Parva.Adhyaya 3.212

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

आपस्य मुदिता भार्या सहस्य परमा प्रियाभूपतिर्भुवभर्ता च जनयत्पावकं परम्

āpasya muditā bhāryā sahasya paramā priyābhūpatirbhuvabhartā ca janayatpāvakaṃ param

भूतानां चापि सर्वेषां यं प्राहुः पावकं पतिम्आत्मा भुवनभर्तेति सान्वयेषु द्विजातिषु

bhūtānāṃ cāpi sarveṣāṃ yaṃ prāhuḥ pāvakaṃ patimātmā bhuvanabharteti sānvayeṣu dvijātiṣu

महतां चैव भूतानां सर्वेषामिह यः पतिःभगवान्स महातेजा नित्यं चरति पावकः

mahatāṃ caiva bhūtānāṃ sarveṣāmiha yaḥ patiḥbhagavānsa mahātejā nityaṃ carati pāvakaḥ

अग्निर्गृहपतिर्नाम नित्यं यज्ञेषु पूज्यतेहुतं वहति यो हव्यमस्य लोकस्य पावकः

agnirgṛhapatirnāma nityaṃ yajñeṣu pūjyatehutaṃ vahati yo havyamasya lokasya pāvakaḥ

अपां गर्भो महाभागः सहपुत्रो महाद्भुतःभूपतिर्भुवभर्ता च महतः पतिरुच्यते

apāṃ garbho mahābhāgaḥ sahaputro mahādbhutaḥbhūpatirbhuvabhartā ca mahataḥ patirucyate

दहन्मृतानि भूतानि तस्याग्निर्भरतोऽभवत्अग्निष्टोमे च नियतः क्रतुश्रेष्ठो भरस्य तु

dahanmṛtāni bhūtāni tasyāgnirbharato'bhavatagniṣṭome ca niyataḥ kratuśreṣṭho bharasya tu

आयान्तं नियतं दृष्ट्वा प्रविवेशार्णवं भयात्देवास्तं नाधिगच्छन्ति मार्गमाणा यथादिशम्

āyāntaṃ niyataṃ dṛṣṭvā praviveśārṇavaṃ bhayātdevāstaṃ nādhigacchanti mārgamāṇā yathādiśam

दृष्ट्वा त्वग्निरथर्वाणं ततो वचनमब्रवीत्देवानां वह हव्यं त्वमहं वीर सुदुर्बलःअथर्वन्गच्छ मध्वक्षं प्रियमेतत्कुरुष्व मे

dṛṣṭvā tvagniratharvāṇaṃ tato vacanamabravītdevānāṃ vaha havyaṃ tvamahaṃ vīra sudurbalaḥatharvangaccha madhvakṣaṃ priyametatkuruṣva me

प्रेष्य चाग्निरथर्वाणमन्यं देशं ततोऽगमत्मत्स्यास्तस्य समाचख्युः क्रुद्धस्तानग्निरब्रवीत्

preṣya cāgniratharvāṇamanyaṃ deśaṃ tato'gamatmatsyāstasya samācakhyuḥ kruddhastānagnirabravīt

भक्ष्या वै विविधैर्भावैर्भविष्यथ शरीरिणाम्अथर्वाणं तथा चापि हव्यवाहोऽब्रवीद्वचः

bhakṣyā vai vividhairbhāvairbhaviṣyatha śarīriṇāmatharvāṇaṃ tathā cāpi havyavāho'bravīdvacaḥ

अनुनीयमानोऽपि भृशं देववाक्याद्धि तेन सःनैच्छद्वोढुं हविः सर्वं शरीरं च समत्यजत्

anunīyamāno'pi bhṛśaṃ devavākyāddhi tena saḥnaicchadvoḍhuṃ haviḥ sarvaṃ śarīraṃ ca samatyajat

स तच्छरीरं संत्यज्य प्रविवेश धरां तदाभूमिं स्पृष्ट्वासृजद्धातून्पृथक्पृथगतीव हि

sa taccharīraṃ saṃtyajya praviveśa dharāṃ tadābhūmiṃ spṛṣṭvāsṛjaddhātūnpṛthakpṛthagatīva hi

आस्यात्सुगन्धि तेजश्च अस्थिभ्यो देवदारु चश्लेष्मणः स्फटिकं तस्य पित्तान्मरकतं तथा

āsyātsugandhi tejaśca asthibhyo devadāru caśleṣmaṇaḥ sphaṭikaṃ tasya pittānmarakataṃ tathā

यकृत्कृष्णायसं तस्य त्रिभिरेव बभुः प्रजाःनखास्तस्याभ्रपटलं शिराजालानि विद्रुमम्शरीराद्विविधाश्चान्ये धातवोऽस्याभवन्नृप

yakṛtkṛṣṇāyasaṃ tasya tribhireva babhuḥ prajāḥnakhāstasyābhrapaṭalaṃ śirājālāni vidrumamśarīrādvividhāścānye dhātavo'syābhavannṛpa

एवं त्यक्त्वा शरीरं तु परमे तपसि स्थितःभृग्वङ्गिरादिभिर्भूयस्तपसोत्थापितस्तदा

evaṃ tyaktvā śarīraṃ tu parame tapasi sthitaḥbhṛgvaṅgirādibhirbhūyastapasotthāpitastadā

