Parva.Adhyaya 13.95

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अथात्रिप्रमुखा राजन्वने तस्मिन्महर्षयःव्यचरन्भक्षयन्तो वै मूलानि च फलानि च

athātripramukhā rājanvane tasminmaharṣayaḥvyacaranbhakṣayanto vai mūlāni ca phalāni ca

अथापश्यन्सुपीनांसपाणिपादमुखोदरम्परिव्रजन्तं स्थूलाङ्गं परिव्राजं शुनःसखम्

athāpaśyansupīnāṃsapāṇipādamukhodaramparivrajantaṃ sthūlāṅgaṃ parivrājaṃ śunaḥsakham

अरुन्धती तु तं दृष्ट्वा सर्वाङ्गोपचितं शुभाभवितारो भवन्तो वै नैवमित्यब्रवीदृषीन्

arundhatī tu taṃ dṛṣṭvā sarvāṅgopacitaṃ śubhābhavitāro bhavanto vai naivamityabravīdṛṣīn

वसिष्ठ उवाच · vasiṣṭha uvāca

नैतस्येह यथास्माकमग्निहोत्रमनिर्हुतम्सायं प्रातश्च होतव्यं तेन पीवाञ्शुनःसखः

naitasyeha yathāsmākamagnihotramanirhutamsāyaṃ prātaśca hotavyaṃ tena pīvāñśunaḥsakhaḥ

अत्रिरुवाचनैतस्येह यथास्माकं क्षुधा वीर्यं समाहतम्कृच्छ्राधीतं प्रनष्टं च तेन पीवाञ्शुनःसखः

atriruvācanaitasyeha yathāsmākaṃ kṣudhā vīryaṃ samāhatamkṛcchrādhītaṃ pranaṣṭaṃ ca tena pīvāñśunaḥsakhaḥ

विश्वामित्र उवाच · viśvāmitra uvāca

नैतस्येह यथास्माकं शश्वच्छास्त्रं जरद्गवःअलसः क्षुत्परो मूर्खस्तेन पीवाञ्शुनःसखः

naitasyeha yathāsmākaṃ śaśvacchāstraṃ jaradgavaḥalasaḥ kṣutparo mūrkhastena pīvāñśunaḥsakhaḥ

जमदग्निरुवाचनैतस्येह यथास्माकं भक्तमिन्धनमेव चसंचिन्त्य वार्षिकं किंचित्तेन पीवाञ्शुनःसखः

jamadagniruvācanaitasyeha yathāsmākaṃ bhaktamindhanameva casaṃcintya vārṣikaṃ kiṃcittena pīvāñśunaḥsakhaḥ

कश्यप उवाच · kaśyapa uvāca

नैतस्येह यथास्माकं चत्वारश्च सहोदराःदेहि देहीति भिक्षन्ति तेन पीवाञ्शुनःसखः

naitasyeha yathāsmākaṃ catvāraśca sahodarāḥdehi dehīti bhikṣanti tena pīvāñśunaḥsakhaḥ

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

नैतस्येह यथास्माकं ब्रह्मबन्धोरचेतसःशोको भार्यापवादेन तेन पीवाञ्शुनःसखः

naitasyeha yathāsmākaṃ brahmabandhoracetasaḥśoko bhāryāpavādena tena pīvāñśunaḥsakhaḥ

गौतम उवाच · gautama uvāca

नैतस्येह यथास्माकं त्रिकौशेयं हि राङ्कवम्एकैकं वै त्रिवार्षीयं तेन पीवाञ्शुनःसखः

naitasyeha yathāsmākaṃ trikauśeyaṃ hi rāṅkavamekaikaṃ vai trivārṣīyaṃ tena pīvāñśunaḥsakhaḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अथ दृष्ट्वा परिव्राट्स तान्महर्षीञ्शुनःसखःअभिगम्य यथान्यायं पाणिस्पर्शमथाचरत्

atha dṛṣṭvā parivrāṭsa tānmaharṣīñśunaḥsakhaḥabhigamya yathānyāyaṃ pāṇisparśamathācarat

