ततो दैन्यमुपागमत्

sa tu yuddhe mahārāja dinānāṃ daśatīrdaśahatavāhanabhūyiṣṭhastato dainyamupāgamat

हतयोधस्ततो राजन्क्षीणकोशश्च भूमिपःदिवोदासः पुरीं हित्वा पलायनपरोऽभवत्

hatayodhastato rājankṣīṇakośaśca bhūmipaḥdivodāsaḥ purīṃ hitvā palāyanaparo'bhavat

स त्वाश्रममुपागम्य भरद्वाजस्य धीमतःजगाम शरणं राजा कृताञ्जलिररिंदम

sa tvāśramamupāgamya bharadvājasya dhīmataḥjagāma śaraṇaṃ rājā kṛtāñjalirariṃdama

राजोवाचभगवन्वैतहव्यैर्मे युद्धे वंशः प्रणाशितःअहमेकः परिद्यूनो भवन्तं शरणं गतः

rājovācabhagavanvaitahavyairme yuddhe vaṃśaḥ praṇāśitaḥahamekaḥ paridyūno bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ

शिष्यस्नेहेन भगवन्स मां रक्षितुमर्हसिनिःशेषो हि कृतो वंशो मम तैः पापकर्मभिः

śiṣyasnehena bhagavansa māṃ rakṣitumarhasiniḥśeṣo hi kṛto vaṃśo mama taiḥ pāpakarmabhiḥ

तमुवाच महाभागो भरद्वाजः प्रतापवान्न भेतव्यं न भेतव्यं सौदेव व्येतु ते भयम्

tamuvāca mahābhāgo bharadvājaḥ pratāpavānna bhetavyaṃ na bhetavyaṃ saudeva vyetu te bhayam

अहमिष्टिं करोम्यद्य पुत्रार्थं ते विशां पतेवैतहव्यसहस्राणि यथा त्वं प्रसहिष्यसि

ahamiṣṭiṃ karomyadya putrārthaṃ te viśāṃ patevaitahavyasahasrāṇi yathā tvaṃ prasahiṣyasi

तत इष्टिं चकारर्षिस्तस्य वै पुत्रकामिकीम्अथास्य तनयो जज्ञे प्रतर्दन इति श्रुतः

tata iṣṭiṃ cakārarṣistasya vai putrakāmikīmathāsya tanayo jajñe pratardana iti śrutaḥ

स जातमात्रो ववृधे समाः सद्यस्त्रयोदशवेदं चाधिजगे कृत्स्नं धनुर्वेदं च भारत

sa jātamātro vavṛdhe samāḥ sadyastrayodaśavedaṃ cādhijage kṛtsnaṃ dhanurvedaṃ ca bhārata

योगेन च समाविष्टो भरद्वाजेन धीमतातेजो लौक्यं स संगृह्य तस्मिन्देशे समाविशत्

yogena ca samāviṣṭo bharadvājena dhīmatātejo laukyaṃ sa saṃgṛhya tasmindeśe samāviśat

ततः स कवची धन्वी बाणी दीप्त इवानलःप्रययौ स धनुर्धुन्वन्विवर्षुरिव तोयदः

tataḥ sa kavacī dhanvī bāṇī dīpta ivānalaḥprayayau sa dhanurdhunvanvivarṣuriva toyadaḥ

तं दृष्ट्वा परमं हर्षं सुदेवतनयो ययौमेने च मनसा दग्धान्वैतहव्यान्स पार्थिवः

taṃ dṛṣṭvā paramaṃ harṣaṃ sudevatanayo yayaumene ca manasā dagdhānvaitahavyānsa pārthivaḥ

ततस्तं यौवराज्येन स्थापयित्वा प्रतर्दनम्कृतकृत्यं तदात्मानं स राजा अभ्यनन्दत

tatastaṃ yauvarājyena sthāpayitvā pratardanamkṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ sa rājā abhyanandata

ततस्तु वैतहव्यानां वधाय स महीपतिःपुत्रं प्रस्थापयामास प्रतर्दनमरिंदमम्

tatastu vaitahavyānāṃ vadhāya sa mahīpatiḥputraṃ prasthāpayāmāsa pratardanamariṃdamam

सरथः स तु संतीर्य गङ्गामाशु पराक्रमीप्रययौ वीतहव्यानां पुरीं परपुरंजयः

sarathaḥ sa tu saṃtīrya gaṅgāmāśu parākramīprayayau vītahavyānāṃ purīṃ parapuraṃjayaḥ

वैतहव्यास्तु संश्रुत्य रथघोषं समुद्धतम्निर्ययुर्नगराकारै रथैः पररथारुजैः

vaitahavyāstu saṃśrutya rathaghoṣaṃ samuddhatamniryayurnagarākārai rathaiḥ pararathārujaiḥ

