Parva.Adhyaya 3.105

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

एतच्छ्रुत्वान्तरिक्षाच्च स राजा राजसत्तमयथोक्तं तच्चकाराथ श्रद्दधद्भरतर्षभ

etacchrutvāntarikṣācca sa rājā rājasattamayathoktaṃ taccakārātha śraddadhadbharatarṣabha

षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्याप्रतिमतेजसःरुद्रप्रसादाद्राजर्षेः समजायन्त पार्थिव

ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyāpratimatejasaḥrudraprasādādrājarṣeḥ samajāyanta pārthiva

ते घोराः क्रूरकर्माण आकाशपरिसर्पिणःबहुत्वाच्चावजानन्तः सर्वाँल्लोकान्सहामरान्

te ghorāḥ krūrakarmāṇa ākāśaparisarpiṇaḥbahutvāccāvajānantaḥ sarvām̐llokānsahāmarān

त्रिदशांश्चाप्यबाधन्त तथा गन्धर्वराक्षसान्सर्वाणि चैव भूतानि शूराः समरशालिनः

tridaśāṃścāpyabādhanta tathā gandharvarākṣasānsarvāṇi caiva bhūtāni śūrāḥ samaraśālinaḥ

वध्यमानास्ततो लोकाः सागरैर्मन्दबुद्धिभिःब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्वदैवतैः

vadhyamānāstato lokāḥ sāgarairmandabuddhibhiḥbrahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ sahitāḥ sarvadaivataiḥ

तानुवाच महाभागः सर्वलोकपितामहःगच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे लोकैः सार्धं यथागतम्

tānuvāca mahābhāgaḥ sarvalokapitāmahaḥgacchadhvaṃ tridaśāḥ sarve lokaiḥ sārdhaṃ yathāgatam

नातिदीर्घेण कालेन सागराणां क्षयो महान्भविष्यति महाघोरः स्वकृतैः कर्मभिः सुराः

nātidīrgheṇa kālena sāgarāṇāṃ kṣayo mahānbhaviṣyati mahāghoraḥ svakṛtaiḥ karmabhiḥ surāḥ

एवमुक्तास्ततो देवा लोकाश्च मनुजेश्वरपितामहमनुज्ञाप्य विप्रजग्मुर्यथागतम्

evamuktāstato devā lokāśca manujeśvarapitāmahamanujñāpya viprajagmuryathāgatam

ततः काले बहुतिथे व्यतीते भरतर्षभदीक्षितः सगरो राजा हयमेधेन वीर्यवान्तस्याश्वो व्यचरद्भूमिं पुत्रैः सुपरिरक्षितः

tataḥ kāle bahutithe vyatīte bharatarṣabhadīkṣitaḥ sagaro rājā hayamedhena vīryavāntasyāśvo vyacaradbhūmiṃ putraiḥ suparirakṣitaḥ

समुद्रं स समासाद्य निस्तोयं भीमदर्शनम्रक्ष्यमाणः प्रयत्नेन तत्रैवान्तरधीयत

samudraṃ sa samāsādya nistoyaṃ bhīmadarśanamrakṣyamāṇaḥ prayatnena tatraivāntaradhīyata

ततस्ते सागरास्तात हृतं मत्वा हयोत्तमम्आगम्य पितुराचख्युरदृश्यं तुरगं हृतम्तेनोक्ता दिक्षु सर्वासु सर्वे मार्गत वाजिनम्

tataste sāgarāstāta hṛtaṃ matvā hayottamamāgamya piturācakhyuradṛśyaṃ turagaṃ hṛtamtenoktā dikṣu sarvāsu sarve mārgata vājinam

ततस्ते पितुराज्ञाय दिक्षु सर्वासु तं हयम्अमार्गन्त महाराज सर्वं च पृथिवीतलम्

tataste piturājñāya dikṣu sarvāsu taṃ hayamamārganta mahārāja sarvaṃ ca pṛthivītalam

ततस्ते सागराः सर्वे समुपेत्य परस्परम्नाध्यगच्छन्त तुरगमश्वहर्तारमेव च

tataste sāgarāḥ sarve samupetya parasparamnādhyagacchanta turagamaśvahartārameva ca

