Parva.Adhyaya 14.9

इन्द्र उवाच · indra uvāca

कच्चित्सुखं स्वपिषि त्वं बृहस्पते; कच्चिन्मनोज्ञाः परिचारकास्तेकच्चिद्देवानां सुखकामोऽसि विप्र; कच्चिद्देवास्त्वां परिपालयन्ति

kaccitsukhaṃ svapiṣi tvaṃ bṛhaspate; kaccinmanojñāḥ paricārakāstekacciddevānāṃ sukhakāmo'si vipra; kacciddevāstvāṃ paripālayanti

बृहस्पतिरुवाचसुखं शयेऽहं शयने महेन्द्र; तथा मनोज्ञाः परिचारका मेतथा देवानां सुखकामोऽस्मि शक्र; देवाश्च मां सुभृशं पालयन्ति

bṛhaspatiruvācasukhaṃ śaye'haṃ śayane mahendra; tathā manojñāḥ paricārakā metathā devānāṃ sukhakāmo'smi śakra; devāśca māṃ subhṛśaṃ pālayanti

इन्द्र उवाच · indra uvāca

कुतो दुःखं मानसं देहजं वा; पाण्डुर्विवर्णश्च कुतस्त्वमद्यआचक्ष्व मे तद्द्विज यावदेता;न्निहन्मि सर्वांस्तव दुःखकर्तॄन्

kuto duḥkhaṃ mānasaṃ dehajaṃ vā; pāṇḍurvivarṇaśca kutastvamadyaācakṣva me taddvija yāvadetā;nnihanmi sarvāṃstava duḥkhakartṝn

बृहस्पतिरुवाचमरुत्तमाहुर्मघवन्यक्ष्यमाणं; महायज्ञेनोत्तमदक्षिणेनतं संवर्तो याजयितेति मे श्रुतं; तदिच्छामि न स तं याजयेत

bṛhaspatiruvācamaruttamāhurmaghavanyakṣyamāṇaṃ; mahāyajñenottamadakṣiṇenataṃ saṃvarto yājayiteti me śrutaṃ; tadicchāmi na sa taṃ yājayeta

इन्द्र उवाच · indra uvāca

सर्वान्कामाननुजातोऽसि विप्र; यस्त्वं देवानां मन्त्रयसे पुरोधाःउभौ च ते जन्ममृत्यू व्यतीतौ; किं संवर्तस्तव कर्ताद्य विप्र

sarvānkāmānanujāto'si vipra; yastvaṃ devānāṃ mantrayase purodhāḥubhau ca te janmamṛtyū vyatītau; kiṃ saṃvartastava kartādya vipra

बृहस्पतिरुवाचदेवैः सह त्वमसुरान्संप्रणुद्य; जिघांससेऽद्याप्युत सानुबन्धान्यं यं समृद्धं पश्यसि तत्र तत्र; दुःखं सपत्नेषु समृद्धभावः

bṛhaspatiruvācadevaiḥ saha tvamasurānsaṃpraṇudya; jighāṃsase'dyāpyuta sānubandhānyaṃ yaṃ samṛddhaṃ paśyasi tatra tatra; duḥkhaṃ sapatneṣu samṛddhabhāvaḥ

अतोऽस्मि देवेन्द्र विवर्णरूपः; सपत्नो मे वर्धते तन्निशम्यसर्वोपायैर्मघवन्संनियच्छ; संवर्तं वा पार्थिवं वा मरुत्तम्

ato'smi devendra vivarṇarūpaḥ; sapatno me vardhate tanniśamyasarvopāyairmaghavansaṃniyaccha; saṃvartaṃ vā pārthivaṃ vā maruttam

इन्द्र उवाच · indra uvāca

एहि गच्छ प्रहितो जातवेदो; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्तेअयं वै त्वा याजयिता बृहस्पति;स्तथामरं चैव करिष्यतीति

ehi gaccha prahito jātavedo; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutteayaṃ vai tvā yājayitā bṛhaspati;stathāmaraṃ caiva kariṣyatīti

अग्निरुवाचअयं गच्छामि तव शक्राद्य दूतो; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्तेवाचं सत्यां पुरुहूतस्य कर्तुं; बृहस्पतेश्चापचितिं चिकीर्षुः

agniruvācaayaṃ gacchāmi tava śakrādya dūto; bṛhaspatiṃ paridātuṃ maruttevācaṃ satyāṃ puruhūtasya kartuṃ; bṛhaspateścāpacitiṃ cikīrṣuḥ

