Parva.Adhyaya 2.52

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः प्रायाद्विदुरोऽश्वैरुदारै;र्महाजवैर्बलिभिः साधुदान्तैःबलान्नियुक्तो धृतराष्ट्रेण राज्ञा; मनीषिणां पाण्डवानां सकाशम्

tataḥ prāyādviduro'śvairudārai;rmahājavairbalibhiḥ sādhudāntaiḥbalānniyukto dhṛtarāṣṭreṇa rājñā; manīṣiṇāṃ pāṇḍavānāṃ sakāśam

सोऽभिपत्य तदध्वानमासाद्य नृपतेः पुरम्प्रविवेश महाबुद्धिः पूज्यमानो द्विजातिभिः

so'bhipatya tadadhvānamāsādya nṛpateḥ purampraviveśa mahābuddhiḥ pūjyamāno dvijātibhiḥ

स राजगृहमासाद्य कुबेरभवनोपमम्अभ्यगच्छत धर्मात्मा धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्

sa rājagṛhamāsādya kuberabhavanopamamabhyagacchata dharmātmā dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram

तं वै राजा सत्यधृतिर्महात्मा; अजातशत्रुर्विदुरं यथावत्पूजापूर्वं प्रतिगृह्याजमीढ;स्ततोऽपृच्छद्धृतराष्ट्रं सपुत्रम्

taṃ vai rājā satyadhṛtirmahātmā; ajātaśatrurviduraṃ yathāvatpūjāpūrvaṃ pratigṛhyājamīḍha;stato'pṛcchaddhṛtarāṣṭraṃ saputram

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

विज्ञायते ते मनसो न प्रहर्षः; कच्चित्क्षत्तः कुशलेनागतोऽसिकच्चित्पुत्राः स्थविरस्यानुलोमा; वशानुगाश्चापि विशोऽपि कच्चित्

vijñāyate te manaso na praharṣaḥ; kaccitkṣattaḥ kuśalenāgato'sikaccitputrāḥ sthavirasyānulomā; vaśānugāścāpi viśo'pi kaccit

विदुर उवाच · vidura uvāca

राजा महात्मा कुशली सपुत्र; आस्ते वृतो ज्ञातिभिरिन्द्रकल्पैःप्रीतो राजन्पुत्रगणैर्विनीतै;र्विशोक एवात्मरतिर्दृढात्मा

rājā mahātmā kuśalī saputra; āste vṛto jñātibhirindrakalpaiḥprīto rājanputragaṇairvinītai;rviśoka evātmaratirdṛḍhātmā

इदं तु त्वां कुरुराजोऽभ्युवाच; पूर्वं पृष्ट्वा कुशलं चाव्ययं चइयं सभा त्वत्सभातुल्यरूपा; भ्रातॄणां ते पश्य तामेत्य पुत्र

idaṃ tu tvāṃ kururājo'bhyuvāca; pūrvaṃ pṛṣṭvā kuśalaṃ cāvyayaṃ caiyaṃ sabhā tvatsabhātulyarūpā; bhrātṝṇāṃ te paśya tāmetya putra

समागम्य भ्रातृभिः पार्थ तस्यां; सुहृद्द्यूतं क्रियतां रम्यतां चप्रीयामहे भवतः संगमेन; समागताः कुरवश्चैव सर्वे

samāgamya bhrātṛbhiḥ pārtha tasyāṃ; suhṛddyūtaṃ kriyatāṃ ramyatāṃ caprīyāmahe bhavataḥ saṃgamena; samāgatāḥ kuravaścaiva sarve

दुरोदरा विहिता ये तु तत्र; महात्मना धृतराष्ट्रेण राज्ञातान्द्रक्ष्यसे कितवान्संनिविष्टा;नित्यागतोऽहं नृपते तज्जुषस्व

durodarā vihitā ye tu tatra; mahātmanā dhṛtarāṣṭreṇa rājñātāndrakṣyase kitavānsaṃniviṣṭā;nityāgato'haṃ nṛpate tajjuṣasva

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

द्यूते क्षत्तः कलहो विद्यते नः; को वै द्यूतं रोचयेद्बुध्यमानःकिं वा भवान्मन्यते युक्तरूपं; भवद्वाक्ये सर्व एव स्थिताः स्म

dyūte kṣattaḥ kalaho vidyate naḥ; ko vai dyūtaṃ rocayedbudhyamānaḥkiṃ vā bhavānmanyate yuktarūpaṃ; bhavadvākye sarva eva sthitāḥ sma

