Parva.Adhyaya 3.147

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वानरेन्द्रस्य धीमतःभीमसेनस्तदा वीरः प्रोवाचामित्रकर्शनः

etacchrutvā vacastasya vānarendrasya dhīmataḥbhīmasenastadā vīraḥ provācāmitrakarśanaḥ

को भवान्किंनिमित्तं वा वानरं वपुराश्रितःब्राह्मणानन्तरो वर्णः क्षत्रियस्त्वानुपृच्छति

ko bhavānkiṃnimittaṃ vā vānaraṃ vapurāśritaḥbrāhmaṇānantaro varṇaḥ kṣatriyastvānupṛcchati

कौरवः सोमवंशीयः कुन्त्या गर्भेण धारितःपाण्डवो वायुतनयो भीमसेन इति श्रुतः

kauravaḥ somavaṃśīyaḥ kuntyā garbheṇa dhāritaḥpāṇḍavo vāyutanayo bhīmasena iti śrutaḥ

स वाक्यं भीमसेनस्य स्मितेन प्रतिगृह्य तत्हनूमान्वायुतनयो वायुपुत्रमभाषत

sa vākyaṃ bhīmasenasya smitena pratigṛhya tathanūmānvāyutanayo vāyuputramabhāṣata

वानरोऽहं न ते मार्गं प्रदास्यामि यथेप्सितम्साधु गच्छ निवर्तस्व मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम्

vānaro'haṃ na te mārgaṃ pradāsyāmi yathepsitamsādhu gaccha nivartasva mā tvaṃ prāpsyasi vaiśasam

भीम उवाच · bhīma uvāca

वैशसं वास्तु यद्वान्यन्न त्वा पृच्छामि वानरप्रयच्छोत्तिष्ठ मार्गं मे मा त्वं प्राप्स्यसि वैशसम्

vaiśasaṃ vāstu yadvānyanna tvā pṛcchāmi vānaraprayacchottiṣṭha mārgaṃ me mā tvaṃ prāpsyasi vaiśasam

हनूमानुवाचनास्ति शक्तिर्ममोत्थातुं व्याधिना क्लेशितो ह्यहम्यद्यवश्यं प्रयातव्यं लङ्घयित्वा प्रयाहि माम्

hanūmānuvācanāsti śaktirmamotthātuṃ vyādhinā kleśito hyahamyadyavaśyaṃ prayātavyaṃ laṅghayitvā prayāhi mām

भीम उवाच · bhīma uvāca

निर्गुणः परमात्मेति देहं ते व्याप्य तिष्ठतितमहं ज्ञानविज्ञेयं नावमन्ये न लङ्घये

nirguṇaḥ paramātmeti dehaṃ te vyāpya tiṣṭhatitamahaṃ jñānavijñeyaṃ nāvamanye na laṅghaye

यद्यागमैर्न विन्देयं तमहं भूतभावनम्क्रमेयं त्वां गिरिं चेमं हनूमानिव सागरम्

yadyāgamairna vindeyaṃ tamahaṃ bhūtabhāvanamkrameyaṃ tvāṃ giriṃ cemaṃ hanūmāniva sāgaram

हनूमानुवाचक एष हनुमान्नाम सागरो येन लङ्घितःपृच्छामि त्वा कुरुश्रेष्ठ कथ्यतां यदि शक्यते

hanūmānuvācaka eṣa hanumānnāma sāgaro yena laṅghitaḥpṛcchāmi tvā kuruśreṣṭha kathyatāṃ yadi śakyate

भीम उवाच · bhīma uvāca

भ्राता मम गुणश्लाघ्यो बुद्धिसत्त्वबलान्वितःरामायणेऽतिविख्यातः शूरो वानरपुंगवः

bhrātā mama guṇaślāghyo buddhisattvabalānvitaḥrāmāyaṇe'tivikhyātaḥ śūro vānarapuṃgavaḥ

रामपत्नीकृते येन शतयोजनमायतःसागरः प्लवगेन्द्रेण क्रमेणैकेन लङ्घितः

rāmapatnīkṛte yena śatayojanamāyataḥsāgaraḥ plavagendreṇa krameṇaikena laṅghitaḥ

स मे भ्राता महावीर्यस्तुल्योऽहं तस्य तेजसाबले पराक्रमे युद्धे शक्तोऽहं तव निग्रहे

sa me bhrātā mahāvīryastulyo'haṃ tasya tejasābale parākrame yuddhe śakto'haṃ tava nigrahe