निष्क्रम्य ते नरव्याघ्रा दंशिताश्चित्रयोधिनःप्रतर्दनं समाजघ्नुः शरवर्षैरुदायुधाः

niṣkramya te naravyāghrā daṃśitāścitrayodhinaḥpratardanaṃ samājaghnuḥ śaravarṣairudāyudhāḥ

अस्त्रैश्च विविधाकारै रथौघैश्च युधिष्ठिरअभ्यवर्षन्त राजानं हिमवन्तमिवाम्बुदाः

astraiśca vividhākārai rathaughaiśca yudhiṣṭhiraabhyavarṣanta rājānaṃ himavantamivāmbudāḥ

अस्त्रैरस्त्राणि संवार्य तेषां राजा प्रतर्दनःजघान तान्महातेजा वज्रानलसमैः शरैः

astrairastrāṇi saṃvārya teṣāṃ rājā pratardanaḥjaghāna tānmahātejā vajrānalasamaiḥ śaraiḥ

कृत्तोत्तमाङ्गास्ते राजन्भल्लैः शतसहस्रशःअपतन्रुधिरार्द्राङ्गा निकृत्ता इव किंशुकाः

kṛttottamāṅgāste rājanbhallaiḥ śatasahasraśaḥapatanrudhirārdrāṅgā nikṛttā iva kiṃśukāḥ

हतेषु तेषु सर्वेषु वीतहव्यः सुतेष्वथप्राद्रवन्नगरं हित्वा भृगोराश्रममप्युत

hateṣu teṣu sarveṣu vītahavyaḥ suteṣvathaprādravannagaraṃ hitvā bhṛgorāśramamapyuta

ययौ भृगुं च शरणं वीतहव्यो नराधिपःअभयं च ददौ तस्मै राज्ञे राजन्भृगुस्तथाततो ददावासनं च तस्मै शिष्यो भृगोस्तदा

yayau bhṛguṃ ca śaraṇaṃ vītahavyo narādhipaḥabhayaṃ ca dadau tasmai rājñe rājanbhṛgustathātato dadāvāsanaṃ ca tasmai śiṣyo bhṛgostadā

अथानुपदमेवाशु तत्रागच्छत्प्रतर्दनःस प्राप्य चाश्रमपदं दिवोदासात्मजोऽब्रवीत्

athānupadamevāśu tatrāgacchatpratardanaḥsa prāpya cāśramapadaṃ divodāsātmajo'bravīt

भो भोः केऽत्राश्रमे सन्ति भृगोः शिष्या महात्मनःद्रष्टुमिच्छे मुनिमहं तस्याचक्षत मामिति

bho bhoḥ ke'trāśrame santi bhṛgoḥ śiṣyā mahātmanaḥdraṣṭumicche munimahaṃ tasyācakṣata māmiti

स तं विदित्वा तु भृगुर्निश्चक्रामाश्रमात्तदापूजयामास च ततो विधिना परमेण ह

sa taṃ viditvā tu bhṛgurniścakrāmāśramāttadāpūjayāmāsa ca tato vidhinā parameṇa ha

उवाच चैनं राजेन्द्र किं कार्यमिति पार्थिवम्स चोवाच नृपस्तस्मै यदागमनकारणम्

uvāca cainaṃ rājendra kiṃ kāryamiti pārthivamsa covāca nṛpastasmai yadāgamanakāraṇam

अयं ब्रह्मन्नितो राजा वीतहव्यो विसर्ज्यताम्अस्य पुत्रैर्हि मे ब्रह्मन्कृत्स्नो वंशः प्रणाशितःउत्सादितश्च विषयः काशीनां रत्नसंचयः

ayaṃ brahmannito rājā vītahavyo visarjyatāmasya putrairhi me brahmankṛtsno vaṃśaḥ praṇāśitaḥutsāditaśca viṣayaḥ kāśīnāṃ ratnasaṃcayaḥ

एतस्य वीर्यदृप्तस्य हतं पुत्रशतं मयाअस्येदानीं वधाद्ब्रह्मन्भविष्याम्यनृणः पितुः

etasya vīryadṛptasya hataṃ putraśataṃ mayāasyedānīṃ vadhādbrahmanbhaviṣyāmyanṛṇaḥ pituḥ

तमुवाच कृपाविष्टो भृगुर्धर्मभृतां वरःनेहास्ति क्षत्रियः कश्चित्सर्वे हीमे द्विजातयः

tamuvāca kṛpāviṣṭo bhṛgurdharmabhṛtāṃ varaḥnehāsti kṣatriyaḥ kaścitsarve hīme dvijātayaḥ