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

ततः प्रायाद्धूमकेतुर्महात्मा; वनस्पतीन्वीरुधश्चावमृद्नन्कामाद्धिमान्ते परिवर्तमानः; काष्ठातिगो मातरिश्वेव नर्दन्

tataḥ prāyāddhūmaketurmahātmā; vanaspatīnvīrudhaścāvamṛdnankāmāddhimānte parivartamānaḥ; kāṣṭhātigo mātariśveva nardan

मरुत्त उवाच · marutta uvāca

आश्चर्यमद्य पश्यामि रूपिणं वह्निमागतम्आसनं सलिलं पाद्यं गां चोपानय वै मुने

āścaryamadya paśyāmi rūpiṇaṃ vahnimāgatamāsanaṃ salilaṃ pādyaṃ gāṃ copānaya vai mune

अग्निरुवाचआसनं सलिलं पाद्यं प्रतिनन्दामि तेऽनघइन्द्रेण तु समादिष्टं विद्धि मां दूतमागतम्

agniruvācaāsanaṃ salilaṃ pādyaṃ pratinandāmi te'naghaindreṇa tu samādiṣṭaṃ viddhi māṃ dūtamāgatam

मरुत्त उवाच · marutta uvāca

कच्चिच्छ्रीमान्देवराजः सुखी च; कच्चिच्चास्मान्प्रीयते धूमकेतोकच्चिद्देवाश्चास्य वशे यथाव;त्तद्ब्रूहि त्वं मम कार्त्स्न्येन देव

kaccicchrīmāndevarājaḥ sukhī ca; kacciccāsmānprīyate dhūmaketokacciddevāścāsya vaśe yathāva;ttadbrūhi tvaṃ mama kārtsnyena deva

अग्निरुवाचशक्रो भृशं सुसुखी पार्थिवेन्द्र; प्रीतिं चेच्छत्यजरां वै त्वया सःदेवाश्च सर्वे वशगास्तस्य राज;न्संदेशं त्वं शृणु मे देवराज्ञः

agniruvācaśakro bhṛśaṃ susukhī pārthivendra; prītiṃ cecchatyajarāṃ vai tvayā saḥdevāśca sarve vaśagāstasya rāja;nsaṃdeśaṃ tvaṃ śṛṇu me devarājñaḥ

यदर्थं मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्तेअयं गुरुर्याजयिता नृप त्वां; मर्त्यं सन्तममरं त्वां करोतु

yadarthaṃ māṃ prāhiṇottvatsakāśaṃ; bṛhaspatiṃ paridātuṃ marutteayaṃ gururyājayitā nṛpa tvāṃ; martyaṃ santamamaraṃ tvāṃ karotu

मरुत्त उवाच · marutta uvāca

संवर्तोऽयं याजयिता द्विजो मे; बृहस्पतेरञ्जलिरेष तस्यनासौ देवं याजयित्वा महेन्द्रं; मर्त्यं सन्तं याजयन्नद्य शोभेत्

saṃvarto'yaṃ yājayitā dvijo me; bṛhaspaterañjalireṣa tasyanāsau devaṃ yājayitvā mahendraṃ; martyaṃ santaṃ yājayannadya śobhet

अग्निरुवाचये वै लोका देवलोके महान्तः; संप्राप्स्यसे तान्देवराजप्रसादात्त्वां चेदसौ याजयेद्वै बृहस्पति;र्नूनं स्वर्गं त्वं जयेः कीर्तियुक्तः

agniruvācaye vai lokā devaloke mahāntaḥ; saṃprāpsyase tāndevarājaprasādāttvāṃ cedasau yājayedvai bṛhaspati;rnūnaṃ svargaṃ tvaṃ jayeḥ kīrtiyuktaḥ

तथा लोका मानुषा ये च दिव्याः; प्रजापतेश्चापि ये वै महान्तःते ते जिता देवराज्यं च कृत्स्नं; बृहस्पतिश्चेद्याजयेत्त्वां नरेन्द्र

tathā lokā mānuṣā ye ca divyāḥ; prajāpateścāpi ye vai mahāntaḥte te jitā devarājyaṃ ca kṛtsnaṃ; bṛhaspatiścedyājayettvāṃ narendra

संवर्त उवाच · saṃvarta uvāca

मास्मानेवं त्वं पुनरागाः कथंचि;द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्तेमा त्वां धक्ष्ये चक्षुषा दारुणेन; संक्रुद्धोऽहं पावक तन्निबोध

māsmānevaṃ tvaṃ punarāgāḥ kathaṃci;dbṛhaspatiṃ paridātuṃ maruttemā tvāṃ dhakṣye cakṣuṣā dāruṇena; saṃkruddho'haṃ pāvaka tannibodha

