Parva.Adhyaya 3.213

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

अग्नीनां विविधो वंशः कीर्तितस्ते मयानघशृणु जन्म तु कौरव्य कार्त्तिकेयस्य धीमतः

agnīnāṃ vividho vaṃśaḥ kīrtitaste mayānaghaśṛṇu janma tu kauravya kārttikeyasya dhīmataḥ

अद्भुतस्याद्भुतं पुत्रं प्रवक्ष्याम्यमितौजसम्जातं सप्तर्षिभार्याभिर्ब्रह्मण्यं कीर्तिवर्धनम्

adbhutasyādbhutaṃ putraṃ pravakṣyāmyamitaujasamjātaṃ saptarṣibhāryābhirbrahmaṇyaṃ kīrtivardhanam

देवासुराः पुरा यत्ता विनिघ्नन्तः परस्परम्तत्राजयन्सदा देवान्दानवा घोररूपिणः

devāsurāḥ purā yattā vinighnantaḥ parasparamtatrājayansadā devāndānavā ghorarūpiṇaḥ

वध्यमानं बलं दृष्ट्वा बहुशस्तैः पुरंदरःस्वसैन्यनायकार्थाय चिन्तामाप भृशं तदा

vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bahuśastaiḥ puraṃdaraḥsvasainyanāyakārthāya cintāmāpa bhṛśaṃ tadā

देवसेनां दानवैर्यो भग्नां दृष्ट्वा महाबलःपालयेद्वीर्यमाश्रित्य स ज्ञेयः पुरुषो मया

devasenāṃ dānavairyo bhagnāṃ dṛṣṭvā mahābalaḥpālayedvīryamāśritya sa jñeyaḥ puruṣo mayā

स शैलं मानसं गत्वा ध्यायन्नर्थमिमं भृशम्शुश्रावार्तस्वरं घोरमथ मुक्तं स्त्रिया तदा

sa śailaṃ mānasaṃ gatvā dhyāyannarthamimaṃ bhṛśamśuśrāvārtasvaraṃ ghoramatha muktaṃ striyā tadā

अभिधावतु मा कश्चित्पुरुषस्त्रातु चैव हपतिं च मे प्रदिशतु स्वयं वा पतिरस्तु मे

abhidhāvatu mā kaścitpuruṣastrātu caiva hapatiṃ ca me pradiśatu svayaṃ vā patirastu me

पुरंदरस्तु तामाह मा भैर्नास्ति भयं तवएवमुक्त्वा ततोऽपश्यत्केशिनं स्थितमग्रतः

puraṃdarastu tāmāha mā bhairnāsti bhayaṃ tavaevamuktvā tato'paśyatkeśinaṃ sthitamagrataḥ

किरीटिनं गदापाणिं धातुमन्तमिवाचलम्हस्ते गृहीत्वा तां कन्यामथैनं वासवोऽब्रवीत्

kirīṭinaṃ gadāpāṇiṃ dhātumantamivācalamhaste gṛhītvā tāṃ kanyāmathainaṃ vāsavo'bravīt

अनार्यकर्मन्कस्मात्त्वमिमां कन्यां जिहीर्षसिवज्रिणं मां विजानीहि विरमास्याः प्रबाधनात्

anāryakarmankasmāttvamimāṃ kanyāṃ jihīrṣasivajriṇaṃ māṃ vijānīhi viramāsyāḥ prabādhanāt

केश्युवाचविसृजस्व त्वमेवैनां शक्रैषा प्रार्थिता मयाक्षमं ते जीवतो गन्तुं स्वपुरं पाकशासन

keśyuvācavisṛjasva tvamevaināṃ śakraiṣā prārthitā mayākṣamaṃ te jīvato gantuṃ svapuraṃ pākaśāsana

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

एवमुक्त्वा गदां केशी चिक्षेपेन्द्रवधाय वैतामापतन्तीं चिच्छेद मध्ये वज्रेण वासवः

evamuktvā gadāṃ keśī cikṣependravadhāya vaitāmāpatantīṃ ciccheda madhye vajreṇa vāsavaḥ

अथास्य शैलशिखरं केशी क्रुद्धो व्यवासृजत्तदापतन्तं संप्रेक्ष्य शैलशृङ्गं शतक्रतुःबिभेद राजन्वज्रेण भुवि तन्निपपात ह

athāsya śailaśikharaṃ keśī kruddho vyavāsṛjattadāpatantaṃ saṃprekṣya śailaśṛṅgaṃ śatakratuḥbibheda rājanvajreṇa bhuvi tannipapāta ha

