Parva.Adhyaya 3.107

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

स तु राजा महेष्वासश्चक्रवर्ती महारथःबभूव सर्वलोकस्य मनोनयननन्दनः

sa tu rājā maheṣvāsaścakravartī mahārathaḥbabhūva sarvalokasya manonayananandanaḥ

स शुश्राव महाबाहुः कपिलेन महात्मनापितॄणां निधनं घोरमप्राप्तिं त्रिदिवस्य च

sa śuśrāva mahābāhuḥ kapilena mahātmanāpitṝṇāṃ nidhanaṃ ghoramaprāptiṃ tridivasya ca

स राज्यं सचिवे न्यस्य हृदयेन विदूयताजगाम हिमवत्पार्श्वं तपस्तप्तुं नरेश्वरः

sa rājyaṃ sacive nyasya hṛdayena vidūyatājagāma himavatpārśvaṃ tapastaptuṃ nareśvaraḥ

आरिराधयिषुर्गङ्गां तपसा दग्धकिल्बिषःसोऽपश्यत नरश्रेष्ठ हिमवन्तं नगोत्तमम्

ārirādhayiṣurgaṅgāṃ tapasā dagdhakilbiṣaḥso'paśyata naraśreṣṭha himavantaṃ nagottamam

शृङ्गैर्बहुविधाकारैर्धातुमद्भिरलंकृतम्पवनालम्बिभिर्मेघैः परिष्वक्तं समन्ततः

śṛṅgairbahuvidhākārairdhātumadbhiralaṃkṛtampavanālambibhirmeghaiḥ pariṣvaktaṃ samantataḥ

नदीकुञ्जनितम्बैश्च सोदकैरुपशोभितम्गुहाकन्दरसंलीनैः सिंहव्याघ्रैर्निषेवितम्

nadīkuñjanitambaiśca sodakairupaśobhitamguhākandarasaṃlīnaiḥ siṃhavyāghrairniṣevitam

शकुनैश्च विचित्राङ्गैः कूजद्भिर्विविधा गिरःभृङ्गराजैस्तथा हंसैर्दात्यूहैर्जलकुक्कुटैः

śakunaiśca vicitrāṅgaiḥ kūjadbhirvividhā giraḥbhṛṅgarājaistathā haṃsairdātyūhairjalakukkuṭaiḥ

मयूरैः शतपत्रैश्च कोकिलैर्जीवजीवकैःचकोरैरसितापाङ्गैस्तथा पुत्रप्रियैरपि

mayūraiḥ śatapatraiśca kokilairjīvajīvakaiḥcakorairasitāpāṅgaistathā putrapriyairapi

जलस्थानेषु रम्येषु पद्मिनीभिश्च संकुलम्सारसानां च मधुरैर्व्याहृतैः समलंकृतम्

jalasthāneṣu ramyeṣu padminībhiśca saṃkulamsārasānāṃ ca madhurairvyāhṛtaiḥ samalaṃkṛtam

किंनरैरप्सरोभिश्च निषेवितशिलातलम्दिशागजविषाणाग्रैः समन्ताद्घृष्टपादपम्

kiṃnarairapsarobhiśca niṣevitaśilātalamdiśāgajaviṣāṇāgraiḥ samantādghṛṣṭapādapam

विद्याधरानुचरितं नानारत्नसमाकुलम्विषोल्बणैर्भुजंगैश्च दीप्तजिह्वैर्निषेवितम्

vidyādharānucaritaṃ nānāratnasamākulamviṣolbaṇairbhujaṃgaiśca dīptajihvairniṣevitam

क्वचित्कनकसंकाशं क्वचिद्रजतसंनिभम्क्वचिदञ्जनपुञ्जाभं हिमवन्तमुपागमत्

kvacitkanakasaṃkāśaṃ kvacidrajatasaṃnibhamkvacidañjanapuñjābhaṃ himavantamupāgamat

स तु तत्र नरश्रेष्ठस्तपो घोरं समाश्रितःफलमूलाम्बुभक्षोऽभूत्सहस्रं परिवत्सरान्

sa tu tatra naraśreṣṭhastapo ghoraṃ samāśritaḥphalamūlāmbubhakṣo'bhūtsahasraṃ parivatsarān