भृशं जज्वाल तेजस्वी तपसाप्यायितः शिखीदृष्ट्वा ऋषीन्भयाच्चापि प्रविवेश महार्णवम्

bhṛśaṃ jajvāla tejasvī tapasāpyāyitaḥ śikhīdṛṣṭvā ṛṣīnbhayāccāpi praviveśa mahārṇavam

तस्मिन्नष्टे जगद्भीतमथर्वाणमथाश्रितम्अर्चयामासुरेवैनमथर्वाणं सुरर्षयः

tasminnaṣṭe jagadbhītamatharvāṇamathāśritamarcayāmāsurevainamatharvāṇaṃ surarṣayaḥ

अथर्वा त्वसृजल्लोकानात्मनालोक्य पावकम्मिषतां सर्वभूतानामुन्ममाथ महार्णवम्

atharvā tvasṛjallokānātmanālokya pāvakammiṣatāṃ sarvabhūtānāmunmamātha mahārṇavam

एवमग्निर्भगवता नष्टः पूर्वमथर्वणाआहूतः सर्वभूतानां हव्यं वहति सर्वदा

evamagnirbhagavatā naṣṭaḥ pūrvamatharvaṇāāhūtaḥ sarvabhūtānāṃ havyaṃ vahati sarvadā

एवं त्वजनयद्धिष्ण्यान्वेदोक्तान्विबुधान्बहून्विचरन्विविधान्देशान्भ्रममाणस्तु तत्र वै

evaṃ tvajanayaddhiṣṇyānvedoktānvibudhānbahūnvicaranvividhāndeśānbhramamāṇastu tatra vai

सिन्धुवर्जं पञ्च नद्यो देविकाथ सरस्वतीगङ्गा च शतकुम्भा च शरयूर्गण्डसाह्वया

sindhuvarjaṃ pañca nadyo devikātha sarasvatīgaṅgā ca śatakumbhā ca śarayūrgaṇḍasāhvayā

चर्मण्वती मही चैव मेध्या मेधातिथिस्तथाताम्रावती वेत्रवती नद्यस्तिस्रोऽथ कौशिकी

carmaṇvatī mahī caiva medhyā medhātithistathātāmrāvatī vetravatī nadyastisro'tha kauśikī

तमसा नर्मदा चैव नदी गोदावरी तथावेण्णा प्रवेणी भीमा च मेद्रथा चैव भारत

tamasā narmadā caiva nadī godāvarī tathāveṇṇā praveṇī bhīmā ca medrathā caiva bhārata

भारती सुप्रयोगा च कावेरी मुर्मुरा तथाकृष्णा च कृष्णवेण्णा च कपिला शोण एव चएता नद्यस्तु धिष्ण्यानां मातरो याः प्रकीर्तिताः

bhāratī suprayogā ca kāverī murmurā tathākṛṣṇā ca kṛṣṇaveṇṇā ca kapilā śoṇa eva caetā nadyastu dhiṣṇyānāṃ mātaro yāḥ prakīrtitāḥ

अद्भुतस्य प्रिया भार्या तस्याः पुत्रो विडूरथःयावन्तः पावकाः प्रोक्ताः सोमास्तावन्त एव च

adbhutasya priyā bhāryā tasyāḥ putro viḍūrathaḥyāvantaḥ pāvakāḥ proktāḥ somāstāvanta eva ca

अत्रेश्चाप्यन्वये जाता ब्रह्मणो मानसाः प्रजाःअत्रिः पुत्रान्स्रष्टुकामस्तानेवात्मन्यधारयत्तस्य तद्ब्रह्मणः कायान्निर्हरन्ति हुताशनाः

atreścāpyanvaye jātā brahmaṇo mānasāḥ prajāḥatriḥ putrānsraṣṭukāmastānevātmanyadhārayattasya tadbrahmaṇaḥ kāyānnirharanti hutāśanāḥ

एवमेते महात्मानः कीर्तितास्तेऽग्नयो मयाअप्रमेया यथोत्पन्नाः श्रीमन्तस्तिमिरापहाः

evamete mahātmānaḥ kīrtitāste'gnayo mayāaprameyā yathotpannāḥ śrīmantastimirāpahāḥ

अद्भुतस्य तु माहात्म्यं यथा वेदेषु कीर्तितम्तादृशं विद्धि सर्वेषामेको ह्येष हुताशनः

adbhutasya tu māhātmyaṃ yathā vedeṣu kīrtitamtādṛśaṃ viddhi sarveṣāmeko hyeṣa hutāśanaḥ

एक एवैष भगवान्विज्ञेयः प्रथमोऽङ्गिराःबहुधा निःसृतः कायाज्ज्योतिष्टोमः क्रतुर्यथा

eka evaiṣa bhagavānvijñeyaḥ prathamo'ṅgirāḥbahudhā niḥsṛtaḥ kāyājjyotiṣṭomaḥ kraturyathā

इत्येष वंशः सुमहानग्नीनां कीर्तितो मयापावितो विविधैर्मन्त्रैर्हव्यं वहति देहिनाम्

ityeṣa vaṃśaḥ sumahānagnīnāṃ kīrtito mayāpāvito vividhairmantrairhavyaṃ vahati dehinām