Parva.Adhyaya 3.191

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

मार्कण्डेयमृषयः पाण्डवाश्च पर्यपृच्छन्अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति

mārkaṇḍeyamṛṣayaḥ pāṇḍavāśca paryapṛcchanasti kaścidbhavataścirajātatara iti

स तानुवाचअस्ति खलु राजर्षिरिन्द्रद्युम्नो नाम क्षीणपुण्यस्त्रिदिवात्प्रच्युतःकीर्तिस्ते व्युच्छिन्नेतिस मामुपातिष्ठत्अथ प्रत्यभिजानाति मां भवानिति

sa tānuvācaasti khalu rājarṣirindradyumno nāma kṣīṇapuṇyastridivātpracyutaḥkīrtiste vyucchinnetisa māmupātiṣṭhatatha pratyabhijānāti māṃ bhavāniti

तमहमब्रुवम्न वयं रासायनिकाः शरीरोपतापेनात्मनः समारभामहेऽर्थानामनुष्ठानम्

tamahamabruvamna vayaṃ rāsāyanikāḥ śarīropatāpenātmanaḥ samārabhāmahe'rthānāmanuṣṭhānam

अस्ति खलु हिमवति प्राकारकर्णो नामोलूकःस भवन्तं यदि जानीयात्प्रकृष्टे चाध्वनि हिमवान्तत्रासौ प्रतिवसतीति

asti khalu himavati prākārakarṇo nāmolūkaḥsa bhavantaṃ yadi jānīyātprakṛṣṭe cādhvani himavāntatrāsau prativasatīti

स मामश्वो भूत्वा तत्रावहद्यत्र बभूवोलूकः

sa māmaśvo bhūtvā tatrāvahadyatra babhūvolūkaḥ

अथैनं स राजर्षिः पर्यपृच्छत्प्रत्यभिजानाति मां भवानिति

athainaṃ sa rājarṣiḥ paryapṛcchatpratyabhijānāti māṃ bhavāniti

स मुहूर्तं ध्यात्वाब्रवीदेनम्नाभिजाने भवन्तमिति

sa muhūrtaṃ dhyātvābravīdenamnābhijāne bhavantamiti

स एवमुक्तो राजर्षिरिन्द्रद्युम्नः पुनस्तमुलूकमब्रवीत्अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति

sa evamukto rājarṣirindradyumnaḥ punastamulūkamabravītasti kaścidbhavataścirajātatara iti

स एवमुक्तोऽब्रवीदेनम्अस्ति खल्विन्द्रद्युम्नसरो नामतस्मिन्नाडीजङ्घो नाम बकः प्रतिवसतिसोऽस्मत्तश्चिरजाततरःतं पृच्छेति

sa evamukto'bravīdenamasti khalvindradyumnasaro nāmatasminnāḍījaṅgho nāma bakaḥ prativasatiso'smattaścirajātataraḥtaṃ pṛccheti

तत इन्द्रद्युम्नो मां चोलूकं चादाय तत्सरोऽगच्छद्यत्रासौ नाडीजङ्घो नाम बको बभूव

tata indradyumno māṃ colūkaṃ cādāya tatsaro'gacchadyatrāsau nāḍījaṅgho nāma bako babhūva

सोऽस्माभिः पृष्टःभवानिन्द्रद्युम्नं राजानं प्रत्यभिजानातीति

so'smābhiḥ pṛṣṭaḥbhavānindradyumnaṃ rājānaṃ pratyabhijānātīti

स एवमुक्तोऽब्रवीन्मुहूर्तं ध्यात्वानाभिजानाम्यहमिन्द्रद्युम्नं राजानमिति

sa evamukto'bravīnmuhūrtaṃ dhyātvānābhijānāmyahamindradyumnaṃ rājānamiti

ततः सोऽस्माभिः पृष्टःअस्ति कश्चिदन्यो भवतश्चिरजाततर इति

tataḥ so'smābhiḥ pṛṣṭaḥasti kaścidanyo bhavataścirajātatara iti

स नोऽब्रवीदस्ति खल्विहैव सरस्यकूपारो नाम कच्छपः प्रतिवसतिस मत्तश्चिरजाततर इतिस यदि कथंचिदभिजानीयादिमं राजानं तमकूपारं पृच्छाम इति

sa no'bravīdasti khalvihaiva sarasyakūpāro nāma kacchapaḥ prativasatisa mattaścirajātatara itisa yadi kathaṃcidabhijānīyādimaṃ rājānaṃ tamakūpāraṃ pṛcchāma iti

ततः स बकस्तमकूपारं कच्छपं विज्ञापयामासअस्त्यस्माकमभिप्रेतं भवन्तं कंचिदर्थमभिप्रष्टुम्साध्वागम्यतां तावदिति

tataḥ sa bakastamakūpāraṃ kacchapaṃ vijñāpayāmāsaastyasmākamabhipretaṃ bhavantaṃ kaṃcidarthamabhipraṣṭumsādhvāgamyatāṃ tāvaditi