पतता तु तदा केशी तेन शृङ्गेण ताडितःहित्वा कन्यां महाभागां प्राद्रवद्भृशपीडितः

patatā tu tadā keśī tena śṛṅgeṇa tāḍitaḥhitvā kanyāṃ mahābhāgāṃ prādravadbhṛśapīḍitaḥ

अपयातेऽसुरे तस्मिंस्तां कन्यां वासवोऽब्रवीत्कासि कस्यासि किं चेह कुरुषे त्वं शुभानने

apayāte'sure tasmiṃstāṃ kanyāṃ vāsavo'bravītkāsi kasyāsi kiṃ ceha kuruṣe tvaṃ śubhānane

कन्योवाचअहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति विश्रुताभगिनी दैत्यसेना मे सा पूर्वं केशिना हृता

kanyovācaahaṃ prajāpateḥ kanyā devaseneti viśrutābhaginī daityasenā me sā pūrvaṃ keśinā hṛtā

सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम्आगच्छावेह रत्यर्थमनुज्ञाप्य प्रजापतिम्

sahaivāvāṃ bhaginyau tu sakhībhiḥ saha mānasamāgacchāveha ratyarthamanujñāpya prajāpatim

नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरःइच्छत्येनं दैत्यसेना न त्वहं पाकशासन

nityaṃ cāvāṃ prārthayate hartuṃ keśī mahāsuraḥicchatyenaṃ daityasenā na tvahaṃ pākaśāsana

सा हृता तेन भगवन्मुक्ताहं त्वद्बलेन तुत्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिमिच्छामि दुर्जयम्

sā hṛtā tena bhagavanmuktāhaṃ tvadbalena tutvayā devendra nirdiṣṭaṃ patimicchāmi durjayam

इन्द्र उवाच · indra uvāca

मम मातृष्वसेया त्वं माता दाक्षायणी ममआख्यातं त्वहमिच्छामि स्वयमात्मबलं त्वया

mama mātṛṣvaseyā tvaṃ mātā dākṣāyaṇī mamaākhyātaṃ tvahamicchāmi svayamātmabalaṃ tvayā

कन्योवाचअबलाहं महाबाहो पतिस्तु बलवान्ममवरदानात्पितुर्भावी सुरासुरनमस्कृतः

kanyovācaabalāhaṃ mahābāho patistu balavānmamavaradānātpiturbhāvī surāsuranamaskṛtaḥ

इन्द्र उवाच · indra uvāca

कीदृशं वै बलं देवि पत्युस्तव भविष्यतिएतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तव वाक्यमनिन्दिते

kīdṛśaṃ vai balaṃ devi patyustava bhaviṣyatietadicchāmyahaṃ śrotuṃ tava vākyamanindite

कन्योवाचदेवदानवयक्षाणां किंनरोरगरक्षसाम्जेता स दृष्टो दुष्टानां महावीर्यो महाबलः

kanyovācadevadānavayakṣāṇāṃ kiṃnaroragarakṣasāmjetā sa dṛṣṭo duṣṭānāṃ mahāvīryo mahābalaḥ

यस्तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यतिस हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः

yastu sarvāṇi bhūtāni tvayā saha vijeṣyatisa hi me bhavitā bhartā brahmaṇyaḥ kīrtivardhanaḥ

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

इन्द्रस्तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितोऽचिन्तयद्भृशम्अस्या देव्याः पतिर्नास्ति यादृशं संप्रभाषते

indrastasyā vacaḥ śrutvā duḥkhito'cintayadbhṛśamasyā devyāḥ patirnāsti yādṛśaṃ saṃprabhāṣate

अथापश्यत्स उदये भास्करं भास्करद्युतिःसोमं चैव महाभागं विशमानं दिवाकरम्

athāpaśyatsa udaye bhāskaraṃ bhāskaradyutiḥsomaṃ caiva mahābhāgaṃ viśamānaṃ divākaram

अमावास्यां संप्रवृत्तं मुहूर्तं रौद्रमेव चदेवासुरं च संग्रामं सोऽपश्यदुदये गिरौ

amāvāsyāṃ saṃpravṛttaṃ muhūrtaṃ raudrameva cadevāsuraṃ ca saṃgrāmaṃ so'paśyadudaye girau

