Parva.Adhyaya 2.58

शकुनिरुवाचबहु वित्तं पराजैषीः पाण्डवानां युधिष्ठिरआचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि तेऽस्त्यपराजितम्

śakuniruvācabahu vittaṃ parājaiṣīḥ pāṇḍavānāṃ yudhiṣṭhiraācakṣva vittaṃ kaunteya yadi te'styaparājitam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

मम वित्तमसंख्येयं यदहं वेद सौबलअथ त्वं शकुने कस्माद्वित्तं समनुपृच्छसि

mama vittamasaṃkhyeyaṃ yadahaṃ veda saubalaatha tvaṃ śakune kasmādvittaṃ samanupṛcchasi

अयुतं प्रयुतं चैव खर्वं पद्मं तथार्बुदम्शङ्खं चैव निखर्वं च समुद्रं चात्र पण्यताम्एतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया

ayutaṃ prayutaṃ caiva kharvaṃ padmaṃ tathārbudamśaṅkhaṃ caiva nikharvaṃ ca samudraṃ cātra paṇyatāmetanmama dhanaṃ rājaṃstena dīvyāmyahaṃ tvayā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

गवाश्वं बहुधेनूकमसंख्येयमजाविकम्यत्किंचिदनुवर्णानां प्राक्सिन्धोरपि सौबलएतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया

gavāśvaṃ bahudhenūkamasaṃkhyeyamajāvikamyatkiṃcidanuvarṇānāṃ prāksindhorapi saubalaetanmama dhanaṃ rājaṃstena dīvyāmyahaṃ tvayā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

पुरं जनपदो भूमिरब्राह्मणधनैः सहअब्राह्मणाश्च पुरुषा राजञ्शिष्टं धनं ममएतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया

puraṃ janapado bhūmirabrāhmaṇadhanaiḥ sahaabrāhmaṇāśca puruṣā rājañśiṣṭaṃ dhanaṃ mamaetadrājandhanaṃ mahyaṃ tena dīvyāmyahaṃ tvayā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

राजपुत्रा इमे राजञ्शोभन्ते येन भूषिताःकुण्डलानि च निष्काश्च सर्वं चाङ्गविभूषणम्एतन्मम धनं राजंस्तेन दीव्याम्यहं त्वया

rājaputrā ime rājañśobhante yena bhūṣitāḥkuṇḍalāni ca niṣkāśca sarvaṃ cāṅgavibhūṣaṇametanmama dhanaṃ rājaṃstena dīvyāmyahaṃ tvayā

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

श्यामो युवा लोहिताक्षः सिंहस्कन्धो महाभुजःनकुलो ग्लह एको मे यच्चैतत्स्वगतं धनम्

śyāmo yuvā lohitākṣaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥnakulo glaha eko me yaccaitatsvagataṃ dhanam

शकुनिरुवाचप्रियस्ते नकुलो राजन्राजपुत्रो युधिष्ठिरअस्माकं धनतां प्राप्तो भूयस्त्वं केन दीव्यसि

śakuniruvācapriyaste nakulo rājanrājaputro yudhiṣṭhiraasmākaṃ dhanatāṃ prāpto bhūyastvaṃ kena dīvyasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा तु शकुनिस्तानक्षान्प्रत्यपद्यतजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

evamuktvā tu śakunistānakṣānpratyapadyatajitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अयं धर्मान्सहदेवोऽनुशास्ति; लोके ह्यस्मिन्पण्डिताख्यां गतश्चअनर्हता राजपुत्रेण तेन; त्वया दीव्याम्यप्रियवत्प्रियेण

ayaṃ dharmānsahadevo'nuśāsti; loke hyasminpaṇḍitākhyāṃ gataścaanarhatā rājaputreṇa tena; tvayā dīvyāmyapriyavatpriyeṇa

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

शकुनिरुवाचमाद्रीपुत्रौ प्रियौ राजंस्तवेमौ विजितौ मयागरीयांसौ तु ते मन्ये भीमसेनधनंजयौ

śakuniruvācamādrīputrau priyau rājaṃstavemau vijitau mayāgarīyāṃsau tu te manye bhīmasenadhanaṃjayau