परिचर्यां वने तां तु क्षुत्प्रतीघातकारिकाम्अन्योन्येन निवेद्याथ प्रातिष्ठन्त सहैव ते

paricaryāṃ vane tāṃ tu kṣutpratīghātakārikāmanyonyena nivedyātha prātiṣṭhanta sahaiva te

एकनिश्चयकार्याश्च व्यचरन्त वनानि तेआददानाः समुद्धृत्य मूलानि च फलानि च

ekaniścayakāryāśca vyacaranta vanāni teādadānāḥ samuddhṛtya mūlāni ca phalāni ca

कदाचिद्विचरन्तस्ते वृक्षैरविरलैर्वृताम्शुचिवारिप्रसन्नोदां ददृशुः पद्मिनीं शुभाम्

kadācidvicarantaste vṛkṣairaviralairvṛtāmśucivāriprasannodāṃ dadṛśuḥ padminīṃ śubhām

बालादित्यवपुःप्रख्यैः पुष्करैरुपशोभिताम्वैदूर्यवर्णसदृशैः पद्मपत्रैरथावृताम्

bālādityavapuḥprakhyaiḥ puṣkarairupaśobhitāmvaidūryavarṇasadṛśaiḥ padmapatrairathāvṛtām

नानाविधैश्च विहगैर्जलप्रकरसेविभिःएकद्वारामनादेयां सूपतीर्थामकर्दमाम्

nānāvidhaiśca vihagairjalaprakarasevibhiḥekadvārāmanādeyāṃ sūpatīrthāmakardamām

वृषादर्भिप्रयुक्ता तु कृत्या विकृतदर्शनायातुधानीति विख्याता पद्मिनीं तामरक्षत

vṛṣādarbhiprayuktā tu kṛtyā vikṛtadarśanāyātudhānīti vikhyātā padminīṃ tāmarakṣata

शुनःसखसहायास्तु बिसार्थं ते महर्षयःपद्मिनीमभिजग्मुस्ते सर्वे कृत्याभिरक्षिताम्

śunaḥsakhasahāyāstu bisārthaṃ te maharṣayaḥpadminīmabhijagmuste sarve kṛtyābhirakṣitām

ततस्ते यातुधानीं तां दृष्ट्वा विकृतदर्शनाम्स्थितां कमलिनीतीरे कृत्यामूचुर्महर्षयः

tataste yātudhānīṃ tāṃ dṛṣṭvā vikṛtadarśanāmsthitāṃ kamalinītīre kṛtyāmūcurmaharṣayaḥ

एका तिष्ठसि का नु त्वं कस्यार्थे किं प्रयोजनम्पद्मिनीतीरमाश्रित्य ब्रूहि त्वं किं चिकीर्षसि

ekā tiṣṭhasi kā nu tvaṃ kasyārthe kiṃ prayojanampadminītīramāśritya brūhi tvaṃ kiṃ cikīrṣasi

यातुधान्युवाचयास्मि सास्म्यनुयोगो मे न कर्तव्यः कथंचनआरक्षिणीं मां पद्मिन्या वित्त सर्वे तपोधनाः

yātudhānyuvācayāsmi sāsmyanuyogo me na kartavyaḥ kathaṃcanaārakṣiṇīṃ māṃ padminyā vitta sarve tapodhanāḥ

ऋषय ऊचुःसर्व एव क्षुधार्ताः स्म न चान्यत्किंचिदस्ति नःभवत्याः संमते सर्वे गृह्णीमहि बिसान्युत

ṛṣaya ūcuḥsarva eva kṣudhārtāḥ sma na cānyatkiṃcidasti naḥbhavatyāḥ saṃmate sarve gṛhṇīmahi bisānyuta

यातुधान्युवाचसमयेन बिसानीतो गृह्णीध्वं कामकारतःएकैको नाम मे प्रोक्त्वा ततो गृह्णीत माचिरम्

yātudhānyuvācasamayena bisānīto gṛhṇīdhvaṃ kāmakārataḥekaiko nāma me proktvā tato gṛhṇīta māciram

