Parva.Adhyaya 13.99

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

आरामाणां तडागानां यत्फलं कुरुनन्दनतदहं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तोऽद्य भरतर्षभ

ārāmāṇāṃ taḍāgānāṃ yatphalaṃ kurunandanatadahaṃ śrotumicchāmi tvatto'dya bharatarṣabha

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

सुप्रदर्शा वनवती चित्रधातुविभूषिताउपेता सर्वबीजैश्च श्रेष्ठा भूमिरिहोच्यते

supradarśā vanavatī citradhātuvibhūṣitāupetā sarvabījaiśca śreṣṭhā bhūmirihocyate

तस्याः क्षेत्रविशेषं च तडागानां निवेशनम्औदकानि च सर्वाणि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

tasyāḥ kṣetraviśeṣaṃ ca taḍāgānāṃ niveśanamaudakāni ca sarvāṇi pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ

तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां चापि ये गुणाःत्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस्तडागवान्

taḍāgānāṃ ca vakṣyāmi kṛtānāṃ cāpi ye guṇāḥtriṣu lokeṣu sarvatra pūjito yastaḍāgavān

अथ वा मित्रसदनं मैत्रं मित्रविवर्धनम्कीर्तिसंजननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम्

atha vā mitrasadanaṃ maitraṃ mitravivardhanamkīrtisaṃjananaṃ śreṣṭhaṃ taḍāgānāṃ niveśanam

धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणःतडागं सुकृतं देशे क्षेत्रमेव महाश्रयम्

dharmasyārthasya kāmasya phalamāhurmanīṣiṇaḥtaḍāgaṃ sukṛtaṃ deśe kṣetrameva mahāśrayam

चतुर्विधानां भूतानां तडागमुपलक्षयेत्तडागानि च सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम्

caturvidhānāṃ bhūtānāṃ taḍāgamupalakṣayettaḍāgāni ca sarvāṇi diśanti śriyamuttamām

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पितरोरगराक्षसाःस्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम्

devā manuṣyā gandharvāḥ pitaroragarākṣasāḥsthāvarāṇi ca bhūtāni saṃśrayanti jalāśayam

तस्मात्तांस्ते प्रवक्ष्यामि तडागे ये गुणाः स्मृताःया च तत्र फलावाप्तिरृषिभिः समुदाहृता

tasmāttāṃste pravakṣyāmi taḍāge ye guṇāḥ smṛtāḥyā ca tatra phalāvāptirṛṣibhiḥ samudāhṛtā

वर्षमात्रे तडागे तु सलिलं यस्य तिष्ठतिअग्निहोत्रफलं तस्य फलमाहुर्मनीषिणः

varṣamātre taḍāge tu salilaṃ yasya tiṣṭhatiagnihotraphalaṃ tasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ

शरत्काले तु सलिलं तडागे यस्य तिष्ठतिगोसहस्रस्य स प्रेत्य लभते फलमुत्तमम्

śaratkāle tu salilaṃ taḍāge yasya tiṣṭhatigosahasrasya sa pretya labhate phalamuttamam

हेमन्तकाले सलिलं तडागे यस्य तिष्ठतिस वै बहुसुवर्णस्य यज्ञस्य लभते फलम्

hemantakāle salilaṃ taḍāge yasya tiṣṭhatisa vai bahusuvarṇasya yajñasya labhate phalam

यस्य वै शैशिरे काले तडागे सलिलं भवेत्अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाहुर्मनीषिणः

yasya vai śaiśire kāle taḍāge salilaṃ bhavetagniṣṭomasya yajñasya phalamāhurmanīṣiṇaḥ

तडागं सुकृतं यस्य वसन्ते तु महाश्रयम्अतिरात्रस्य यज्ञस्य फलं स समुपाश्नुते

taḍāgaṃ sukṛtaṃ yasya vasante tu mahāśrayamatirātrasya yajñasya phalaṃ sa samupāśnute

निदाघकाले पानीयं तडागे यस्य तिष्ठतिवाजपेयसमं तस्य फलं वै मुनयो विदुः

nidāghakāle pānīyaṃ taḍāge yasya tiṣṭhativājapeyasamaṃ tasya phalaṃ vai munayo viduḥ

स कुलं तारयेत्सर्वं यस्य खाते जलाशयेगावः पिबन्ति पानीयं साधवश्च नराः सदा

sa kulaṃ tārayetsarvaṃ yasya khāte jalāśayegāvaḥ pibanti pānīyaṃ sādhavaśca narāḥ sadā

तडागे यस्य गावस्तु पिबन्ति तृषिता जलम्मृगपक्षिमनुष्याश्च सोऽश्वमेधफलं लभेत्

taḍāge yasya gāvastu pibanti tṛṣitā jalammṛgapakṣimanuṣyāśca so'śvamedhaphalaṃ labhet