उत्तिष्ठ देहि मे मार्गं पश्य वा मेऽद्य पौरुषम्मच्छासनमकुर्वाणं मा त्वा नेष्ये यमक्षयम्

uttiṣṭha dehi me mārgaṃ paśya vā me'dya pauruṣammacchāsanamakurvāṇaṃ mā tvā neṣye yamakṣayam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

विज्ञाय तं बलोन्मत्तं बाहुवीर्येण गर्वितम्हृदयेनावहस्यैनं हनूमान्वाक्यमब्रवीत्

vijñāya taṃ balonmattaṃ bāhuvīryeṇa garvitamhṛdayenāvahasyainaṃ hanūmānvākyamabravīt

प्रसीद नास्ति मे शक्तिरुत्थातुं जरयानघममानुकम्पया त्वेतत्पुच्छमुत्सार्य गम्यताम्

prasīda nāsti me śaktirutthātuṃ jarayānaghamamānukampayā tvetatpucchamutsārya gamyatām

सावज्ञमथ वामेन स्मयञ्जग्राह पाणिनान चाशकच्चालयितुं भीमः पुच्छं महाकपेः

sāvajñamatha vāmena smayañjagrāha pāṇināna cāśakaccālayituṃ bhīmaḥ pucchaṃ mahākapeḥ

उच्चिक्षेप पुनर्दोर्भ्यामिन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम्नोद्धर्तुमशकद्भीमो दोर्भ्यामपि महाबलः

uccikṣepa punardorbhyāmindrāyudhamivocchritamnoddhartumaśakadbhīmo dorbhyāmapi mahābalaḥ

उत्क्षिप्तभ्रूर्विवृत्ताक्षः संहतभ्रुकुटीमुखःस्विन्नगात्रोऽभवद्भीमो न चोद्धर्तुं शशाक ह

utkṣiptabhrūrvivṛttākṣaḥ saṃhatabhrukuṭīmukhaḥsvinnagātro'bhavadbhīmo na coddhartuṃ śaśāka ha

यत्नवानपि तु श्रीमाँल्लाङ्गूलोद्धरणोद्धुतःकपेः पार्श्वगतो भीमस्तस्थौ व्रीडादधोमुखः

yatnavānapi tu śrīmām̐llāṅgūloddharaṇoddhutaḥkapeḥ pārśvagato bhīmastasthau vrīḍādadhomukhaḥ

प्रणिपत्य च कौन्तेयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्प्रसीद कपिशार्दूल दुरुक्तं क्षम्यतां मम

praṇipatya ca kaunteyaḥ prāñjalirvākyamabravītprasīda kapiśārdūla duruktaṃ kṣamyatāṃ mama

सिद्धो वा यदि वा देवो गन्धर्वो वाथ गुह्यकःपृष्टः सन्कामया ब्रूहि कस्त्वं वानररूपधृक्

siddho vā yadi vā devo gandharvo vātha guhyakaḥpṛṣṭaḥ sankāmayā brūhi kastvaṃ vānararūpadhṛk

हनूमानुवाचयत्ते मम परिज्ञाने कौतूहलमरिंदमतत्सर्वमखिलेन त्वं शृणु पाण्डवनन्दन

hanūmānuvācayatte mama parijñāne kautūhalamariṃdamatatsarvamakhilena tvaṃ śṛṇu pāṇḍavanandana

अहं केसरिणः क्षेत्रे वायुना जगदायुषाजातः कमलपत्राक्ष हनूमान्नाम वानरः

ahaṃ kesariṇaḥ kṣetre vāyunā jagadāyuṣājātaḥ kamalapatrākṣa hanūmānnāma vānaraḥ

सूर्यपुत्रं च सुग्रीवं शक्रपुत्रं च वालिनम्सर्ववानरराजानौ सर्ववानरयूथपाः

sūryaputraṃ ca sugrīvaṃ śakraputraṃ ca vālinamsarvavānararājānau sarvavānarayūthapāḥ

उपतस्थुर्महावीर्या मम चामित्रकर्शनसुग्रीवेणाभवत्प्रीतिरनिलस्याग्निना यथा

upatasthurmahāvīryā mama cāmitrakarśanasugrīveṇābhavatprītiranilasyāgninā yathā

निकृतः स ततो भ्रात्रा कस्मिंश्चित्कारणान्तरेऋश्यमूके मया सार्धं सुग्रीवो न्यवसच्चिरम्

nikṛtaḥ sa tato bhrātrā kasmiṃścitkāraṇāntareṛśyamūke mayā sārdhaṃ sugrīvo nyavasacciram