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

विज्ञाय यातुधानीं तां कृत्यामृषिवधैषिणीम्अत्रिः क्षुधापरीतात्मा ततो वचनमब्रवीत्

vijñāya yātudhānīṃ tāṃ kṛtyāmṛṣivadhaiṣiṇīmatriḥ kṣudhāparītātmā tato vacanamabravīt

अरात्रिरत्रेः सा रात्रिर्यां नाधीते त्रिरद्य वैअरात्रिरत्रिरित्येव नाम मे विद्धि शोभने

arātriratreḥ sā rātriryāṃ nādhīte triradya vaiarātriratrirityeva nāma me viddhi śobhane

यातुधान्युवाचयथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महामुनेदुर्धार्यमेतन्मनसा गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācayathodāhṛtametatte mayi nāma mahāmunedurdhāryametanmanasā gacchāvatara padminīm

वसिष्ठ उवाच · vasiṣṭha uvāca

वसिष्ठोऽस्मि वरिष्ठोऽस्मि वसे वासं गृहेष्वपिवरिष्ठत्वाच्च वासाच्च वसिष्ठ इति विद्धि माम्

vasiṣṭho'smi variṣṭho'smi vase vāsaṃ gṛheṣvapivariṣṭhatvācca vāsācca vasiṣṭha iti viddhi mām

यातुधान्युवाचनामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācanāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaramnaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

कश्यप उवाच · kaśyapa uvāca

कुलं कुलं च कुपपः कुपयः कश्यपो द्विजःकाश्यः काशनिकाशत्वादेतन्मे नाम धारय

kulaṃ kulaṃ ca kupapaḥ kupayaḥ kaśyapo dvijaḥkāśyaḥ kāśanikāśatvādetanme nāma dhāraya

यातुधान्युवाचयथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महामुनेदुर्धार्यमेतन्मनसा गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācayathodāhṛtametatte mayi nāma mahāmunedurdhāryametanmanasā gacchāvatara padminīm

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

भरे सुतान्भरे शिष्यान्भरे देवान्भरे द्विजान्भरे भार्यामनव्याजो भरद्वाजोऽस्मि शोभने

bhare sutānbhare śiṣyānbhare devānbhare dvijānbhare bhāryāmanavyājo bharadvājo'smi śobhane

यातुधान्युवाचनामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācanāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaramnaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

गौतम उवाच · gautama uvāca

गोदमो दमगोऽधूमो दमो दुर्दर्शनश्च तेविद्धि मां गौतमं कृत्ये यातुधानि निबोध मे

godamo damago'dhūmo damo durdarśanaśca teviddhi māṃ gautamaṃ kṛtye yātudhāni nibodha me

यातुधान्युवाचयथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महामुनेनैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācayathodāhṛtametatte mayi nāma mahāmunenaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

विश्वामित्र उवाच · viśvāmitra uvāca

विश्वेदेवाश्च मे मित्रं मित्रमस्मि गवां तथाविश्वामित्रमिति ख्यातं यातुधानि निबोध मे

viśvedevāśca me mitraṃ mitramasmi gavāṃ tathāviśvāmitramiti khyātaṃ yātudhāni nibodha me

यातुधान्युवाचनामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācanāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaramnaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

जमदग्निरुवाचजाजमद्यजजा नाम मृजा माह जिजायिषेजमदग्निरिति ख्यातमतो मां विद्धि शोभने

jamadagniruvācajājamadyajajā nāma mṛjā māha jijāyiṣejamadagniriti khyātamato māṃ viddhi śobhane

यातुधान्युवाचयथोदाहृतमेतत्ते मयि नाम महामुनेनैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācayathodāhṛtametatte mayi nāma mahāmunenaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

अरुन्धत्युवाचधरां धरित्रीं वसुधां भर्तुस्तिष्ठाम्यनन्तरम्मनोऽनुरुन्धती भर्तुरिति मां विद्ध्यरुन्धतीम्

arundhatyuvācadharāṃ dharitrīṃ vasudhāṃ bhartustiṣṭhāmyanantarammano'nurundhatī bharturiti māṃ viddhyarundhatīm