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अधर्मं चरसे नूनं यो नावेक्षसि वै नयम्यो नः सुमनसां मूढ विभेदं कर्तुमिच्छसि

adharmaṃ carase nūnaṃ yo nāvekṣasi vai nayamyo naḥ sumanasāṃ mūḍha vibhedaṃ kartumicchasi

शकुनिरुवाचगर्ते मत्तः प्रपतति प्रमत्तः स्थाणुमृच्छतिज्येष्ठो राजन्वरिष्ठोऽसि नमस्ते भरतर्षभ

śakuniruvācagarte mattaḥ prapatati pramattaḥ sthāṇumṛcchatijyeṣṭho rājanvariṣṭho'si namaste bharatarṣabha

स्वप्ने न तानि पश्यन्ति जाग्रतो वा युधिष्ठिरकितवा यानि दीव्यन्तः प्रलपन्त्युत्कटा इव

svapne na tāni paśyanti jāgrato vā yudhiṣṭhirakitavā yāni dīvyantaḥ pralapantyutkaṭā iva

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यो नः संख्ये नौरिव पारनेता; जेता रिपूणां राजपुत्रस्तरस्वीअनर्हता लोकवीरेण तेन; दीव्याम्यहं शकुने फल्गुनेन

yo naḥ saṃkhye nauriva pāranetā; jetā ripūṇāṃ rājaputrastarasvīanarhatā lokavīreṇa tena; dīvyāmyahaṃ śakune phalgunena

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

शकुनिरुवाचअयं मया पाण्डवानां धनुर्धरः; पराजितः पाण्डवः सव्यसाचीभीमेन राजन्दयितेन दीव्य; यत्कैतव्यं पाण्डव तेऽवशिष्टम्

śakuniruvācaayaṃ mayā pāṇḍavānāṃ dhanurdharaḥ; parājitaḥ pāṇḍavaḥ savyasācībhīmena rājandayitena dīvya; yatkaitavyaṃ pāṇḍava te'vaśiṣṭam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

यो नो नेता यो युधां नः प्रणेता; यथा वज्री दानवशत्रुरेकःतिर्यक्प्रेक्षी संहतभ्रूर्महात्मा; सिंहस्कन्धो यश्च सदात्यमर्षी

yo no netā yo yudhāṃ naḥ praṇetā; yathā vajrī dānavaśatrurekaḥtiryakprekṣī saṃhatabhrūrmahātmā; siṃhaskandho yaśca sadātyamarṣī

बलेन तुल्यो यस्य पुमान्न विद्यते; गदाभृतामग्र्य इहारिमर्दनःअनर्हता राजपुत्रेण तेन; दीव्याम्यहं भीमसेनेन राजन्

balena tulyo yasya pumānna vidyate; gadābhṛtāmagrya ihārimardanaḥanarhatā rājaputreṇa tena; dīvyāmyahaṃ bhīmasenena rājan

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

शकुनिरुवाचबहु वित्तं पराजैषीर्भ्रातॄंश्च सहयद्विपान्आचक्ष्व वित्तं कौन्तेय यदि तेऽस्त्यपराजितम्

śakuniruvācabahu vittaṃ parājaiṣīrbhrātṝṃśca sahayadvipānācakṣva vittaṃ kaunteya yadi te'styaparājitam

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

अहं विशिष्टः सर्वेषां भ्रातॄणां दयितस्तथाकुर्यामस्ते जिताः कर्म स्वयमात्मन्युपप्लवे

ahaṃ viśiṣṭaḥ sarveṣāṃ bhrātṝṇāṃ dayitastathākuryāmaste jitāḥ karma svayamātmanyupaplave

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितःजितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत

etacchrutvā vyavasito nikṛtiṃ samupāśritaḥjitamityeva śakuniryudhiṣṭhiramabhāṣata

शकुनिरुवाचएतत्पापिष्ठमकरोर्यदात्मानं पराजितःशिष्टे सति धने राजन्पाप आत्मपराजयः

śakuniruvācaetatpāpiṣṭhamakaroryadātmānaṃ parājitaḥśiṣṭe sati dhane rājanpāpa ātmaparājayaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा मताक्षस्तान्ग्लहे सर्वानवस्थितान्पराजयल्लोकवीरानाक्षेपेण पृथक्पृथक्

evamuktvā matākṣastānglahe sarvānavasthitānparājayallokavīrānākṣepeṇa pṛthakpṛthak

