Parva.Adhyaya 13.38

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

स्त्रीणां स्वभावमिच्छामि श्रोतुं भरतसत्तमस्त्रियो हि मूलं दोषाणां लघुचित्ताः पितामह

strīṇāṃ svabhāvamicchāmi śrotuṃ bharatasattamastriyo hi mūlaṃ doṣāṇāṃ laghucittāḥ pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्नारदस्य च संवादं पुंश्चल्या पञ्चचूडया

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanamnāradasya ca saṃvādaṃ puṃścalyā pañcacūḍayā

लोकाननुचरन्धीमान्देवर्षिर्नारदः पुराददर्शाप्सरसं ब्राह्मीं पञ्चचूडामनिन्दिताम्

lokānanucarandhīmāndevarṣirnāradaḥ purādadarśāpsarasaṃ brāhmīṃ pañcacūḍāmaninditām

तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं पप्रच्छाप्सरसं मुनिःसंशयो हृदि मे कश्चित्तन्मे ब्रूहि सुमध्यमे

tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ papracchāpsarasaṃ muniḥsaṃśayo hṛdi me kaścittanme brūhi sumadhyame

एवमुक्ता तु सा विप्रं प्रत्युवाचाथ नारदम्विषये सति वक्ष्यामि समर्थां मन्यसे च माम्

evamuktā tu sā vipraṃ pratyuvācātha nāradamviṣaye sati vakṣyāmi samarthāṃ manyase ca mām

नारद उवाच · nārada uvāca

न त्वामविषये भद्रे नियोक्ष्यामि कथंचनस्त्रीणां स्वभावमिच्छामि त्वत्तः श्रोतुं वरानने

na tvāmaviṣaye bhadre niyokṣyāmi kathaṃcanastrīṇāṃ svabhāvamicchāmi tvattaḥ śrotuṃ varānane

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य देवर्षेरप्सरोत्तमाप्रत्युवाच न शक्ष्यामि स्त्री सती निन्दितुं स्त्रियः

etacchrutvā vacastasya devarṣerapsarottamāpratyuvāca na śakṣyāmi strī satī nindituṃ striyaḥ

विदितास्ते स्त्रियो याश्च यादृशाश्च स्वभावतःन मामर्हसि देवर्षे नियोक्तुं प्रश्न ईदृशे

viditāste striyo yāśca yādṛśāśca svabhāvataḥna māmarhasi devarṣe niyoktuṃ praśna īdṛśe

तामुवाच स देवर्षिः सत्यं वद सुमध्यमेमृषावादे भवेद्दोषः सत्ये दोषो न विद्यते

tāmuvāca sa devarṣiḥ satyaṃ vada sumadhyamemṛṣāvāde bhaveddoṣaḥ satye doṣo na vidyate

इत्युक्ता सा कृतमतिरभवच्चारुहासिनीस्त्रीदोषाञ्शाश्वतान्सत्यान्भाषितुं संप्रचक्रमे

ityuktā sā kṛtamatirabhavaccāruhāsinīstrīdoṣāñśāśvatānsatyānbhāṣituṃ saṃpracakrame

पञ्चचूडोवाचकुलीना रूपवत्यश्च नाथवत्यश्च योषितःमर्यादासु न तिष्ठन्ति स दोषः स्त्रीषु नारद

pañcacūḍovācakulīnā rūpavatyaśca nāthavatyaśca yoṣitaḥmaryādāsu na tiṣṭhanti sa doṣaḥ strīṣu nārada

न स्त्रीभ्यः किंचिदन्यद्वै पापीयस्तरमस्ति वैस्त्रियो हि मूलं दोषाणां तथा त्वमपि वेत्थ ह

na strībhyaḥ kiṃcidanyadvai pāpīyastaramasti vaistriyo hi mūlaṃ doṣāṇāṃ tathā tvamapi vettha ha

समाज्ञातानृद्धिमतः प्रतिरूपान्वशे स्थितान्पतीनन्तरमासाद्य नालं नार्यः प्रतीक्षितुम्

samājñātānṛddhimataḥ pratirūpānvaśe sthitānpatīnantaramāsādya nālaṃ nāryaḥ pratīkṣitum

असद्धर्मस्त्वयं स्त्रीणामस्माकं भवति प्रभोपापीयसो नरान्यद्वै लज्जां त्यक्त्वा भजामहे

asaddharmastvayaṃ strīṇāmasmākaṃ bhavati prabhopāpīyaso narānyadvai lajjāṃ tyaktvā bhajāmahe

स्त्रियं हि यः प्रार्थयते संनिकर्षं च गच्छतिईषच्च कुरुते सेवां तमेवेच्छन्ति योषितः

striyaṃ hi yaḥ prārthayate saṃnikarṣaṃ ca gacchatiīṣacca kurute sevāṃ tamevecchanti yoṣitaḥ