यातुधान्युवाचनामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācanāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaramnaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

गण्डोवाचगण्डं गण्डं गतवती गण्डगण्डेति संज्ञितागण्डगण्डेव गण्डेति विद्धि मानलसंभवे

gaṇḍovācagaṇḍaṃ gaṇḍaṃ gatavatī gaṇḍagaṇḍeti saṃjñitāgaṇḍagaṇḍeva gaṇḍeti viddhi mānalasaṃbhave

यातुधान्युवाचनामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācanāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaramnaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

पशुसख उवाच · paśusakha uvāca

सखा सखे यः सख्येयः पशूनां च सखा सदागौणं पशुसखेत्येवं विद्धि मामग्निसंभवे

sakhā sakhe yaḥ sakhyeyaḥ paśūnāṃ ca sakhā sadāgauṇaṃ paśusakhetyevaṃ viddhi māmagnisaṃbhave

यातुधान्युवाचनामनैरुक्तमेतत्ते दुःखव्याभाषिताक्षरम्नैतद्धारयितुं शक्यं गच्छावतर पद्मिनीम्

yātudhānyuvācanāmanairuktametatte duḥkhavyābhāṣitākṣaramnaitaddhārayituṃ śakyaṃ gacchāvatara padminīm

शुनःसख उवाच · śunaḥsakha uvāca

एभिरुक्तं यथा नाम नाहं वक्तुमिहोत्सहेशुनःसखसखायं मां यातुधान्युपधारय

ebhiruktaṃ yathā nāma nāhaṃ vaktumihotsaheśunaḥsakhasakhāyaṃ māṃ yātudhānyupadhāraya

यातुधान्युवाचनाम तेऽव्यक्तमुक्तं वै वाक्यं संदिग्धया गिरातस्मात्सकृदिदानीं त्वं ब्रूहि यन्नाम ते द्विज

yātudhānyuvācanāma te'vyaktamuktaṃ vai vākyaṃ saṃdigdhayā girātasmātsakṛdidānīṃ tvaṃ brūhi yannāma te dvija

शुनःसख उवाच · śunaḥsakha uvāca

सकृदुक्तं मया नाम न गृहीतं यदा त्वयातस्मात्त्रिदण्डाभिहता गच्छ भस्मेति माचिरम्

sakṛduktaṃ mayā nāma na gṛhītaṃ yadā tvayātasmāttridaṇḍābhihatā gaccha bhasmeti māciram

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

सा ब्रह्मदण्डकल्पेन तेन मूर्ध्नि हता तदाकृत्या पपात मेदिन्यां भस्मसाच्च जगाम ह

sā brahmadaṇḍakalpena tena mūrdhni hatā tadākṛtyā papāta medinyāṃ bhasmasācca jagāma ha

शुनःसखश्च हत्वा तां यातुधानीं महाबलाम्भुवि त्रिदण्डं विष्टभ्य शाद्वले समुपाविशत्

śunaḥsakhaśca hatvā tāṃ yātudhānīṃ mahābalāmbhuvi tridaṇḍaṃ viṣṭabhya śādvale samupāviśat

ततस्ते मुनयः सर्वे पुष्कराणि बिसानि चयथाकाममुपादाय समुत्तस्थुर्मुदान्विताः

tataste munayaḥ sarve puṣkarāṇi bisāni cayathākāmamupādāya samuttasthurmudānvitāḥ

श्रमेण महता युक्तास्ते बिसानि कलापशःतीरे निक्षिप्य पद्मिन्यास्तर्पणं चक्रुरम्भसा

śrameṇa mahatā yuktāste bisāni kalāpaśaḥtīre nikṣipya padminyāstarpaṇaṃ cakrurambhasā

अथोत्थाय जलात्तस्मात्सर्वे ते वै समागमन्नापश्यंश्चापि ते तानि बिसानि पुरुषर्षभ

athotthāya jalāttasmātsarve te vai samāgamannāpaśyaṃścāpi te tāni bisāni puruṣarṣabha