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

ततो देवानगमद्धूमकेतु;र्दाहाद्भीतो व्यथितोऽश्वत्थपर्णवत्तं वै दृष्ट्वा प्राह शक्रो महात्मा; बृहस्पतेः संनिधौ हव्यवाहम्

tato devānagamaddhūmaketu;rdāhādbhīto vyathito'śvatthaparṇavattaṃ vai dṛṣṭvā prāha śakro mahātmā; bṛhaspateḥ saṃnidhau havyavāham

यत्त्वं गतः प्रहितो जातवेदो; बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्तेतत्किं प्राह स नृपो यक्ष्यमाणः; कच्चिद्वचः प्रतिगृह्णाति तच्च

yattvaṃ gataḥ prahito jātavedo; bṛhaspatiṃ paridātuṃ maruttetatkiṃ prāha sa nṛpo yakṣyamāṇaḥ; kaccidvacaḥ pratigṛhṇāti tacca

अग्निरुवाचन ते वाचं रोचयते मरुत्तो; बृहस्पतेरञ्जलिं प्राहिणोत्सःसंवर्तो मां याजयितेत्यभीक्ष्णं; पुनः पुनः स मया प्रोच्यमानः

agniruvācana te vācaṃ rocayate marutto; bṛhaspaterañjaliṃ prāhiṇotsaḥsaṃvarto māṃ yājayitetyabhīkṣṇaṃ; punaḥ punaḥ sa mayā procyamānaḥ

उवाचेदं मानुषा ये च दिव्याः; प्रजापतेर्ये च लोका महान्तःतांश्चेल्लभेयं संविदं तेन कृत्वा; तथापि नेच्छेयमिति प्रतीतः

uvācedaṃ mānuṣā ye ca divyāḥ; prajāpaterye ca lokā mahāntaḥtāṃścellabheyaṃ saṃvidaṃ tena kṛtvā; tathāpi neccheyamiti pratītaḥ

इन्द्र उवाच · indra uvāca

पुनर्भवान्पार्थिवं तं समेत्य; वाक्यं मदीयं प्रापय स्वार्थयुक्तम्पुनर्यद्युक्तो न करिष्यते वच;स्ततो वज्रं संप्रहर्तास्मि तस्मै

punarbhavānpārthivaṃ taṃ sametya; vākyaṃ madīyaṃ prāpaya svārthayuktampunaryadyukto na kariṣyate vaca;stato vajraṃ saṃprahartāsmi tasmai

अग्निरुवाचगन्धर्वराड्यात्वयं तत्र दूतो; बिभेम्यहं वासव तत्र गन्तुम्संरब्धो मामब्रवीत्तीक्ष्णरोषः; संवर्तो वाक्यं चरितब्रह्मचर्यः

agniruvācagandharvarāḍyātvayaṃ tatra dūto; bibhemyahaṃ vāsava tatra gantumsaṃrabdho māmabravīttīkṣṇaroṣaḥ; saṃvarto vākyaṃ caritabrahmacaryaḥ

यद्यागच्छेः पुनरेवं कथंचि;द्बृहस्पतिं परिदातुं मरुत्तेदहेयं त्वां चक्षुषा दारुणेन; संक्रुद्ध इत्येतदवैहि शक्र

yadyāgaccheḥ punarevaṃ kathaṃci;dbṛhaspatiṃ paridātuṃ maruttedaheyaṃ tvāṃ cakṣuṣā dāruṇena; saṃkruddha ityetadavaihi śakra

इन्द्र उवाच · indra uvāca

त्वमेवान्यान्दहसे जातवेदो; न हि त्वदन्यो विद्यते भस्मकर्तात्वत्संस्पर्शात्सर्वलोको बिभे;त्यश्रद्धेयं वदसे हव्यवाह

tvamevānyāndahase jātavedo; na hi tvadanyo vidyate bhasmakartātvatsaṃsparśātsarvaloko bibhe;tyaśraddheyaṃ vadase havyavāha

अग्निरुवाचदिवं देवेन्द्र पृथिवीं चैव सर्वां; संवेष्टयेस्त्वं स्वबलेनैव शक्रएवंविधस्येह सतस्तवासौ; कथं वृत्रस्त्रिदिवं प्राग्जहार

agniruvācadivaṃ devendra pṛthivīṃ caiva sarvāṃ; saṃveṣṭayestvaṃ svabalenaiva śakraevaṃvidhasyeha satastavāsau; kathaṃ vṛtrastridivaṃ prāgjahāra