लोहितैश्च घनैर्युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुःअपश्यल्लोहितोदं च भगवान्वरुणालयम्

lohitaiśca ghanairyuktāṃ pūrvāṃ saṃdhyāṃ śatakratuḥapaśyallohitodaṃ ca bhagavānvaruṇālayam

भृगुभिश्चाङ्गिरोभिश्च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैःहव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम्

bhṛgubhiścāṅgirobhiśca hutaṃ mantraiḥ pṛthagvidhaiḥhavyaṃ gṛhītvā vahniṃ ca praviśantaṃ divākaram

पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यमुपस्थितम्तथा धर्मगतं रौद्रं सोमं सूर्यगतं च तम्

parva caiva caturviṃśaṃ tadā sūryamupasthitamtathā dharmagataṃ raudraṃ somaṃ sūryagataṃ ca tam

समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य चसमवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रो व्यचिन्तयत्

samālokyaikatāmeva śaśino bhāskarasya casamavāyaṃ tu taṃ raudraṃ dṛṣṭvā śakro vyacintayat

एष रौद्रश्च संघातो महान्युक्तश्च तेजसासोमस्य वह्निसूर्याभ्यामद्भुतोऽयं समागमःजनयेद्यं सुतं सोमः सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत्

eṣa raudraśca saṃghāto mahānyuktaśca tejasāsomasya vahnisūryābhyāmadbhuto'yaṃ samāgamaḥjanayedyaṃ sutaṃ somaḥ so'syā devyāḥ patirbhavet

अग्निश्चैतैर्गुणैर्युक्तः सर्वैरग्निश्च देवताएष चेज्जनयेद्गर्भं सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत्

agniścaitairguṇairyuktaḥ sarvairagniśca devatāeṣa cejjanayedgarbhaṃ so'syā devyāḥ patirbhavet

एवं संचिन्त्य भगवान्ब्रह्मलोकं तदा गतःगृहीत्वा देवसेनां तामवन्दत्स पितामहम्उवाच चास्या देव्यास्त्वं साधु शूरं पतिं दिश

evaṃ saṃcintya bhagavānbrahmalokaṃ tadā gataḥgṛhītvā devasenāṃ tāmavandatsa pitāmahamuvāca cāsyā devyāstvaṃ sādhu śūraṃ patiṃ diśa

ब्रह्मोवाचयथैतच्चिन्तितं कार्यं त्वया दानवसूदनतथा स भविता गर्भो बलवानुरुविक्रमः

brahmovācayathaitaccintitaṃ kāryaṃ tvayā dānavasūdanatathā sa bhavitā garbho balavānuruvikramaḥ

स भविष्यति सेनानीस्त्वया सह शतक्रतोअस्या देव्याः पतिश्चैव स भविष्यति वीर्यवान्

sa bhaviṣyati senānīstvayā saha śatakratoasyā devyāḥ patiścaiva sa bhaviṣyati vīryavān

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

एतच्छ्रुत्वा नमस्तस्मै कृत्वासौ सह कन्ययातत्राभ्यगच्छद्देवेन्द्रो यत्र देवर्षयोऽभवन्वसिष्ठप्रमुखा मुख्या विप्रेन्द्राः सुमहाव्रताः

etacchrutvā namastasmai kṛtvāsau saha kanyayātatrābhyagacchaddevendro yatra devarṣayo'bhavanvasiṣṭhapramukhā mukhyā viprendrāḥ sumahāvratāḥ

भागार्थं तपसोपात्तं तेषां सोमं तथाध्वरेपिपासवो ययुर्देवाः शतक्रतुपुरोगमाः

bhāgārthaṃ tapasopāttaṃ teṣāṃ somaṃ tathādhvarepipāsavo yayurdevāḥ śatakratupurogamāḥ

इष्टिं कृत्वा यथान्यायं सुसमिद्धे हुताशनेजुहुवुस्ते महात्मानो हव्यं सर्वदिवौकसाम्

iṣṭiṃ kṛtvā yathānyāyaṃ susamiddhe hutāśanejuhuvuste mahātmāno havyaṃ sarvadivaukasām