शकुनिरुवाचअस्ति वै ते प्रिया देवी ग्लह एकोऽपराजितःपणस्व कृष्णां पाञ्चालीं तयात्मानं पुनर्जय

śakuniruvācaasti vai te priyā devī glaha eko'parājitaḥpaṇasva kṛṣṇāṃ pāñcālīṃ tayātmānaṃ punarjaya

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

नैव ह्रस्वा न महती नातिकृष्णा न रोहिणीसरागरक्तनेत्रा च तया दीव्याम्यहं त्वया

naiva hrasvā na mahatī nātikṛṣṇā na rohiṇīsarāgaraktanetrā ca tayā dīvyāmyahaṃ tvayā

शारदोत्पलपत्राक्ष्या शारदोत्पलगन्धयाशारदोत्पलसेविन्या रूपेण श्रीसमानया

śāradotpalapatrākṣyā śāradotpalagandhayāśāradotpalasevinyā rūpeṇa śrīsamānayā

तथैव स्यादानृशंस्यात्तथा स्याद्रूपसंपदातथा स्याच्छीलसंपत्त्या यामिच्छेत्पुरुषः स्त्रियम्

tathaiva syādānṛśaṃsyāttathā syādrūpasaṃpadātathā syācchīlasaṃpattyā yāmicchetpuruṣaḥ striyam

चरमं संविशति या प्रथमं प्रतिबुध्यतेआ गोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम्

caramaṃ saṃviśati yā prathamaṃ pratibudhyateā gopālāvipālebhyaḥ sarvaṃ veda kṛtākṛtam

आभाति पद्मवद्वक्त्रं सस्वेदं मल्लिकेव चवेदीमध्या दीर्घकेशी ताम्राक्षी नातिरोमशा

ābhāti padmavadvaktraṃ sasvedaṃ mallikeva cavedīmadhyā dīrghakeśī tāmrākṣī nātiromaśā

तयैवंविधया राजन्पाञ्चाल्याहं सुमध्ययाग्लहं दीव्यामि चार्वङ्ग्या द्रौपद्या हन्त सौबल

tayaivaṃvidhayā rājanpāñcālyāhaṃ sumadhyayāglahaṃ dīvyāmi cārvaṅgyā draupadyā hanta saubala

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्ते तु वचने धर्मराजेन भारतधिग्धिगित्येव वृद्धानां सभ्यानां निःसृता गिरः

evamukte tu vacane dharmarājena bhāratadhigdhigityeva vṛddhānāṃ sabhyānāṃ niḥsṛtā giraḥ

चुक्षुभे सा सभा राजन्राज्ञां संजज्ञिरे कथाःभीष्मद्रोणकृपादीनां स्वेदश्च समजायत

cukṣubhe sā sabhā rājanrājñāṃ saṃjajñire kathāḥbhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ svedaśca samajāyata

शिरो गृहीत्वा विदुरो गतसत्त्व इवाभवत्आस्ते ध्यायन्नधोवक्त्रो निःश्वसन्पन्नगो यथा

śiro gṛhītvā viduro gatasattva ivābhavatāste dhyāyannadhovaktro niḥśvasanpannago yathā

धृतराष्ट्रस्तु संहृष्टः पर्यपृच्छत्पुनः पुनःकिं जितं किं जितमिति ह्याकारं नाभ्यरक्षत

dhṛtarāṣṭrastu saṃhṛṣṭaḥ paryapṛcchatpunaḥ punaḥkiṃ jitaṃ kiṃ jitamiti hyākāraṃ nābhyarakṣata

जहर्ष कर्णोऽतिभृशं सह दुःशासनादिभिःइतरेषां तु सभ्यानां नेत्रेभ्यः प्रापतज्जलम्

jaharṣa karṇo'tibhṛśaṃ saha duḥśāsanādibhiḥitareṣāṃ tu sabhyānāṃ netrebhyaḥ prāpatajjalam

सौबलस्त्वविचार्यैव जितकाशी मदोत्कटःजितमित्येव तानक्षान्पुनरेवान्वपद्यत

saubalastvavicāryaiva jitakāśī madotkaṭaḥjitamityeva tānakṣānpunarevānvapadyata