एवं तु वचनं श्रुत्वा भृगोस्तथ्यं प्रतर्दनःपादावुपस्पृश्य शनैः प्रहसन्वाक्यमब्रवीत्

evaṃ tu vacanaṃ śrutvā bhṛgostathyaṃ pratardanaḥpādāvupaspṛśya śanaiḥ prahasanvākyamabravīt

एवमप्यस्मि भगवन्कृतकृत्यो न संशयःयदेष राजा वीर्येण स्वजातिं त्याजितो मया

evamapyasmi bhagavankṛtakṛtyo na saṃśayaḥyadeṣa rājā vīryeṇa svajātiṃ tyājito mayā

अनुजानीहि मां ब्रह्मन्ध्यायस्व च शिवेन माम्त्याजितो हि मया जातिमेष राजा भृगूद्वह

anujānīhi māṃ brahmandhyāyasva ca śivena māmtyājito hi mayā jātimeṣa rājā bhṛgūdvaha

ततस्तेनाभ्यनुज्ञातो ययौ राजा प्रतर्दनःयथागतं महाराज मुक्त्वा विषमिवोरगः

tatastenābhyanujñāto yayau rājā pratardanaḥyathāgataṃ mahārāja muktvā viṣamivoragaḥ

भृगोर्वचनमात्रेण स च ब्रह्मर्षितां गतःवीतहव्यो महाराज ब्रह्मवादित्वमेव च

bhṛgorvacanamātreṇa sa ca brahmarṣitāṃ gataḥvītahavyo mahārāja brahmavāditvameva ca

तस्य गृत्समदः पुत्रो रूपेणेन्द्र इवापरःशक्रस्त्वमिति यो दैत्यैर्निगृहीतः किलाभवत्

tasya gṛtsamadaḥ putro rūpeṇendra ivāparaḥśakrastvamiti yo daityairnigṛhītaḥ kilābhavat

ऋग्वेदे वर्तते चाग्र्या श्रुतिरत्र विशां पतेयत्र गृत्समदो ब्रह्मन्ब्राह्मणैः स महीयते

ṛgvede vartate cāgryā śrutiratra viśāṃ pateyatra gṛtsamado brahmanbrāhmaṇaiḥ sa mahīyate

स ब्रह्मचारी विप्रर्षिः श्रीमान्गृत्समदोऽभवत्पुत्रो गृत्समदस्यापि सुचेता अभवद्द्विजः

sa brahmacārī viprarṣiḥ śrīmāngṛtsamado'bhavatputro gṛtsamadasyāpi sucetā abhavaddvijaḥ

वर्चाः सुतेजसः पुत्रो विहव्यस्तस्य चात्मजःविहव्यस्य तु पुत्रस्तु वितत्यस्तस्य चात्मजः

varcāḥ sutejasaḥ putro vihavyastasya cātmajaḥvihavyasya tu putrastu vitatyastasya cātmajaḥ

वितत्यस्य सुतः सत्यः सन्तः सत्यस्य चात्मजःश्रवास्तस्य सुतश्चर्षिः श्रवसश्चाभवत्तमः

vitatyasya sutaḥ satyaḥ santaḥ satyasya cātmajaḥśravāstasya sutaścarṣiḥ śravasaścābhavattamaḥ

तमसश्च प्रकाशोऽभूत्तनयो द्विजसत्तमःप्रकाशस्य च वागिन्द्रो बभूव जयतां वरः

tamasaśca prakāśo'bhūttanayo dvijasattamaḥprakāśasya ca vāgindro babhūva jayatāṃ varaḥ

तस्यात्मजश्च प्रमतिर्वेदवेदाङ्गपारगःघृताच्यां तस्य पुत्रस्तु रुरुर्नामोदपद्यत

tasyātmajaśca pramatirvedavedāṅgapāragaḥghṛtācyāṃ tasya putrastu rururnāmodapadyata

प्रमद्वरायां तु रुरोः पुत्रः समुदपद्यतशुनको नाम विप्रर्षिर्यस्य पुत्रोऽथ शौनकः

pramadvarāyāṃ tu ruroḥ putraḥ samudapadyataśunako nāma viprarṣiryasya putro'tha śaunakaḥ

एवं विप्रत्वमगमद्वीतहव्यो नराधिपःभृगोः प्रसादाद्राजेन्द्र क्षत्रियः क्षत्रियर्षभ

evaṃ vipratvamagamadvītahavyo narādhipaḥbhṛgoḥ prasādādrājendra kṣatriyaḥ kṣatriyarṣabha

तथैव कथितो वंशो मया गार्त्समदस्तवविस्तरेण महाराज किमन्यदनुपृच्छसि

tathaiva kathito vaṃśo mayā gārtsamadastavavistareṇa mahārāja kimanyadanupṛcchasi