विदुर उवाच · vidura uvāca

जानाम्यहं द्यूतमनर्थमूलं; कृतश्च यत्नोऽस्य मया निवारणेराजा तु मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं; श्रुत्वा विद्वञ्श्रेय इहाचरस्व

jānāmyahaṃ dyūtamanarthamūlaṃ; kṛtaśca yatno'sya mayā nivāraṇerājā tu māṃ prāhiṇottvatsakāśaṃ; śrutvā vidvañśreya ihācarasva

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

के तत्रान्ये कितवा दीव्यमाना; विना राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्रैःपृच्छामि त्वां विदुर ब्रूहि नस्ता;न्यैर्दीव्यामः शतशः संनिपत्य

ke tatrānye kitavā dīvyamānā; vinā rājño dhṛtarāṣṭrasya putraiḥpṛcchāmi tvāṃ vidura brūhi nastā;nyairdīvyāmaḥ śataśaḥ saṃnipatya

विदुर उवाच · vidura uvāca

गान्धारराजः शकुनिर्विशां पते; राजातिदेवी कृतहस्तो मताक्षःविविंशतिश्चित्रसेनश्च राजा; सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयश्च

gāndhārarājaḥ śakunirviśāṃ pate; rājātidevī kṛtahasto matākṣaḥviviṃśatiścitrasenaśca rājā; satyavrataḥ purumitro jayaśca

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

महाभयाः कितवाः संनिविष्टा; मायोपधा देवितारोऽत्र सन्तिधात्रा तु दिष्टस्य वशे किलेदं; नादेवनं कितवैरद्य तैर्मे

mahābhayāḥ kitavāḥ saṃniviṣṭā; māyopadhā devitāro'tra santidhātrā tu diṣṭasya vaśe kiledaṃ; nādevanaṃ kitavairadya tairme

नाहं राज्ञो धृतराष्ट्रस्य शासना;न्न गन्तुमिच्छामि कवे दुरोदरम्इष्टो हि पुत्रस्य पिता सदैव; तदस्मि कर्ता विदुरात्थ मां यथा

nāhaṃ rājño dhṛtarāṣṭrasya śāsanā;nna gantumicchāmi kave durodaramiṣṭo hi putrasya pitā sadaiva; tadasmi kartā vidurāttha māṃ yathā

न चाकामः शकुनिना देविताहं; न चेन्मां धृष्णुराह्वयिता सभायाम्आहूतोऽहं न निवर्ते कदाचि;त्तदाहितं शाश्वतं वै व्रतं मे

na cākāmaḥ śakuninā devitāhaṃ; na cenmāṃ dhṛṣṇurāhvayitā sabhāyāmāhūto'haṃ na nivarte kadāci;ttadāhitaṃ śāśvataṃ vai vrataṃ me

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा विदुरं धर्मराजः; प्रायात्रिकं सर्वमाज्ञाप्य तूर्णम्प्रायाच्छ्वोभूते सगणः सानुयात्रः; सह स्त्रीभिर्द्रौपदीमादिकृत्वा

evamuktvā viduraṃ dharmarājaḥ; prāyātrikaṃ sarvamājñāpya tūrṇamprāyācchvobhūte sagaṇaḥ sānuyātraḥ; saha strībhirdraupadīmādikṛtvā

दैवं प्रज्ञां तु मुष्णाति तेजश्चक्षुरिवापतत्धातुश्च वशमन्वेति पाशैरिव नरः सितः

daivaṃ prajñāṃ tu muṣṇāti tejaścakṣurivāpatatdhātuśca vaśamanveti pāśairiva naraḥ sitaḥ

इत्युक्त्वा प्रययौ राजा सह क्षत्त्रा युधिष्ठिरःअमृष्यमाणस्तत्पार्थः समाह्वानमरिंदमः

ityuktvā prayayau rājā saha kṣattrā yudhiṣṭhiraḥamṛṣyamāṇastatpārthaḥ samāhvānamariṃdamaḥ

बाह्लिकेन रथं दत्तमास्थाय परवीरहापरिच्छन्नो ययौ पार्थो भ्रातृभिः सह पाण्डवः

bāhlikena rathaṃ dattamāsthāya paravīrahāparicchanno yayau pārtho bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ

राजश्रिया दीप्यमानो ययौ ब्रह्मपुरःसरःधृतराष्ट्रेण चाहूतः कालस्य समयेन च

rājaśriyā dīpyamāno yayau brahmapuraḥsaraḥdhṛtarāṣṭreṇa cāhūtaḥ kālasya samayena ca

स हास्तिनपुरं गत्वा धृतराष्ट्रगृहं ययौसमियाय च धर्मात्मा धृतराष्ट्रेण पाण्डवः

sa hāstinapuraṃ gatvā dhṛtarāṣṭragṛhaṃ yayausamiyāya ca dharmātmā dhṛtarāṣṭreṇa pāṇḍavaḥ