अथ दाशरथिर्वीरो रामो नाम महाबलःविष्णुर्मानुषरूपेण चचार वसुधामिमाम्

atha dāśarathirvīro rāmo nāma mahābalaḥviṣṇurmānuṣarūpeṇa cacāra vasudhāmimām

स पितुः प्रियमन्विच्छन्सहभार्यः सहानुजःसधनुर्धन्विनां श्रेष्ठो दण्डकारण्यमाश्रितः

sa pituḥ priyamanvicchansahabhāryaḥ sahānujaḥsadhanurdhanvināṃ śreṣṭho daṇḍakāraṇyamāśritaḥ

तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्वञ्चयित्वा महाबुद्धिं मृगरूपेण राघवम्

tasya bhāryā janasthānādrāvaṇena hṛtā balātvañcayitvā mahābuddhiṃ mṛgarūpeṇa rāghavam

हृतदारः सह भ्रात्रा पत्नीं मार्गन्स राघवःदृष्टवाञ्शैलशिखरे सुग्रीवं वानरर्षभम्

hṛtadāraḥ saha bhrātrā patnīṃ mārgansa rāghavaḥdṛṣṭavāñśailaśikhare sugrīvaṃ vānararṣabham

तेन तस्याभवत्सख्यं राघवस्य महात्मनःस हत्वा वालिनं राज्ये सुग्रीवं प्रत्यपादयत्स हरीन्प्रेषयामास सीतायाः परिमार्गणे

tena tasyābhavatsakhyaṃ rāghavasya mahātmanaḥsa hatvā vālinaṃ rājye sugrīvaṃ pratyapādayatsa harīnpreṣayāmāsa sītāyāḥ parimārgaṇe

ततो वानरकोटीभिर्यां वयं प्रस्थिता दिशम्तत्र प्रवृत्तिः सीताया गृध्रेण प्रतिपादिता

tato vānarakoṭībhiryāṃ vayaṃ prasthitā diśamtatra pravṛttiḥ sītāyā gṛdhreṇa pratipāditā

ततोऽहं कार्यसिद्ध्यर्थं रामस्याक्लिष्टकर्मणःशतयोजनविस्तीर्णमर्णवं सहसाप्लुतः

tato'haṃ kāryasiddhyarthaṃ rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥśatayojanavistīrṇamarṇavaṃ sahasāplutaḥ

दृष्टा सा च मया देवी रावणस्य निवेशनेप्रत्यागतश्चापि पुनर्नाम तत्र प्रकाश्य वै

dṛṣṭā sā ca mayā devī rāvaṇasya niveśanepratyāgataścāpi punarnāma tatra prakāśya vai

ततो रामेण वीरेण हत्वा तान्सर्वराक्षसान्पुनः प्रत्याहृता भार्या नष्टा वेदश्रुतिर्यथा

tato rāmeṇa vīreṇa hatvā tānsarvarākṣasānpunaḥ pratyāhṛtā bhāryā naṣṭā vedaśrutiryathā

ततः प्रतिष्ठिते रामे वीरोऽयं याचितो मयायावद्रामकथा वीर भवेल्लोकेषु शत्रुहन्तावज्जीवेयमित्येवं तथास्त्विति च सोऽब्रवीत्

tataḥ pratiṣṭhite rāme vīro'yaṃ yācito mayāyāvadrāmakathā vīra bhavellokeṣu śatruhantāvajjīveyamityevaṃ tathāstviti ca so'bravīt

दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि चराज्यं कारितवान्रामस्ततस्तु त्रिदिवं गतः

daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni carājyaṃ kāritavānrāmastatastu tridivaṃ gataḥ

तदिहाप्सरसस्तात गन्धर्वाश्च सदानघतस्य वीरस्य चरितं गायन्त्यो रमयन्ति माम्

tadihāpsarasastāta gandharvāśca sadānaghatasya vīrasya caritaṃ gāyantyo ramayanti mām

अयं च मार्गो मर्त्यानामगम्यः कुरुनन्दनततोऽहं रुद्धवान्मार्गं तवेमं देवसेवितम्धर्षयेद्वा शपेद्वापि मा कश्चिदिति भारत

ayaṃ ca mārgo martyānāmagamyaḥ kurunandanatato'haṃ ruddhavānmārgaṃ tavemaṃ devasevitamdharṣayedvā śapedvāpi mā kaściditi bhārata

दिव्यो देवपथो ह्येष नात्र गच्छन्ति मानुषाःयदर्थमागतश्चासि तत्सरोऽभ्यर्ण एव हि

divyo devapatho hyeṣa nātra gacchanti mānuṣāḥyadarthamāgataścāsi tatsaro'bhyarṇa eva hi