Parva.Adhyaya 16.9

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

प्रविशन्नर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनःददर्शासीनमेकान्ते मुनिं सत्यवतीसुतम्

praviśannarjuno rājannāśramaṃ satyavādinaḥdadarśāsīnamekānte muniṃ satyavatīsutam

स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम्अर्जुनोऽस्मीति नामास्मै निवेद्याभ्यवदत्ततः

sa tamāsādya dharmajñamupatasthe mahāvratamarjuno'smīti nāmāsmai nivedyābhyavadattataḥ

स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतःआस्यतामिति चोवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः

svāgataṃ te'stviti prāha muniḥ satyavatīsutaḥāsyatāmiti covāca prasannātmā mahāmuniḥ

तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनः पुनःनिर्विण्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम्

tamapratītamanasaṃ niḥśvasantaṃ punaḥ punaḥnirviṇṇamanasaṃ dṛṣṭvā pārthaṃ vyāso'bravīdidam

अवीरजोऽभिघातस्ते ब्राह्मणो वा हतस्त्वयायुद्धे पराजितो वासि गतश्रीरिव लक्ष्यसे

avīrajo'bhighātaste brāhmaṇo vā hatastvayāyuddhe parājito vāsi gataśrīriva lakṣyase

न त्वा प्रत्यभिजानामि किमिदं भरतर्षभश्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षिप्रमाख्यातुमर्हसि

na tvā pratyabhijānāmi kimidaṃ bharatarṣabhaśrotavyaṃ cenmayā pārtha kṣipramākhyātumarhasi

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनःस कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः

yaḥ sa meghavapuḥ śrīmānbṛhatpaṅkajalocanaḥsa kṛṣṇaḥ saha rāmeṇa tyaktvā dehaṃ divaṃ gataḥ

मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजःबभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः

mausale vṛṣṇivīrāṇāṃ vināśo brahmaśāpajaḥbabhūva vīrāntakaraḥ prabhāse romaharṣaṇaḥ

ये ते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाःभोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि

ye te śūrā mahātmānaḥ siṃhadarpā mahābalāḥbhojavṛṣṇyandhakā brahmannanyonyaṃ tairhataṃ yudhi

गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवःत एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम्

gadāparighaśaktīnāṃ sahāḥ parighabāhavaḥta erakābhirnihatāḥ paśya kālasya paryayam

हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम्निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम्

hataṃ pañcaśataṃ teṣāṃ sahasraṃ bāhuśālināmnidhanaṃ samanuprāptaṃ samāsādyetaretaram

पुनः पुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम्चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः

punaḥ punarna mṛṣyāmi vināśamamitaujasāmcintayāno yadūnāṃ ca kṛṣṇasya ca yaśasvinaḥ

शोषणं सागरस्येव पर्वतस्येव चालनम्नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च

śoṣaṇaṃ sāgarasyeva parvatasyeva cālanamnabhasaḥ patanaṃ caiva śaityamagnestathaiva ca

अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनःन चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः

aśraddheyamahaṃ manye vināśaṃ śārṅgadhanvanaḥna ceha sthātumicchāmi loke kṛṣṇavinākṛtaḥ

इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधनमनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः

itaḥ kaṣṭataraṃ cānyacchṛṇu tadvai tapodhanamano me dīryate yena cintayānasya vai muhuḥ

पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशःआभीरैरनुसृत्याजौ हृताः पञ्चनदालयैः

paśyato vṛṣṇidārāśca mama brahmansahasraśaḥābhīrairanusṛtyājau hṛtāḥ pañcanadālayaiḥ

धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणेयथा पुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाभवत्

dhanurādāya tatrāhaṃ nāśakaṃ tasya pūraṇeyathā purā ca me vīryaṃ bhujayorna tathābhavat

अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुनेशराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः

astrāṇi me pranaṣṭāni vividhāni mahāmuneśarāśca kṣayamāpannāḥ kṣaṇenaiva samantataḥ