तथा द्रोणेन भीष्मेण कर्णेन च कृपेण चसमियाय यथान्यायं द्रौणिना च विभुः सह

tathā droṇena bhīṣmeṇa karṇena ca kṛpeṇa casamiyāya yathānyāyaṃ drauṇinā ca vibhuḥ saha

समेत्य च महाबाहुः सोमदत्तेन चैव हदुर्योधनेन शल्येन सौबलेन च वीर्यवान्

sametya ca mahābāhuḥ somadattena caiva haduryodhanena śalyena saubalena ca vīryavān

ये चान्ये तत्र राजानः पूर्वमेव समागताःजयद्रथेन च तथा कुरुभिश्चापि सर्वशः

ye cānye tatra rājānaḥ pūrvameva samāgatāḥjayadrathena ca tathā kurubhiścāpi sarvaśaḥ

ततः सर्वैर्महाबाहुर्भ्रातृभिः परिवारितःप्रविवेश गृहं राज्ञो धृतराष्ट्रस्य धीमतः

tataḥ sarvairmahābāhurbhrātṛbhiḥ parivāritaḥpraviveśa gṛhaṃ rājño dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ

ददर्श तत्र गान्धारीं देवीं पतिमनुव्रताम्स्नुषाभिः संवृतां शश्वत्ताराभिरिव रोहिणीम्

dadarśa tatra gāndhārīṃ devīṃ patimanuvratāmsnuṣābhiḥ saṃvṛtāṃ śaśvattārābhiriva rohiṇīm

अभिवाद्य स गान्धारीं तया च प्रतिनन्दितःददर्श पितरं वृद्धं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्

abhivādya sa gāndhārīṃ tayā ca pratinanditaḥdadarśa pitaraṃ vṛddhaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram

राज्ञा मूर्धन्युपाघ्रातास्ते च कौरवनन्दनाःचत्वारः पाण्डवा राजन्भीमसेनपुरोगमाः

rājñā mūrdhanyupāghrātāste ca kauravanandanāḥcatvāraḥ pāṇḍavā rājanbhīmasenapurogamāḥ

ततो हर्षः समभवत्कौरवाणां विशां पतेतान्दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रान्पाण्डवान्प्रियदर्शनान्

tato harṣaḥ samabhavatkauravāṇāṃ viśāṃ patetāndṛṣṭvā puruṣavyāghrānpāṇḍavānpriyadarśanān

विविशुस्तेऽभ्यनुज्ञाता रत्नवन्ति गृहाण्यथददृशुश्चोपयातास्तान्द्रौपदीप्रमुखाः स्त्रियः

viviśuste'bhyanujñātā ratnavanti gṛhāṇyathadadṛśuścopayātāstāndraupadīpramukhāḥ striyaḥ

याज्ञसेन्याः परामृद्धिं दृष्ट्वा प्रज्वलितामिवस्नुषास्ता धृतराष्ट्रस्य नातिप्रमनसोऽभवन्

yājñasenyāḥ parāmṛddhiṃ dṛṣṭvā prajvalitāmivasnuṣāstā dhṛtarāṣṭrasya nātipramanaso'bhavan

ततस्ते पुरुषव्याघ्रा गत्वा स्त्रीभिस्तु संविदम्कृत्वा व्यायामपूर्वाणि कृत्यानि प्रतिकर्म च

tataste puruṣavyāghrā gatvā strībhistu saṃvidamkṛtvā vyāyāmapūrvāṇi kṛtyāni pratikarma ca

ततः कृताह्निकाः सर्वे दिव्यचन्दनरूषिताःकल्याणमनसश्चैव ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च

tataḥ kṛtāhnikāḥ sarve divyacandanarūṣitāḥkalyāṇamanasaścaiva brāhmaṇānsvasti vācya ca

मनोज्ञमशनं भुक्त्वा विविशुः शरणान्यथउपगीयमाना नारीभिरस्वपन्कुरुनन्दनाः

manojñamaśanaṃ bhuktvā viviśuḥ śaraṇānyathaupagīyamānā nārībhirasvapankurunandanāḥ

जगाम तेषां सा रात्रिः पुण्या रतिविहारिणाम्स्तूयमानाश्च विश्रान्ताः काले निद्रामथात्यजन्

jagāma teṣāṃ sā rātriḥ puṇyā rativihāriṇāmstūyamānāśca viśrāntāḥ kāle nidrāmathātyajan

सुखोषितास्तां रजनीं प्रातः सर्वे कृताह्निकाःसभां रम्यां प्रविविशुः कितवैरभिसंवृताम्

sukhoṣitāstāṃ rajanīṃ prātaḥ sarve kṛtāhnikāḥsabhāṃ ramyāṃ praviviśuḥ kitavairabhisaṃvṛtām