इन्द्र उवाच · indra uvāca

न चण्डिका जङ्गमा नो करेणु;र्न वारिसोमं प्रपिबामि वह्नेन दुर्बले वै विसृजामि वज्रं; को मेऽसुखाय प्रहरेन्मनुष्यः

na caṇḍikā jaṅgamā no kareṇu;rna vārisomaṃ prapibāmi vahnena durbale vai visṛjāmi vajraṃ; ko me'sukhāya praharenmanuṣyaḥ

प्रव्राजयेयं कालकेयान्पृथिव्या;मपाकर्षं दानवानन्तरिक्षात्दिवः प्रह्रादमवसानमानयं; को मेऽसुखाय प्रहरेत मर्त्यः

pravrājayeyaṃ kālakeyānpṛthivyā;mapākarṣaṃ dānavānantarikṣātdivaḥ prahrādamavasānamānayaṃ; ko me'sukhāya prahareta martyaḥ

अग्निरुवाचयत्र शर्यातिं च्यवनो याजयिष्य;न्सहाश्विभ्यां सोममगृह्णदेकःतं त्वं क्रुद्धः प्रत्यषेधीः पुरस्ता;च्छर्यातियज्ञं स्मर तं महेन्द्र

agniruvācayatra śaryātiṃ cyavano yājayiṣya;nsahāśvibhyāṃ somamagṛhṇadekaḥtaṃ tvaṃ kruddhaḥ pratyaṣedhīḥ purastā;ccharyātiyajñaṃ smara taṃ mahendra

वज्रं गृहीत्वा च पुरंदर त्वं; संप्राहार्षीश्च्यवनस्यातिघोरम्स ते विप्रः सह वज्रेण बाहु;मपागृह्णात्तपसा जातमन्युः

vajraṃ gṛhītvā ca puraṃdara tvaṃ; saṃprāhārṣīścyavanasyātighoramsa te vipraḥ saha vajreṇa bāhu;mapāgṛhṇāttapasā jātamanyuḥ

ततो रोषात्सर्वतो घोररूपं; सपत्नं ते जनयामास भूयःमदं नामासुरं विश्वरूपं; यं त्वं दृष्ट्वा चक्षुषी संन्यमीलः

tato roṣātsarvato ghorarūpaṃ; sapatnaṃ te janayāmāsa bhūyaḥmadaṃ nāmāsuraṃ viśvarūpaṃ; yaṃ tvaṃ dṛṣṭvā cakṣuṣī saṃnyamīlaḥ

हनुरेका जगतीस्था तथैका; दिवं गता महतो दानवस्यसहस्रं दन्तानां शतयोजनानां; सुतीक्ष्णानां घोररूपं बभूव

hanurekā jagatīsthā tathaikā; divaṃ gatā mahato dānavasyasahasraṃ dantānāṃ śatayojanānāṃ; sutīkṣṇānāṃ ghorarūpaṃ babhūva

वृत्ताः स्थूला रजतस्तम्भवर्णा; दंष्ट्राश्चतस्रो द्वे शते योजनानाम्स त्वां दन्तान्विदशन्नभ्यधाव;ज्जिघांसया शूलमुद्यम्य घोरम्

vṛttāḥ sthūlā rajatastambhavarṇā; daṃṣṭrāścatasro dve śate yojanānāmsa tvāṃ dantānvidaśannabhyadhāva;jjighāṃsayā śūlamudyamya ghoram

अपश्यस्त्वं तं तदा घोररूपं; सर्वे त्वन्ये ददृशुर्दर्शनीयम्यस्माद्भीतः प्राञ्जलिस्त्वं महर्षि;मागच्छेथाः शरणं दानवघ्न

apaśyastvaṃ taṃ tadā ghorarūpaṃ; sarve tvanye dadṛśurdarśanīyamyasmādbhītaḥ prāñjalistvaṃ maharṣi;māgacchethāḥ śaraṇaṃ dānavaghna

क्षत्रादेवं ब्रह्मबलं गरीयो; न ब्रह्मतः किंचिदन्यद्गरीयःसोऽहं जानन्ब्रह्मतेजो यथाव;न्न संवर्तं गन्तुमिच्छामि शक्र

kṣatrādevaṃ brahmabalaṃ garīyo; na brahmataḥ kiṃcidanyadgarīyaḥso'haṃ jānanbrahmatejo yathāva;nna saṃvartaṃ gantumicchāmi śakra