पुरुषश्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरःचतुर्भुजः पीतवासा श्यामः पद्मायतेक्षणः

puruṣaścāprameyātmā śaṅkhacakragadādharaḥcaturbhujaḥ pītavāsā śyāmaḥ padmāyatekṣaṇaḥ

यः स याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिःप्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम्

yaḥ sa yāti purastānme rathasya sumahādyutiḥpradahanripusainyāni na paśyāmyahamadya tam

येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसाशरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चाद्व्यनाशयम्

yena pūrvaṃ pradagdhāni śatrusainyāni tejasāśarairgāṇḍīvanirmuktairahaṃ paścādvyanāśayam

तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तमपरिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च

tamapaśyanviṣīdāmi ghūrṇāmīva ca sattamaparinirviṇṇacetāśca śāntiṃ nopalabhe'pi ca

विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहेश्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः

vinā janārdanaṃ vīraṃ nāhaṃ jīvitumutsaheśrutvaiva hi gataṃ viṣṇuṃ mamāpi mumuhurdiśaḥ

प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतःउपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम

pranaṣṭajñātivīryasya śūnyasya paridhāvataḥupadeṣṭuṃ mama śreyo bhavānarhati sattama

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकमहारथाःविनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि

brahmaśāpavinirdagdhā vṛṣṇyandhakamahārathāḥvinaṣṭāḥ kuruśārdūla na tāñśocitumarhasi

भवितव्यं तथा तद्धि दिष्टमेतन्महात्मनाम्उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम्

bhavitavyaṃ tathā taddhi diṣṭametanmahātmanāmupekṣitaṃ ca kṛṣṇena śaktenāpi vyapohitum

त्रैलोक्यमपि कृष्णो हि कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम्प्रसहेदन्यथा कर्तुं किमु शापं मनीषिणाम्

trailokyamapi kṛṣṇo hi kṛtsnaṃ sthāvarajaṅgamamprasahedanyathā kartuṃ kimu śāpaṃ manīṣiṇām

रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरःतव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः

rathasya purato yāti yaḥ sa cakragadādharaḥtava snehātpurāṇarṣirvāsudevaścaturbhujaḥ

कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनःमोक्षयित्वा जगत्सर्वं गतः स्वस्थानमुत्तमम्

kṛtvā bhārāvataraṇaṃ pṛthivyāḥ pṛthulocanaḥmokṣayitvā jagatsarvaṃ gataḥ svasthānamuttamam

त्वया त्विह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभकृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज

tvayā tviha mahatkarma devānāṃ puruṣarṣabhakṛtaṃ bhīmasahāyena yamābhyāṃ ca mahābhuja

कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुंगवगमनं प्राप्तकालं च तद्धि श्रेयो मतं मम

kṛtakṛtyāṃśca vo manye saṃsiddhānkurupuṃgavagamanaṃ prāptakālaṃ ca taddhi śreyo mataṃ mama

बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारतभवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये

balaṃ buddhiśca tejaśca pratipattiśca bhāratabhavanti bhavakāleṣu vipadyante viparyaye

कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजयकाल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया

kālamūlamidaṃ sarvaṃ jagadbījaṃ dhanaṃjayakāla eva samādatte punareva yadṛcchayā

स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलःस एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः

sa eva balavānbhūtvā punarbhavati durbalaḥsa eveśaśca bhūtveha parairājñāpyate punaḥ

कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम्पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति

kṛtakṛtyāni cāstrāṇi gatānyadya yathāgatampunareṣyanti te hastaṃ yadā kālo bhaviṣyati

कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारतएतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ

kālo gantuṃ gatiṃ mukhyāṃ bhavatāmapi bhārataetacchreyo hi vo manye paramaṃ bharatarṣabha

एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसःअनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम्

etadvacanamājñāya vyāsasyāmitatejasaḥanujñāto yayau pārtho nagaraṃ nāgasāhvayam

प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम्आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धकजनं प्रति

praviśya ca purīṃ vīraḥ samāsādya yudhiṣṭhiramācaṣṭa tadyathāvṛttaṃ vṛṣṇyandhakajanaṃ prati