Parva.Adhyaya 14.44

ब्रह्मोवाचयदादिमध्यपर्यन्तं ग्रहणोपायमेव चनामलक्षणसंयुक्तं सर्वं वक्ष्यामि तत्त्वतः

brahmovācayadādimadhyaparyantaṃ grahaṇopāyameva canāmalakṣaṇasaṃyuktaṃ sarvaṃ vakṣyāmi tattvataḥ

अहः पूर्वं ततो रात्रिर्मासाः शुक्लादयः स्मृताःश्रविष्ठादीनि ऋक्षाणि ऋतवः शिशिरादयः

ahaḥ pūrvaṃ tato rātrirmāsāḥ śuklādayaḥ smṛtāḥśraviṣṭhādīni ṛkṣāṇi ṛtavaḥ śiśirādayaḥ

भूमिरादिस्तु गन्धानां रसानामाप एव चरूपाणां ज्योतिरादिस्तु स्पर्शादिर्वायुरुच्यतेशब्दस्यादिस्तथाकाशमेष भूतकृतो गुणः

bhūmirādistu gandhānāṃ rasānāmāpa eva carūpāṇāṃ jyotirādistu sparśādirvāyurucyateśabdasyādistathākāśameṣa bhūtakṛto guṇaḥ

अतः परं प्रवक्ष्यामि भूतानामादिमुत्तमम्आदित्यो ज्योतिषामादिरग्निर्भूतादिरिष्यते

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhūtānāmādimuttamamādityo jyotiṣāmādiragnirbhūtādiriṣyate

सावित्री सर्वविद्यानां देवतानां प्रजापतिःओंकारः सर्ववेदानां वचसां प्राण एव चयद्यस्मिन्नियतं लोके सर्वं सावित्रमुच्यते

sāvitrī sarvavidyānāṃ devatānāṃ prajāpatiḥoṃkāraḥ sarvavedānāṃ vacasāṃ prāṇa eva cayadyasminniyataṃ loke sarvaṃ sāvitramucyate

गायत्री छन्दसामादिः पशूनामज उच्यतेगावश्चतुष्पदामादिर्मनुष्याणां द्विजातयः

gāyatrī chandasāmādiḥ paśūnāmaja ucyategāvaścatuṣpadāmādirmanuṣyāṇāṃ dvijātayaḥ

श्येनः पतत्रिणामादिर्यज्ञानां हुतमुत्तमम्परिसर्पिणां तु सर्वेषां ज्येष्ठः सर्पो द्विजोत्तमाः

śyenaḥ patatriṇāmādiryajñānāṃ hutamuttamamparisarpiṇāṃ tu sarveṣāṃ jyeṣṭhaḥ sarpo dvijottamāḥ

कृतमादिर्युगानां च सर्वेषां नात्र संशयःहिरण्यं सर्वरत्नानामोषधीनां यवास्तथा

kṛtamādiryugānāṃ ca sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥhiraṇyaṃ sarvaratnānāmoṣadhīnāṃ yavāstathā

सर्वेषां भक्ष्यभोज्यानामन्नं परममुच्यतेद्रवाणां चैव सर्वेषां पेयानामाप उत्तमाः

sarveṣāṃ bhakṣyabhojyānāmannaṃ paramamucyatedravāṇāṃ caiva sarveṣāṃ peyānāmāpa uttamāḥ

स्थावराणां च भूतानां सर्वेषामविशेषतःब्रह्मक्षेत्रं सदा पुण्यं प्लक्षः प्रथमजः स्मृतः

sthāvarāṇāṃ ca bhūtānāṃ sarveṣāmaviśeṣataḥbrahmakṣetraṃ sadā puṇyaṃ plakṣaḥ prathamajaḥ smṛtaḥ

अहं प्रजापतीनां च सर्वेषां नात्र संशयःमम विष्णुरचिन्त्यात्मा स्वयंभूरिति स स्मृतः

ahaṃ prajāpatīnāṃ ca sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥmama viṣṇuracintyātmā svayaṃbhūriti sa smṛtaḥ

पर्वतानां महामेरुः सर्वेषामग्रजः स्मृतःदिशां च प्रदिशां चोर्ध्वा दिग्जाता प्रथमं तथा

parvatānāṃ mahāmeruḥ sarveṣāmagrajaḥ smṛtaḥdiśāṃ ca pradiśāṃ cordhvā digjātā prathamaṃ tathā

तथा त्रिपथगा गङ्गा नदीनामग्रजा स्मृतातथा सरोदपानानां सर्वेषां सागरोऽग्रजः

tathā tripathagā gaṅgā nadīnāmagrajā smṛtātathā sarodapānānāṃ sarveṣāṃ sāgaro'grajaḥ

देवदानवभूतानां पिशाचोरगरक्षसाम्नरकिंनरयक्षाणां सर्वेषामीश्वरः प्रभुः

devadānavabhūtānāṃ piśācoragarakṣasāmnarakiṃnarayakṣāṇāṃ sarveṣāmīśvaraḥ prabhuḥ

आदिर्विश्वस्य जगतो विष्णुर्ब्रह्ममयो महान्भूतं परतरं तस्मात्त्रैलोक्ये नेह विद्यते

ādirviśvasya jagato viṣṇurbrahmamayo mahānbhūtaṃ parataraṃ tasmāttrailokye neha vidyate

आश्रमाणां च गार्हस्थ्यं सर्वेषां नात्र संशयःलोकानामादिरव्यक्तं सर्वस्यान्तस्तदेव च

āśramāṇāṃ ca gārhasthyaṃ sarveṣāṃ nātra saṃśayaḥlokānāmādiravyaktaṃ sarvasyāntastadeva ca

अहान्यस्तमयान्तानि उदयान्ता च शर्वरीसुखस्यान्तः सदा दुःखं दुःखस्यान्तः सदा सुखम्

ahānyastamayāntāni udayāntā ca śarvarīsukhasyāntaḥ sadā duḥkhaṃ duḥkhasyāntaḥ sadā sukham

सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाःसंयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्

sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥsaṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam

सर्वं कृतं विनाशान्तं जातस्य मरणं ध्रुवम्अशाश्वतं हि लोकेऽस्मिन्सर्वं स्थावरजङ्गमम्

sarvaṃ kṛtaṃ vināśāntaṃ jātasya maraṇaṃ dhruvamaśāśvataṃ hi loke'sminsarvaṃ sthāvarajaṅgamam

इष्टं दत्तं तपोऽधीतं व्रतानि नियमाश्च येसर्वमेतद्विनाशान्तं ज्ञानस्यान्तो न विद्यते

iṣṭaṃ dattaṃ tapo'dhītaṃ vratāni niyamāśca yesarvametadvināśāntaṃ jñānasyānto na vidyate

तस्माज्ज्ञानेन शुद्धेन प्रसन्नात्मा समाहितःनिर्ममो निरहंकारो मुच्यते सर्वपाप्मभिः

tasmājjñānena śuddhena prasannātmā samāhitaḥnirmamo nirahaṃkāro mucyate sarvapāpmabhiḥ