Mahabharata · 21 verses
Read this chapter as a bookजनमेजय उवाच · janamejaya uvāca
कथं नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलःभयमाहारयत्तीव्रं तस्मादजगरान्मुने
kathaṃ nāgāyutaprāṇo bhīmaseno mahābalaḥbhayamāhārayattīvraṃ tasmādajagarānmune
पौलस्त्यं योऽऽह्वयद्युद्धे धनदं बलदर्पितःनलिन्यां कदनं कृत्वा वराणां यक्षरक्षसाम्
paulastyaṃ yo''hvayadyuddhe dhanadaṃ baladarpitaḥnalinyāṃ kadanaṃ kṛtvā varāṇāṃ yakṣarakṣasām
तं शंससि भयाविष्टमापन्नमरिकर्षणम्एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे
taṃ śaṃsasi bhayāviṣṭamāpannamarikarṣaṇametadicchāmyahaṃ śrotuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me
वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca
बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम्प्राप्तानामाश्रमाद्राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः
bahvāścarye vane teṣāṃ vasatāmugradhanvināmprāptānāmāśramādrājanrājarṣervṛṣaparvaṇaḥ
यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखड्गो वृकोदरःददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम्
yadṛcchayā dhanuṣpāṇirbaddhakhaḍgo vṛkodaraḥdadarśa tadvanaṃ ramyaṃ devagandharvasevitam
स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदादेवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान्
sa dadarśa śubhāndeśāngirerhimavatastadādevarṣisiddhacaritānapsarogaṇasevitān
चकोरैश्चक्रवाकैश्च पक्षिभिर्जीवजीवकैःकोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र विनादितान्
cakoraiścakravākaiśca pakṣibhirjīvajīvakaiḥkokilairbhṛṅgarājaiśca tatra tatra vināditān
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैःउपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः
nityapuṣpaphalairvṛkṣairhimasaṃsparśakomalaiḥupetānbahulacchāyairmanonayananandanaiḥ
स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैःसलिलैर्हिमसंस्पर्शैर्हंसकारण्डवायुतैः
sa saṃpaśyangirinadīrvaiḍūryamaṇisaṃnibhaiḥsalilairhimasaṃsparśairhaṃsakāraṇḍavāyutaiḥ
वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराःहरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि
vanāni devadārūṇāṃ meghānāmiva vāgurāḥharicandanamiśrāṇi tuṅgakālīyakānyapi
मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसुविध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार सुमहाबलः
mṛgayāṃ paridhāvansa sameṣu marudhanvasuvidhyanmṛgāñśaraiḥ śuddhaiścacāra sumahābalaḥ
स ददर्श महाकायं भुजङ्गं लोमहर्षणम्गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम्
sa dadarśa mahākāyaṃ bhujaṅgaṃ lomaharṣaṇamgiridurge samāpannaṃ kāyenāvṛtya kandaram
पर्वताभोगवर्ष्माणं भोगैश्चन्द्रार्कमण्डलैःचित्राङ्गमजिनैश्चित्रैर्हरिद्रासदृशच्छविम्
parvatābhogavarṣmāṇaṃ bhogaiścandrārkamaṇḍalaiḥcitrāṅgamajinaiścitrairharidrāsadṛśacchavim
गुहाकारेण वक्त्रेण चतुर्दंष्ट्रेण राजतादीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहन्तं सृक्किणी मुहुः
guhākāreṇa vaktreṇa caturdaṃṣṭreṇa rājatādīptākṣeṇātitāmreṇa lihantaṃ sṛkkiṇī muhuḥ
त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम्निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम्
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ kālāntakayamopamamniḥśvāsakṣveḍanādena bhartsayantamiva sthitam
स भीमं सहसाभ्येत्य पृदाकुः क्षुधितो भृशम्जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात्
sa bhīmaṃ sahasābhyetya pṛdākuḥ kṣudhito bhṛśamjagrāhājagaro grāho bhujayorubhayorbalāt
तेन संस्पृष्टमात्रस्य भीमसेनस्य वै तदासंज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य ह
tena saṃspṛṣṭamātrasya bhīmasenasya vai tadāsaṃjñā mumoha sahasā varadānena tasya ha
दश नागसहस्राणि धारयन्ति हि यद्बलम्तद्बलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परैः
daśa nāgasahasrāṇi dhārayanti hi yadbalamtadbalaṃ bhīmasenasya bhujayorasamaṃ paraiḥ
स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतःविस्फुरञ्शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम्
sa tejasvī tathā tena bhujagena vaśīkṛtaḥvisphurañśanakairbhīmo na śaśāka viceṣṭitum
नागायुतसमप्राणः सिंहस्कन्धो महाभुजःगृहीतो व्यजहात्सत्त्वं वरदानेन मोहितः
nāgāyutasamaprāṇaḥ siṃhaskandho mahābhujaḥgṛhīto vyajahātsattvaṃ varadānena mohitaḥ
स हि प्रयत्नमकरोत्तीव्रमात्मविमोक्षणेन चैनमशकद्वीरः कथंचित्प्रतिबाधितुम्
sa hi prayatnamakarottīvramātmavimokṣaṇena cainamaśakadvīraḥ kathaṃcitpratibādhitum