संवत्सरसहस्रे तु गते दिव्ये महानदीदर्शयामास तं गङ्गा तदा मूर्तिमती स्वयम्

saṃvatsarasahasre tu gate divye mahānadīdarśayāmāsa taṃ gaṅgā tadā mūrtimatī svayam

गङ्गोवाचकिमिच्छसि महाराज मत्तः किं च ददानि तेतद्ब्रवीहि नरश्रेष्ठ करिष्यामि वचस्तव

gaṅgovācakimicchasi mahārāja mattaḥ kiṃ ca dadāni tetadbravīhi naraśreṣṭha kariṣyāmi vacastava

लोमश उवाच · lomaśa uvāca

एवमुक्तः प्रत्युवाच राजा हैमवतीं तदापितामहा मे वरदे कपिलेन महानदिअन्वेषमाणास्तुरगं नीता वैवस्वतक्षयम्

evamuktaḥ pratyuvāca rājā haimavatīṃ tadāpitāmahā me varade kapilena mahānadianveṣamāṇāsturagaṃ nītā vaivasvatakṣayam

षष्टिस्तानि सहस्राणि सागराणां महात्मनाम्कापिलं तेज आसाद्य क्षणेन निधनं गताः

ṣaṣṭistāni sahasrāṇi sāgarāṇāṃ mahātmanāmkāpilaṃ teja āsādya kṣaṇena nidhanaṃ gatāḥ

तेषामेवं विनष्टानां स्वर्गे वासो न विद्यतेयावत्तानि शरीराणि त्वं जलैर्नाभिषिञ्चसि

teṣāmevaṃ vinaṣṭānāṃ svarge vāso na vidyateyāvattāni śarīrāṇi tvaṃ jalairnābhiṣiñcasi

स्वर्गं नय महाभागे मत्पितॄन्सगरात्मजान्तेषामर्थेऽभियाचामि त्वामहं वै महानदि

svargaṃ naya mahābhāge matpitṝnsagarātmajānteṣāmarthe'bhiyācāmi tvāmahaṃ vai mahānadi

एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो गङ्गा लोकनमस्कृताभगीरथमिदं वाक्यं सुप्रीता समभाषत

etacchrutvā vaco rājño gaṅgā lokanamaskṛtābhagīrathamidaṃ vākyaṃ suprītā samabhāṣata

करिष्यामि महाराज वचस्ते नात्र संशयःवेगं तु मम दुर्धार्यं पतन्त्या गगनाच्च्युतम्

kariṣyāmi mahārāja vacaste nātra saṃśayaḥvegaṃ tu mama durdhāryaṃ patantyā gaganāccyutam

न शक्तस्त्रिषु लोकेषु कश्चिद्धारयितुं नृपअन्यत्र विबुधश्रेष्ठान्नीलकण्ठान्महेश्वरात्

na śaktastriṣu lokeṣu kaściddhārayituṃ nṛpaanyatra vibudhaśreṣṭhānnīlakaṇṭhānmaheśvarāt

तं तोषय महाबाहो तपसा वरदं हरम्स तु मां प्रच्युतां देवः शिरसा धारयिष्यतिकरिष्यति च ते कामं पितॄणां हितकाम्यया

taṃ toṣaya mahābāho tapasā varadaṃ haramsa tu māṃ pracyutāṃ devaḥ śirasā dhārayiṣyatikariṣyati ca te kāmaṃ pitṝṇāṃ hitakāmyayā

एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्महाराजो भगीरथःकैलासं पर्वतं गत्वा तोषयामास शंकरम्

etacchrutvā vaco rājanmahārājo bhagīrathaḥkailāsaṃ parvataṃ gatvā toṣayāmāsa śaṃkaram

ततस्तेन समागम्य कालयोगेन केनचित्अगृह्णाच्च वरं तस्माद्गङ्गाया धारणं नृपस्वर्गवासं समुद्दिश्य पितॄणां स नरोत्तमः

tatastena samāgamya kālayogena kenacitagṛhṇācca varaṃ tasmādgaṅgāyā dhāraṇaṃ nṛpasvargavāsaṃ samuddiśya pitṝṇāṃ sa narottamaḥ