ऋषय ऊचुःकेन क्षुधाभिभूतानामस्माकं पापकर्मणानृशंसेनापनीतानि बिसान्याहारकाङ्क्षिणाम्

ṛṣaya ūcuḥkena kṣudhābhibhūtānāmasmākaṃ pāpakarmaṇānṛśaṃsenāpanītāni bisānyāhārakāṅkṣiṇām

ते शङ्कमानास्त्वन्योन्यं पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाःत ऊचुः शपथं सर्वे कुर्म इत्यरिकर्शन

te śaṅkamānāstvanyonyaṃ papracchurdvijasattamāḥta ūcuḥ śapathaṃ sarve kurma ityarikarśana

त उक्त्वा बाढमित्येव सर्व एव शुनःसखम्क्षुधार्ताः सुपरिश्रान्ताः शपथायोपचक्रमुः

ta uktvā bāḍhamityeva sarva eva śunaḥsakhamkṣudhārtāḥ supariśrāntāḥ śapathāyopacakramuḥ

अत्रिरुवाचस गां स्पृशतु पादेन सूर्यं च प्रतिमेहतुअनध्यायेष्वधीयीत बिसस्तैन्यं करोति यः

atriruvācasa gāṃ spṛśatu pādena sūryaṃ ca pratimehatuanadhyāyeṣvadhīyīta bisastainyaṃ karoti yaḥ

वसिष्ठ उवाच · vasiṣṭha uvāca

अनध्यायपरो लोके शुनः स परिकर्षतुपरिव्राट्कामवृत्तोऽस्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

anadhyāyaparo loke śunaḥ sa parikarṣatuparivrāṭkāmavṛtto'stu bisastainyaṃ karoti yaḥ

शरणागतं हन्तु मित्रं स्वसुतां चोपजीवतुअर्थान्काङ्क्षतु कीनाशाद्बिसस्तैन्यं करोति यः

śaraṇāgataṃ hantu mitraṃ svasutāṃ copajīvatuarthānkāṅkṣatu kīnāśādbisastainyaṃ karoti yaḥ

कश्यप उवाच · kaśyapa uvāca

सर्वत्र सर्वं पणतु न्यासलोपं करोतु चकूटसाक्षित्वमभ्येतु बिसस्तैन्यं करोति यः

sarvatra sarvaṃ paṇatu nyāsalopaṃ karotu cakūṭasākṣitvamabhyetu bisastainyaṃ karoti yaḥ

वृथामांसं समश्नातु वृथादानं करोतु चयातु स्त्रियं दिवा चैव बिसस्तैन्यं करोति यः

vṛthāmāṃsaṃ samaśnātu vṛthādānaṃ karotu cayātu striyaṃ divā caiva bisastainyaṃ karoti yaḥ

भरद्वाज उवाच · bharadvāja uvāca

नृशंसस्त्यक्तधर्मास्तु स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु चब्राह्मणं चापि जयतां बिसस्तैन्यं करोति यः

nṛśaṃsastyaktadharmāstu strīṣu jñātiṣu goṣu cabrāhmaṇaṃ cāpi jayatāṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

उपाध्यायमधः कृत्वा ऋचोऽध्येतु यजूंषि चजुहोतु च स कक्षाग्नौ बिसस्तैन्यं करोति यः

upādhyāyamadhaḥ kṛtvā ṛco'dhyetu yajūṃṣi cajuhotu ca sa kakṣāgnau bisastainyaṃ karoti yaḥ

जमदग्निरुवाचपुरीषमुत्सृजत्वप्सु हन्तु गां चापि दोहिनीम्अनृतौ मैथुनं यातु बिसस्तैन्यं करोति यः

jamadagniruvācapurīṣamutsṛjatvapsu hantu gāṃ cāpi dohinīmanṛtau maithunaṃ yātu bisastainyaṃ karoti yaḥ

द्वेष्यो भार्योपजीवी स्याद्दूरबन्धुश्च वैरवान्अन्योन्यस्यातिथिश्चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

dveṣyo bhāryopajīvī syāddūrabandhuśca vairavānanyonyasyātithiścāstu bisastainyaṃ karoti yaḥ

