Parva.Adhyaya 13.37

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अपूर्वं वा भवेत्पात्रमथ वापि चिरोषितम्दूरादभ्यागतं वापि किं पात्रं स्यात्पितामह

apūrvaṃ vā bhavetpātramatha vāpi ciroṣitamdūrādabhyāgataṃ vāpi kiṃ pātraṃ syātpitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

क्रिया भवति केषांचिदुपांशुव्रतमुत्तमम्यो यो याचेत यत्किंचित्सर्वं दद्याम इत्युत

kriyā bhavati keṣāṃcidupāṃśuvratamuttamamyo yo yāceta yatkiṃcitsarvaṃ dadyāma ityuta

अपीडयन्भृत्यवर्गमित्येवमनुशुश्रुमपीडयन्भृत्यवर्गं हि आत्मानमपकर्षति

apīḍayanbhṛtyavargamityevamanuśuśrumapīḍayanbhṛtyavargaṃ hi ātmānamapakarṣati

अपूर्वं वापि यत्पात्रं यच्चापि स्याच्चिरोषितम्दूरादभ्यागतं चापि तत्पात्रं च विदुर्बुधाः

apūrvaṃ vāpi yatpātraṃ yaccāpi syācciroṣitamdūrādabhyāgataṃ cāpi tatpātraṃ ca vidurbudhāḥ

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अपीडया च भृत्यानां धर्मस्याहिंसया तथापात्रं विद्याम तत्त्वेन यस्मै दत्तं न संतपेत्

apīḍayā ca bhṛtyānāṃ dharmasyāhiṃsayā tathāpātraṃ vidyāma tattvena yasmai dattaṃ na saṃtapet

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ऋत्विक्पुरोहिताचार्याः शिष्याः संबन्धिबान्धवाःसर्वे पूज्याश्च मान्याश्च श्रुतवृत्तोपसंहिताः

ṛtvikpurohitācāryāḥ śiṣyāḥ saṃbandhibāndhavāḥsarve pūjyāśca mānyāśca śrutavṛttopasaṃhitāḥ

अतोऽन्यथा वर्तमानाः सर्वे नार्हन्ति सत्क्रियाम्तस्मान्नित्यं परीक्षेत पुरुषान्प्रणिधाय वै

ato'nyathā vartamānāḥ sarve nārhanti satkriyāmtasmānnityaṃ parīkṣeta puruṣānpraṇidhāya vai

अक्रोधः सत्यवचनमहिंसा दम आर्जवम्अद्रोहो नातिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा तपः शमः

akrodhaḥ satyavacanamahiṃsā dama ārjavamadroho nātimānaśca hrīstitikṣā tapaḥ śamaḥ

यस्मिन्नेतानि दृश्यन्ते न चाकार्याणि भारतभावतो विनिविष्टानि तत्पात्रं मानमर्हति

yasminnetāni dṛśyante na cākāryāṇi bhāratabhāvato viniviṣṭāni tatpātraṃ mānamarhati

तथा चिरोषितं चापि संप्रत्यागतमेव चअपूर्वं चैव पूर्वं च तत्पात्रं मानमर्हति

tathā ciroṣitaṃ cāpi saṃpratyāgatameva caapūrvaṃ caiva pūrvaṃ ca tatpātraṃ mānamarhati

अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम्सर्वत्र चानवस्थानमेतन्नाशनमात्मनः

aprāmāṇyaṃ ca vedānāṃ śāstrāṇāṃ cātilaṅghanamsarvatra cānavasthānametannāśanamātmanaḥ

भवेत्पण्डितमानी यो ब्राह्मणो वेदनिन्दकःआन्वीक्षिकीं तर्कविद्यामनुरक्तो निरर्थिकाम्

bhavetpaṇḍitamānī yo brāhmaṇo vedanindakaḥānvīkṣikīṃ tarkavidyāmanurakto nirarthikām

हेतुवादान्ब्रुवन्सत्सु विजेताहेतुवादिकःआक्रोष्टा चातिवक्ता च ब्राह्मणानां सदैव हि

hetuvādānbruvansatsu vijetāhetuvādikaḥākroṣṭā cātivaktā ca brāhmaṇānāṃ sadaiva hi

सर्वाभिशङ्की मूढश्च बालः कटुकवागपिबोद्धव्यस्तादृशस्तात नरश्वानं हि तं विदुः

sarvābhiśaṅkī mūḍhaśca bālaḥ kaṭukavāgapiboddhavyastādṛśastāta naraśvānaṃ hi taṃ viduḥ

यथा श्वा भषितुं चैव हन्तुं चैवावसृज्यतेएवं संभाषणार्थाय सर्वशास्त्रवधाय चअल्पश्रुताः कुतर्काश्च दृष्टाः स्पृष्टाः कुपण्डिताः

yathā śvā bhaṣituṃ caiva hantuṃ caivāvasṛjyateevaṃ saṃbhāṣaṇārthāya sarvaśāstravadhāya caalpaśrutāḥ kutarkāśca dṛṣṭāḥ spṛṣṭāḥ kupaṇḍitāḥ

श्रुतिस्मृतीतिहासादिपुराणारण्यवेदिनःअनुरुन्ध्याद्बहुज्ञांश्च सारज्ञांश्चैव पण्डितान्

śrutismṛtītihāsādipurāṇāraṇyavedinaḥanurundhyādbahujñāṃśca sārajñāṃścaiva paṇḍitān

लोकयात्रा च द्रष्टव्या धर्मश्चात्महितानि चएवं नरो वर्तमानः शाश्वतीरेधते समाः

lokayātrā ca draṣṭavyā dharmaścātmahitāni caevaṃ naro vartamānaḥ śāśvatīredhate samāḥ

ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव चपितॄणामथ विप्राणामतिथीनां च पञ्चमम्

ṛṇamunmucya devānāmṛṣīṇāṃ ca tathaiva capitṝṇāmatha viprāṇāmatithīnāṃ ca pañcamam

पर्यायेण विशुद्धेन सुनिर्णिक्तेन कर्मणाएवं गृहस्थः कर्माणि कुर्वन्धर्मान्न हीयते

paryāyeṇa viśuddhena sunirṇiktena karmaṇāevaṃ gṛhasthaḥ karmāṇi kurvandharmānna hīyate