समाहूतो हुतवहः सोऽद्भुतः सूर्यमण्डलात्विनिःसृत्याययौ वह्निर्वाग्यतो विधिवत्प्रभुःआगम्याहवनीयं वै तैर्द्विजैर्मन्त्रतो हुतम्

samāhūto hutavahaḥ so'dbhutaḥ sūryamaṇḍalātviniḥsṛtyāyayau vahnirvāgyato vidhivatprabhuḥāgamyāhavanīyaṃ vai tairdvijairmantrato hutam

स तत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्य हुताशनःऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम्

sa tatra vividhaṃ havyaṃ pratigṛhya hutāśanaḥṛṣibhyo bharataśreṣṭha prāyacchata divaukasām

निष्क्रामंश्चाप्यपश्यत्स पत्नीस्तेषां महात्मनाम्स्वेष्वाश्रमेषूपविष्टाः स्नायन्तीश्च यथासुखम्

niṣkrāmaṃścāpyapaśyatsa patnīsteṣāṃ mahātmanāmsveṣvāśrameṣūpaviṣṭāḥ snāyantīśca yathāsukham

रुक्मवेदिनिभास्तास्तु चन्द्रलेखा इवामलाःहुताशनार्चिप्रतिमाः सर्वास्तारा इवाद्भुताः

rukmavedinibhāstāstu candralekhā ivāmalāḥhutāśanārcipratimāḥ sarvāstārā ivādbhutāḥ

स तद्गतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियःपत्नीर्दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ

sa tadgatena manasā babhūva kṣubhitendriyaḥpatnīrdṛṣṭvā dvijendrāṇāṃ vahniḥ kāmavaśaṃ yayau

स भूयश्चिन्तयामास न न्याय्यं क्षुभितोऽस्मि यत्साध्वीः पत्नीर्द्विजेन्द्राणामकामाः कामयाम्यहम्

sa bhūyaścintayāmāsa na nyāyyaṃ kṣubhito'smi yatsādhvīḥ patnīrdvijendrāṇāmakāmāḥ kāmayāmyaham

नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाप्यनिमित्ततःगार्हपत्यं समाविश्य तस्मात्पश्याम्यभीक्ष्णशः

naitāḥ śakyā mayā draṣṭuṃ spraṣṭuṃ vāpyanimittataḥgārhapatyaṃ samāviśya tasmātpaśyāmyabhīkṣṇaśaḥ

संस्पृशन्निव सर्वास्ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाःपश्यमानश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः

saṃspṛśanniva sarvāstāḥ śikhābhiḥ kāñcanaprabhāḥpaśyamānaśca mumude gārhapatyaṃ samāśritaḥ

निरुष्य तत्र सुचिरमेवं वह्निर्वशं गतःमनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः

niruṣya tatra suciramevaṃ vahnirvaśaṃ gataḥmanastāsu vinikṣipya kāmayāno varāṅganāḥ

कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे सुनिश्चितःअलाभे ब्राह्मणस्त्रीणामग्निर्वनमुपागतः

kāmasaṃtaptahṛdayo dehatyāge suniścitaḥalābhe brāhmaṇastrīṇāmagnirvanamupāgataḥ

स्वाहा तं दक्षदुहिता प्रथमं कामयत्तदासा तस्य छिद्रमन्वैच्छच्चिरात्प्रभृति भामिनीअप्रमत्तस्य देवस्य न चापश्यदनिन्दिता

svāhā taṃ dakṣaduhitā prathamaṃ kāmayattadāsā tasya chidramanvaicchaccirātprabhṛti bhāminīapramattasya devasya na cāpaśyadaninditā

सा तं ज्ञात्वा यथावत्तु वह्निं वनमुपागतम्तत्त्वतः कामसंतप्तं चिन्तयामास भामिनी

sā taṃ jñātvā yathāvattu vahniṃ vanamupāgatamtattvataḥ kāmasaṃtaptaṃ cintayāmāsa bhāminī

अहं सप्तर्षिपत्नीनां कृत्वा रूपाणि पावकम्कामयिष्यामि कामार्तं तासां रूपेण मोहितम्एवं कृते प्रीतिरस्य कामावाप्तिश्च मे भवेत्

ahaṃ saptarṣipatnīnāṃ kṛtvā rūpāṇi pāvakamkāmayiṣyāmi kāmārtaṃ tāsāṃ rūpeṇa mohitamevaṃ kṛte prītirasya kāmāvāptiśca me bhavet