गौतम उवाच · gautama uvāca

अधीत्य वेदांस्त्यजतु त्रीनग्नीनपविध्यतुविक्रीणातु तथा सोमं बिसस्तैन्यं करोति यः

adhītya vedāṃstyajatu trīnagnīnapavidhyatuvikrīṇātu tathā somaṃ bisastainyaṃ karoti yaḥ

उदपानप्लवे ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिःतस्य सालोक्यतां यातु बिसस्तैन्यं करोति यः

udapānaplave grāme brāhmaṇo vṛṣalīpatiḥtasya sālokyatāṃ yātu bisastainyaṃ karoti yaḥ

विश्वामित्र उवाच · viśvāmitra uvāca

जीवतो वै गुरून्भृत्यान्भरन्त्वस्य परे जनाःअगतिर्बहुपुत्रः स्याद्बिसस्तैन्यं करोति यः

jīvato vai gurūnbhṛtyānbharantvasya pare janāḥagatirbahuputraḥ syādbisastainyaṃ karoti yaḥ

अशुचिर्ब्रह्मकूटोऽस्तु ऋद्ध्या चैवाप्यहंकृतःकर्षको मत्सरी चास्तु बिसस्तैन्यं करोति यः

aśucirbrahmakūṭo'stu ṛddhyā caivāpyahaṃkṛtaḥkarṣako matsarī cāstu bisastainyaṃ karoti yaḥ

वर्षान्करोतु भृतको राज्ञश्चास्तु पुरोहितःअयाज्यस्य भवेदृत्विग्बिसस्तैन्यं करोति यः

varṣānkarotu bhṛtako rājñaścāstu purohitaḥayājyasya bhavedṛtvigbisastainyaṃ karoti yaḥ

अरुन्धत्युवाचनित्यं परिवदेच्छ्वश्रूं भर्तुर्भवतु दुर्मनाःएका स्वादु समश्नातु बिसस्तैन्यं करोति या

arundhatyuvācanityaṃ parivadecchvaśrūṃ bharturbhavatu durmanāḥekā svādu samaśnātu bisastainyaṃ karoti yā

ज्ञातीनां गृहमध्यस्था सक्तूनत्तु दिनक्षयेअभाग्यावीरसूरस्तु बिसस्तैन्यं करोति या

jñātīnāṃ gṛhamadhyasthā saktūnattu dinakṣayeabhāgyāvīrasūrastu bisastainyaṃ karoti yā

गण्डोवाचअनृतं भाषतु सदा साधुभिश्च विरुध्यतुददातु कन्यां शुल्केन बिसस्तैन्यं करोति या

gaṇḍovācaanṛtaṃ bhāṣatu sadā sādhubhiśca virudhyatudadātu kanyāṃ śulkena bisastainyaṃ karoti yā

साधयित्वा स्वयं प्राशेद्दास्ये जीवतु चैव हविकर्मणा प्रमीयेत बिसस्तैन्यं करोति या

sādhayitvā svayaṃ prāśeddāsye jīvatu caiva havikarmaṇā pramīyeta bisastainyaṃ karoti yā

पशुसख उवाच · paśusakha uvāca

दास्य एव प्रजायेत सोऽप्रसूतिरकिंचनःदैवतेष्वनमस्कारो बिसस्तैन्यं करोति यः

dāsya eva prajāyeta so'prasūtirakiṃcanaḥdaivateṣvanamaskāro bisastainyaṃ karoti yaḥ

शुनःसख उवाच · śunaḥsakha uvāca

अध्वर्यवे दुहितरं ददातु; च्छन्दोगे वा चरितब्रह्मचर्येआथर्वणं वेदमधीत्य विप्रः; स्नायीत यो वै हरते बिसानि

adhvaryave duhitaraṃ dadātu; cchandoge vā caritabrahmacaryeātharvaṇaṃ vedamadhītya vipraḥ; snāyīta yo vai harate bisāni