यत्पिबन्ति जलं तत्र स्नायन्ते विश्रमन्ति चतडागदस्य तत्सर्वं प्रेत्यानन्त्याय कल्पते

yatpibanti jalaṃ tatra snāyante viśramanti cataḍāgadasya tatsarvaṃ pretyānantyāya kalpate

दुर्लभं सलिलं तात विशेषेण परत्र वैपानीयस्य प्रदानेन प्रीतिर्भवति शाश्वती

durlabhaṃ salilaṃ tāta viśeṣeṇa paratra vaipānīyasya pradānena prītirbhavati śāśvatī

तिलान्ददत पानीयं दीपान्ददत जाग्रतज्ञातिभिः सह मोदध्वमेतत्प्रेतेषु दुर्लभम्

tilāndadata pānīyaṃ dīpāndadata jāgratajñātibhiḥ saha modadhvametatpreteṣu durlabham

सर्वदानैर्गुरुतरं सर्वदानैर्विशिष्यतेपानीयं नरशार्दूल तस्माद्दातव्यमेव हि

sarvadānairgurutaraṃ sarvadānairviśiṣyatepānīyaṃ naraśārdūla tasmāddātavyameva hi

एवमेतत्तडागेषु कीर्तितं फलमुत्तमम्अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वृक्षाणामपि रोपणे

evametattaḍāgeṣu kīrtitaṃ phalamuttamamata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vṛkṣāṇāmapi ropaṇe

स्थावराणां च भूतानां जातयः षट्प्रकीर्तिताःवृक्षगुल्मलतावल्ल्यस्त्वक्सारास्तृणजातयः

sthāvarāṇāṃ ca bhūtānāṃ jātayaḥ ṣaṭprakīrtitāḥvṛkṣagulmalatāvallyastvaksārāstṛṇajātayaḥ

एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमेकीर्तिश्च मानुषे लोके प्रेत्य चैव फलं शुभम्

etā jātyastu vṛkṣāṇāṃ teṣāṃ rope guṇāstvimekīrtiśca mānuṣe loke pretya caiva phalaṃ śubham

लभते नाम लोके च पितृभिश्च महीयतेदेवलोकगतस्यापि नाम तस्य न नश्यति

labhate nāma loke ca pitṛbhiśca mahīyatedevalokagatasyāpi nāma tasya na naśyati

अतीतानागते चोभे पितृवंशं च भारततारयेद्वृक्षरोपी च तस्माद्वृक्षान्प्ररोपयेत्

atītānāgate cobhe pitṛvaṃśaṃ ca bhāratatārayedvṛkṣaropī ca tasmādvṛkṣānpraropayet

तस्य पुत्रा भवन्त्येते पादपा नात्र संशयःपरलोकगतः स्वर्गं लोकांश्चाप्नोति सोऽव्ययान्

tasya putrā bhavantyete pādapā nātra saṃśayaḥparalokagataḥ svargaṃ lokāṃścāpnoti so'vyayān

पुष्पैः सुरगणान्वृक्षाः फलैश्चापि तथा पितॄन्छायया चातिथींस्तात पूजयन्ति महीरुहाः

puṣpaiḥ suragaṇānvṛkṣāḥ phalaiścāpi tathā pitṝnchāyayā cātithīṃstāta pūjayanti mahīruhāḥ

किंनरोरगरक्षांसि देवगन्धर्वमानवाःतथा ऋषिगणाश्चैव संश्रयन्ति महीरुहान्

kiṃnaroragarakṣāṃsi devagandharvamānavāḥtathā ṛṣigaṇāścaiva saṃśrayanti mahīruhān

पुष्पिताः फलवन्तश्च तर्पयन्तीह मानवान्वृक्षदं पुत्रवद्वृक्षास्तारयन्ति परत्र च

puṣpitāḥ phalavantaśca tarpayantīha mānavānvṛkṣadaṃ putravadvṛkṣāstārayanti paratra ca

तस्मात्तडागे वृक्षा वै रोप्याः श्रेयोर्थिना सदापुत्रवत्परिपाल्याश्च पुत्रास्ते धर्मतः स्मृताः

tasmāttaḍāge vṛkṣā vai ropyāḥ śreyorthinā sadāputravatparipālyāśca putrāste dharmataḥ smṛtāḥ

तडागकृद्वृक्षरोपी इष्टयज्ञश्च यो द्विजःएते स्वर्गे महीयन्ते ये चान्ये सत्यवादिनः

taḍāgakṛdvṛkṣaropī iṣṭayajñaśca yo dvijaḥete svarge mahīyante ye cānye satyavādinaḥ

तस्मात्तडागं कुर्वीत आरामांश्चैव रोपयेत्यजेच्च विविधैर्यज्ञैः सत्यं च सततं वदेत्

tasmāttaḍāgaṃ kurvīta ārāmāṃścaiva ropayetyajecca vividhairyajñaiḥ satyaṃ ca satataṃ vadet