Parva.Adhyaya 13.5

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

आनृशंसस्य धर्मस्य गुणान्भक्तजनस्य चश्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन तन्मे ब्रूहि पितामह

ānṛśaṃsasya dharmasya guṇānbhaktajanasya caśrotumicchāmi kārtsnyena tanme brūhi pitāmaha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

विषये काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुब्धकःसविषं काण्डमादाय मृगयामास वै मृगम्

viṣaye kāśirājasya grāmānniṣkramya lubdhakaḥsaviṣaṃ kāṇḍamādāya mṛgayāmāsa vai mṛgam

तत्र चामिषलुब्धेन लुब्धकेन महावनेअविदूरे मृगं दृष्ट्वा बाणः प्रतिसमाहितः

tatra cāmiṣalubdhena lubdhakena mahāvaneavidūre mṛgaṃ dṛṣṭvā bāṇaḥ pratisamāhitaḥ

तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणामहान्वनतरुर्विद्धो मृगं तत्र जिघांसता

tena durvāritāstreṇa nimittacapaleṣuṇāmahānvanatarurviddho mṛgaṃ tatra jighāṃsatā

स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिबलात्कृतःउत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः

sa tīkṣṇaviṣadigdhena śareṇātibalātkṛtaḥutsṛjya phalapatrāṇi pādapaḥ śoṣamāgataḥ

तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितःन जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः

tasminvṛkṣe tathābhūte koṭareṣu ciroṣitaḥna jahāti śuko vāsaṃ tasya bhaktyā vanaspateḥ

निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपिकृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा स व्यशुष्यत

niṣpracāro nirāhāro glānaḥ śithilavāgapikṛtajñaḥ saha vṛkṣeṇa dharmātmā sa vyaśuṣyata

तमुदारं महासत्त्वमतिमानुषचेष्टितम्समदुःखसुखं ज्ञात्वा विस्मितः पाकशासनः

tamudāraṃ mahāsattvamatimānuṣaceṣṭitamsamaduḥkhasukhaṃ jñātvā vismitaḥ pākaśāsanaḥ

ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमयं द्विजःतिर्यग्योनावसंभाव्यमानृशंस्यं समास्थितः

tataścintāmupagataḥ śakraḥ kathamayaṃ dvijaḥtiryagyonāvasaṃbhāvyamānṛśaṃsyaṃ samāsthitaḥ

अथ वा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तुप्राणिनामिह सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते

atha vā nātra citraṃ hītyabhavadvāsavasya tuprāṇināmiha sarveṣāṃ sarvaṃ sarvatra dṛśyate

ततो ब्राह्मणवेषेण मानुषं रूपमास्थितःअवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह

tato brāhmaṇaveṣeṇa mānuṣaṃ rūpamāsthitaḥavatīrya mahīṃ śakrastaṃ pakṣiṇamuvāca ha

शुक भोः पक्षिणां श्रेष्ठ दाक्षेयी सुप्रजास्त्वयापृच्छे त्वा शुष्कमेतं वै कस्मान्न त्यजसि द्रुमम्

śuka bhoḥ pakṣiṇāṃ śreṣṭha dākṣeyī suprajāstvayāpṛcche tvā śuṣkametaṃ vai kasmānna tyajasi drumam

अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम्स्वागतं देवराजाय विज्ञातस्तपसा मया

atha pṛṣṭaḥ śukaḥ prāha mūrdhnā samabhivādya tamsvāgataṃ devarājāya vijñātastapasā mayā

ततो दशशताक्षेण साधु साध्विति भाषितम्अहो विज्ञानमित्येवं तपसा पूजितस्ततः

tato daśaśatākṣeṇa sādhu sādhviti bhāṣitamaho vijñānamityevaṃ tapasā pūjitastataḥ

तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम्विजानन्नपि तां प्राप्तिं पप्रच्छ बलसूदनः

tamevaṃ śubhakarmāṇaṃ śukaṃ paramadhārmikamvijānannapi tāṃ prāptiṃ papraccha balasūdanaḥ

निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्रिणाम्किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम्

niṣpatramaphalaṃ śuṣkamaśaraṇyaṃ patatriṇāmkimarthaṃ sevase vṛkṣaṃ yadā mahadidaṃ vanam

अन्येऽपि बहवो वृक्षाः पत्रसंछन्नकोटराःशुभाः पर्याप्तसंचारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने

anye'pi bahavo vṛkṣāḥ patrasaṃchannakoṭarāḥśubhāḥ paryāptasaṃcārā vidyante'sminmahāvane

गतायुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रियम्विमृश्य प्रज्ञया धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम्

gatāyuṣamasāmarthyaṃ kṣīṇasāraṃ hataśriyamvimṛśya prajñayā dhīra jahīmaṃ hyasthiraṃ drumam

तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम्सुदीर्घमभिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह

tadupaśrutya dharmātmā śukaḥ śakreṇa bhāṣitamsudīrghamabhiniḥśvasya dīno vākyamuvāca ha

अनतिक्रमणीयानि दैवतानि शचीपतेयत्राभवस्तत्र भवस्तन्निबोध सुराधिप

anatikramaṇīyāni daivatāni śacīpateyatrābhavastatra bhavastannibodha surādhipa

अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युतःबालभावे च संगुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः

asminnahaṃ drume jātaḥ sādhubhiśca guṇairyutaḥbālabhāve ca saṃguptaḥ śatrubhiśca na dharṣitaḥ

किमनुक्रोशवैफल्यमुत्पादयसि मेऽनघआनृशंस्येऽनुरक्तस्य भक्तस्यानुगतस्य च

kimanukrośavaiphalyamutpādayasi me'naghaānṛśaṃsye'nuraktasya bhaktasyānugatasya ca

अनुक्रोशो हि साधूनां सुमहद्धर्मलक्षणम्अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रयच्छति

anukrośo hi sādhūnāṃ sumahaddharmalakṣaṇamanukrośaśca sādhūnāṃ sadā prītiṃ prayacchati

त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशयान्अतस्त्वं देव देवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः

tvameva daivataiḥ sarvaiḥ pṛcchyase dharmasaṃśayānatastvaṃ deva devānāmādhipatye pratiṣṭhitaḥ

नार्हसि त्वं सहस्राक्ष त्याजयित्वेह भक्तितःसमर्थमुपजीव्येमं त्यजेयं कथमद्य वै

nārhasi tvaṃ sahasrākṣa tyājayitveha bhaktitaḥsamarthamupajīvyemaṃ tyajeyaṃ kathamadya vai

तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनःशुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः

tasya vākyena saumyena harṣitaḥ pākaśāsanaḥśukaṃ provāca dharmajñamānṛśaṃsyena toṣitaḥ

वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकःआनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य संभवम्

varaṃ vṛṇīṣveti tadā sa ca vavre varaṃ śukaḥānṛśaṃsyaparo nityaṃ tasya vṛkṣasya saṃbhavam

विदित्वा च दृढां शक्रस्तां शुके शीलसंपदम्प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान्

viditvā ca dṛḍhāṃ śakrastāṃ śuke śīlasaṃpadamprītaḥ kṣipramatho vṛkṣamamṛtenāvasiktavān

ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोरमाःशुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं चाप स द्रुमः

tataḥ phalāni patrāṇi śākhāścāpi manoramāḥśukasya dṛḍhabhaktitvācchrīmattvaṃ cāpa sa drumaḥ

शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन हआयुषोऽन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम्

śukaśca karmaṇā tena ānṛśaṃsyakṛtena haāyuṣo'nte mahārāja prāpa śakrasalokatām

एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितःसर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः

evameva manuṣyendra bhaktimantaṃ samāśritaḥsarvārthasiddhiṃ labhate śukaṃ prāpya yathā drumaḥ