आगम्य पितरं चोचुस्ततः प्राञ्जलयोऽग्रतःससमुद्रवनद्वीपा सनदीनदकन्दरासपर्वतवनोद्देशा निखिलेन मही नृप

āgamya pitaraṃ cocustataḥ prāñjalayo'grataḥsasamudravanadvīpā sanadīnadakandarāsaparvatavanoddeśā nikhilena mahī nṛpa

अस्माभिर्विचिता राजञ्शासनात्तव पार्थिवन चाश्वमधिगच्छामो नाश्वहर्तारमेव च

asmābhirvicitā rājañśāsanāttava pārthivana cāśvamadhigacchāmo nāśvahartārameva ca

श्रुत्वा तु वचनं तेषां स राजा क्रोधमूर्छितःउवाच वचनं सर्वांस्तदा दैववशान्नृप

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ sa rājā krodhamūrchitaḥuvāca vacanaṃ sarvāṃstadā daivavaśānnṛpa

अनागमाय गच्छध्वं भूयो मार्गत वाजिनम्यज्ञियं तं विना ह्यश्वं नागन्तव्यं हि पुत्रकाः

anāgamāya gacchadhvaṃ bhūyo mārgata vājinamyajñiyaṃ taṃ vinā hyaśvaṃ nāgantavyaṃ hi putrakāḥ

प्रतिगृह्य तु संदेशं ततस्ते सगरात्मजाःभूय एव महीं कृत्स्नां विचेतुमुपचक्रमुः

pratigṛhya tu saṃdeśaṃ tataste sagarātmajāḥbhūya eva mahīṃ kṛtsnāṃ vicetumupacakramuḥ

अथापश्यन्त ते वीराः पृथिवीमवदारिताम्समासाद्य बिलं तच्च खनन्तः सगरात्मजाःकुद्दालैर्ह्रेषुकैश्चैव समुद्रमखनंस्तदा

athāpaśyanta te vīrāḥ pṛthivīmavadāritāmsamāsādya bilaṃ tacca khanantaḥ sagarātmajāḥkuddālairhreṣukaiścaiva samudramakhanaṃstadā

स खन्यमानः सहितैः सागरैर्वरुणालयःअगच्छत्परमामार्तिं दार्यमाणः समन्ततः

sa khanyamānaḥ sahitaiḥ sāgarairvaruṇālayaḥagacchatparamāmārtiṃ dāryamāṇaḥ samantataḥ

असुरोरगरक्षांसि सत्त्वानि विविधानि चआर्तनादमकुर्वन्त वध्यमानानि सागरैः

asuroragarakṣāṃsi sattvāni vividhāni caārtanādamakurvanta vadhyamānāni sāgaraiḥ

छिन्नशीर्षा विदेहाश्च भिन्नजान्वस्थिमस्तकाःप्राणिनः समदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः

chinnaśīrṣā videhāśca bhinnajānvasthimastakāḥprāṇinaḥ samadṛśyanta śataśo'tha sahasraśaḥ

एवं हि खनतां तेषां समुद्रं मकरालयम्व्यतीतः सुमहान्कालो न चाश्वः समदृश्यत

evaṃ hi khanatāṃ teṣāṃ samudraṃ makarālayamvyatītaḥ sumahānkālo na cāśvaḥ samadṛśyata

ततः पूर्वोत्तरे देशे समुद्रस्य महीपतेविदार्य पातालमथ संक्रुद्धाः सगरात्मजाःअपश्यन्त हयं तत्र विचरन्तं महीतले

tataḥ pūrvottare deśe samudrasya mahīpatevidārya pātālamatha saṃkruddhāḥ sagarātmajāḥapaśyanta hayaṃ tatra vicarantaṃ mahītale

कपिलं च महात्मानं तेजोराशिमनुत्तमम्तपसा दीप्यमानं तं ज्वालाभिरिव पावकम्

kapilaṃ ca mahātmānaṃ tejorāśimanuttamamtapasā dīpyamānaṃ taṃ jvālābhiriva pāvakam