ऋषय ऊचुःइष्टमेतद्द्विजातीनां योऽयं ते शपथः कृतःत्वया कृतं बिसस्तैन्यं सर्वेषां नः शुनःसख

ṛṣaya ūcuḥiṣṭametaddvijātīnāṃ yo'yaṃ te śapathaḥ kṛtaḥtvayā kṛtaṃ bisastainyaṃ sarveṣāṃ naḥ śunaḥsakha

शुनःसख उवाच · śunaḥsakha uvāca

न्यस्तमाद्यमपश्यद्भिर्यदुक्तं कृतकर्मभिःसत्यमेतन्न मिथ्यैतद्बिसस्तैन्यं कृतं मया

nyastamādyamapaśyadbhiryaduktaṃ kṛtakarmabhiḥsatyametanna mithyaitadbisastainyaṃ kṛtaṃ mayā

मया ह्यन्तर्हितानीह बिसानीमानि पश्यतपरीक्षार्थं भगवतां कृतमेतन्मयानघाःरक्षणार्थं च सर्वेषां भवतामहमागतः

mayā hyantarhitānīha bisānīmāni paśyataparīkṣārthaṃ bhagavatāṃ kṛtametanmayānaghāḥrakṣaṇārthaṃ ca sarveṣāṃ bhavatāmahamāgataḥ

यातुधानी ह्यतिक्रुद्धा कृत्यैषा वो वधैषिणीवृषादर्भिप्रयुक्तैषा निहता मे तपोधनाः

yātudhānī hyatikruddhā kṛtyaiṣā vo vadhaiṣiṇīvṛṣādarbhiprayuktaiṣā nihatā me tapodhanāḥ

दुष्टा हिंस्यादियं पापा युष्मान्प्रत्यग्निसंभवातस्मादस्म्यागतो विप्रा वासवं मां निबोधत

duṣṭā hiṃsyādiyaṃ pāpā yuṣmānpratyagnisaṃbhavātasmādasmyāgato viprā vāsavaṃ māṃ nibodhata

अलोभादक्षया लोकाः प्राप्ता वः सार्वकामिकाःउत्तिष्ठध्वमितः क्षिप्रं तानवाप्नुत वै द्विजाः

alobhādakṣayā lokāḥ prāptā vaḥ sārvakāmikāḥuttiṣṭhadhvamitaḥ kṣipraṃ tānavāpnuta vai dvijāḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततो महर्षयः प्रीतास्तथेत्युक्त्वा पुरंदरम्सहैव त्रिदशेन्द्रेण सर्वे जग्मुस्त्रिविष्टपम्

tato maharṣayaḥ prītāstathetyuktvā puraṃdaramsahaiva tridaśendreṇa sarve jagmustriviṣṭapam

एवमेते महात्मानो भोगैर्बहुविधैरपिक्षुधा परमया युक्ताश्छन्द्यमाना महात्मभिःनैव लोभं तदा चक्रुस्ततः स्वर्गमवाप्नुवन्

evamete mahātmāno bhogairbahuvidhairapikṣudhā paramayā yuktāśchandyamānā mahātmabhiḥnaiva lobhaṃ tadā cakrustataḥ svargamavāpnuvan

तस्मात्सर्वास्ववस्थासु नरो लोभं विवर्जयेत्एष धर्मः परो राजन्नलोभ इति विश्रुतः

tasmātsarvāsvavasthāsu naro lobhaṃ vivarjayeteṣa dharmaḥ paro rājannalobha iti viśrutaḥ

इदं नरः सच्चरितं समवायेषु कीर्तयेत्सुखभागी च भवति न च दुर्गाण्यवाप्नुते

idaṃ naraḥ saccaritaṃ samavāyeṣu kīrtayetsukhabhāgī ca bhavati na ca durgāṇyavāpnute

प्रीयन्ते पितरश्चास्य ऋषयो देवतास्तथायशोधर्मार्थभागी च भवति प्रेत्य मानवः

prīyante pitaraścāsya ṛṣayo devatāstathāyaśodharmārthabhāgī ca bhavati pretya mānavaḥ