अनर्थित्वान्मनुष्याणां भयात्परिजनस्य चमर्यादायाममर्यादाः स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु

anarthitvānmanuṣyāṇāṃ bhayātparijanasya camaryādāyāmamaryādāḥ striyastiṣṭhanti bhartṛṣu

नासां कश्चिदगम्योऽस्ति नासां वयसि संस्थितिःविरूपं रूपवन्तं वा पुमानित्येव भुञ्जते

nāsāṃ kaścidagamyo'sti nāsāṃ vayasi saṃsthitiḥvirūpaṃ rūpavantaṃ vā pumānityeva bhuñjate

न भयान्नाप्यनुक्रोशान्नार्थहेतोः कथंचनन ज्ञातिकुलसंबन्धात्स्त्रियस्तिष्ठन्ति भर्तृषु

na bhayānnāpyanukrośānnārthahetoḥ kathaṃcanana jñātikulasaṃbandhātstriyastiṣṭhanti bhartṛṣu

यौवने वर्तमानानां मृष्टाभरणवाससाम्नारीणां स्वैरवृत्तानां स्पृहयन्ति कुलस्त्रियः

yauvane vartamānānāṃ mṛṣṭābharaṇavāsasāmnārīṇāṃ svairavṛttānāṃ spṛhayanti kulastriyaḥ

याश्च शश्वद्बहुमता रक्ष्यन्ते दयिताः स्त्रियःअपि ताः संप्रसज्जन्ते कुब्जान्धजडवामनैः

yāśca śaśvadbahumatā rakṣyante dayitāḥ striyaḥapi tāḥ saṃprasajjante kubjāndhajaḍavāmanaiḥ

पङ्गुष्वपि च देवर्षे ये चान्ये कुत्सिता नराःस्त्रीणामगम्यो लोकेऽस्मिन्नास्ति कश्चिन्महामुने

paṅguṣvapi ca devarṣe ye cānye kutsitā narāḥstrīṇāmagamyo loke'sminnāsti kaścinmahāmune

यदि पुंसां गतिर्ब्रह्म कथंचिन्नोपपद्यतेअप्यन्योन्यं प्रवर्तन्ते न हि तिष्ठन्ति भर्तृषु

yadi puṃsāṃ gatirbrahma kathaṃcinnopapadyateapyanyonyaṃ pravartante na hi tiṣṭhanti bhartṛṣu

अलाभात्पुरुषाणां हि भयात्परिजनस्य चवधबन्धभयाच्चापि स्वयं गुप्ता भवन्ति ताः

alābhātpuruṣāṇāṃ hi bhayātparijanasya cavadhabandhabhayāccāpi svayaṃ guptā bhavanti tāḥ

चलस्वभावा दुःसेव्या दुर्ग्राह्या भावतस्तथाप्राज्ञस्य पुरुषस्येह यथा वाचस्तथा स्त्रियः

calasvabhāvā duḥsevyā durgrāhyā bhāvatastathāprājñasya puruṣasyeha yathā vācastathā striyaḥ

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिःनान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥnāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanāḥ

इदमन्यच्च देवर्षे रहस्यं सर्वयोषिताम्दृष्ट्वैव पुरुषं हृद्यं योनिः प्रक्लिद्यते स्त्रियः

idamanyacca devarṣe rahasyaṃ sarvayoṣitāmdṛṣṭvaiva puruṣaṃ hṛdyaṃ yoniḥ praklidyate striyaḥ

कामानामपि दातारं कर्तारं मानसान्त्वयोःरक्षितारं न मृष्यन्ति भर्तारं परमं स्त्रियः

kāmānāmapi dātāraṃ kartāraṃ mānasāntvayoḥrakṣitāraṃ na mṛṣyanti bhartāraṃ paramaṃ striyaḥ

न कामभोगान्बहुलान्नालंकारार्थसंचयान्तथैव बहु मन्यन्ते यथा रत्यामनुग्रहम्

na kāmabhogānbahulānnālaṃkārārthasaṃcayāntathaiva bahu manyante yathā ratyāmanugraham

अन्तकः शमनो मृत्युः पातालं वडवामुखम्क्षुरधारा विषं सर्पो वह्निरित्येकतः स्त्रियः

antakaḥ śamano mṛtyuḥ pātālaṃ vaḍavāmukhamkṣuradhārā viṣaṃ sarpo vahnirityekataḥ striyaḥ

यतश्च भूतानि महान्ति पञ्च; यतश्च लोका विहिता विधात्रायतः पुमांसः प्रमदाश्च निर्मिता;स्तदैव दोषाः प्रमदासु नारद

yataśca bhūtāni mahānti pañca; yataśca lokā vihitā vidhātrāyataḥ pumāṃsaḥ pramadāśca nirmitā;stadaiva doṣāḥ pramadāsu nārada