एतच्छ्रुत्वा स कच्छपस्तस्मात्सरस उत्थायाभ्यगच्छद्यत्र तिष्ठामो वयं तस्य सरसस्तीरे

etacchrutvā sa kacchapastasmātsarasa utthāyābhyagacchadyatra tiṣṭhāmo vayaṃ tasya sarasastīre

आगतं चैनं वयमपृच्छामभवानिन्द्रद्युम्नं राजानमभिजानातीति

āgataṃ cainaṃ vayamapṛcchāmabhavānindradyumnaṃ rājānamabhijānātīti

स मुहूर्तं ध्यात्वा बाष्पपूर्णनयन उद्विग्नहृदयो वेपमानो विसंज्ञकल्पः प्राञ्जलिरब्रवीत्किमहमेनं न प्रत्यभिजानामिअहं ह्यनेन सहस्रकृत्वः पूर्वमग्निचितिषूपहितपूर्वःसरश्चेदमस्य दक्षिणादत्ताभिर्गोभिरतिक्रममाणाभिः कृतम्अत्र चाहं प्रतिवसामीति

sa muhūrtaṃ dhyātvā bāṣpapūrṇanayana udvignahṛdayo vepamāno visaṃjñakalpaḥ prāñjalirabravītkimahamenaṃ na pratyabhijānāmiahaṃ hyanena sahasrakṛtvaḥ pūrvamagnicitiṣūpahitapūrvaḥsaraścedamasya dakṣiṇādattābhirgobhiratikramamāṇābhiḥ kṛtamatra cāhaṃ prativasāmīti

अथैतत्कच्छपेनोदाहृतं श्रुत्वा समनन्तरं देवलोकाद्देवरथः प्रादुरासीत्

athaitatkacchapenodāhṛtaṃ śrutvā samanantaraṃ devalokāddevarathaḥ prādurāsīt

वाचश्चाश्रूयन्तेन्द्रद्युम्नं प्रतिप्रस्तुतस्ते स्वर्गःयथोचितं स्थानमभिपद्यस्वकीर्तिमानसिअव्यग्रो याहीति

vācaścāśrūyantendradyumnaṃ pratiprastutaste svargaḥyathocitaṃ sthānamabhipadyasvakīrtimānasiavyagro yāhīti

दिवं स्पृशति भूमिं च शब्दः पुण्यस्य कर्मणःयावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते

divaṃ spṛśati bhūmiṃ ca śabdaḥ puṇyasya karmaṇaḥyāvatsa śabdo bhavati tāvatpuruṣa ucyate

अकीर्तिः कीर्त्यते यस्य लोके भूतस्य कस्यचित्पतत्येवाधमाँल्लोकान्यावच्छब्दः स कीर्त्यते

akīrtiḥ kīrtyate yasya loke bhūtasya kasyacitpatatyevādhamām̐llokānyāvacchabdaḥ sa kīrtyate

तस्मात्कल्याणवृत्तः स्यादत्यन्ताय नरो भुविविहाय वृत्तं पापिष्ठं धर्ममेवाभिसंश्रयेत्

tasmātkalyāṇavṛttaḥ syādatyantāya naro bhuvivihāya vṛttaṃ pāpiṣṭhaṃ dharmamevābhisaṃśrayet

इत्येतच्छ्रुत्वा स राजाब्रवीत्तिष्ठ तावद्यावदिदानीमिमौ वृद्धौ यथास्थानं प्रतिपादयामीति

ityetacchrutvā sa rājābravīttiṣṭha tāvadyāvadidānīmimau vṛddhau yathāsthānaṃ pratipādayāmīti

स मां प्राकारकर्णं चोलूकं यथोचिते स्थाने प्रतिपाद्य तेनैव यानेन संसिद्धो यथोचितं स्थानं प्रतिपन्नः

sa māṃ prākārakarṇaṃ colūkaṃ yathocite sthāne pratipādya tenaiva yānena saṃsiddho yathocitaṃ sthānaṃ pratipannaḥ

एतन्मयानुभूतं चिरजीविना दृष्टमिति पाण्डवानुवाच मार्कण्डेयः

etanmayānubhūtaṃ cirajīvinā dṛṣṭamiti pāṇḍavānuvāca mārkaṇḍeyaḥ

पाण्डवाश्चोचुः प्रीताःसाधुशोभनं कृतं भवता राजानमिन्द्रद्युम्नं स्वर्गलोकाच्च्युतं स्वे स्थाने स्वर्गे पुनः प्रतिपादयतेति

pāṇḍavāścocuḥ prītāḥsādhuśobhanaṃ kṛtaṃ bhavatā rājānamindradyumnaṃ svargalokāccyutaṃ sve sthāne svarge punaḥ pratipādayateti

अथैनानब्रवीदसौननु देवकीपुत्रेणापि कृष्णेन नरके मज्जमानो राजर्षिर्नृगस्तस्मात्कृच्छ्रात्समुद्धृत्य पुनः स्वर्गं प्रतिपादित इति

athainānabravīdasaunanu devakīputreṇāpi kṛṣṇena narake majjamāno rājarṣirnṛgastasmātkṛcchrātsamuddhṛtya punaḥ svargaṃ pratipādita iti