Parva.Adhyaya 3.254

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो घोरतरः शब्दो वने समभवत्तदाभीमसेनार्जुनौ दृष्ट्वा क्षत्रियाणाममर्षिणाम्

tato ghorataraḥ śabdo vane samabhavattadābhīmasenārjunau dṛṣṭvā kṣatriyāṇāmamarṣiṇām

तेषां ध्वजाग्राण्यभिवीक्ष्य राजा; स्वयं दुरात्मा कुरुपुंगवानाम्जयद्रथो याज्ञसेनीमुवाच; रथे स्थितां भानुमतीं हतौजाः

teṣāṃ dhvajāgrāṇyabhivīkṣya rājā; svayaṃ durātmā kurupuṃgavānāmjayadratho yājñasenīmuvāca; rathe sthitāṃ bhānumatīṃ hataujāḥ

आयान्तीमे पञ्च रथा महान्तो; मन्ये च कृष्णे पतयस्तवैतेसा जानती ख्यापय नः सुकेशि; परं परं पाण्डवानां रथस्थम्

āyāntīme pañca rathā mahānto; manye ca kṛṣṇe patayastavaitesā jānatī khyāpaya naḥ sukeśi; paraṃ paraṃ pāṇḍavānāṃ rathastham

द्रौपद्युवाचकिं ते ज्ञातैर्मूढ महाधनुर्धरै;रनायुष्यं कर्म कृत्वातिघोरम्एते वीराः पतयो मे समेता; न वः शेषः कश्चिदिहास्ति युद्धे

draupadyuvācakiṃ te jñātairmūḍha mahādhanurdharai;ranāyuṣyaṃ karma kṛtvātighoramete vīrāḥ patayo me sametā; na vaḥ śeṣaḥ kaścidihāsti yuddhe

आख्यातव्यं त्वेव सर्वं मुमूर्षो;र्मया तुभ्यं पृष्टया धर्म एषःन मे व्यथा विद्यते त्वद्भयं वा; संपश्यन्त्याः सानुजं धर्मराजम्

ākhyātavyaṃ tveva sarvaṃ mumūrṣo;rmayā tubhyaṃ pṛṣṭayā dharma eṣaḥna me vyathā vidyate tvadbhayaṃ vā; saṃpaśyantyāḥ sānujaṃ dharmarājam

यस्य ध्वजाग्रे नदतो मृदङ्गौ; नन्दोपनन्दौ मधुरौ युक्तरूपौएतं स्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञं; सदा जनाः कृत्यवन्तोऽनुयान्ति

yasya dhvajāgre nadato mṛdaṅgau; nandopanandau madhurau yuktarūpauetaṃ svadharmārthaviniścayajñaṃ; sadā janāḥ kṛtyavanto'nuyānti

य एष जाम्बूनदशुद्धगौरः; प्रचण्डघोणस्तनुरायताक्षःएतं कुरुश्रेष्ठतमं वदन्ति; युधिष्ठिरं धर्मसुतं पतिं मे

ya eṣa jāmbūnadaśuddhagauraḥ; pracaṇḍaghoṇastanurāyatākṣaḥetaṃ kuruśreṣṭhatamaṃ vadanti; yudhiṣṭhiraṃ dharmasutaṃ patiṃ me

अप्येष शत्रोः शरणागतस्य; दद्यात्प्राणान्धर्मचारी नृवीरःपरैह्येनं मूढ जवेन भूतये; त्वमात्मनः प्राञ्जलिर्न्यस्तशस्त्रः

apyeṣa śatroḥ śaraṇāgatasya; dadyātprāṇāndharmacārī nṛvīraḥparaihyenaṃ mūḍha javena bhūtaye; tvamātmanaḥ prāñjalirnyastaśastraḥ

अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्थं; महाभुजं शालमिव प्रवृद्धम्संदष्टोष्ठं भ्रुकुटीसंहतभ्रुवं; वृकोदरो नाम पतिर्ममैषः

athāpyenaṃ paśyasi yaṃ rathasthaṃ; mahābhujaṃ śālamiva pravṛddhamsaṃdaṣṭoṣṭhaṃ bhrukuṭīsaṃhatabhruvaṃ; vṛkodaro nāma patirmamaiṣaḥ

आजानेया बलिनः साधु दान्ता; महाबलाः शूरमुदावहन्तिएतस्य कर्माण्यतिमानुषाणि; भीमेति शब्दोऽस्य गतः पृथिव्याम्

ājāneyā balinaḥ sādhu dāntā; mahābalāḥ śūramudāvahantietasya karmāṇyatimānuṣāṇi; bhīmeti śabdo'sya gataḥ pṛthivyām

नास्यापराद्धाः शेषमिहाप्नुवन्ति; नाप्यस्य वैरं विस्मरते कदाचित्वैरस्यान्तं संविधायोपयाति; पश्चाच्छान्तिं न च गच्छत्यतीव

nāsyāparāddhāḥ śeṣamihāpnuvanti; nāpyasya vairaṃ vismarate kadācitvairasyāntaṃ saṃvidhāyopayāti; paścācchāntiṃ na ca gacchatyatīva

मृदुर्वदान्यो धृतिमान्यशस्वी; जितेन्द्रियो वृद्धसेवी नृवीरःभ्राता च शिष्यश्च युधिष्ठिरस्य; धनंजयो नाम पतिर्ममैषः

mṛdurvadānyo dhṛtimānyaśasvī; jitendriyo vṛddhasevī nṛvīraḥbhrātā ca śiṣyaśca yudhiṣṭhirasya; dhanaṃjayo nāma patirmamaiṣaḥ

यो वै न कामान्न भयान्न लोभा;त्त्यजेद्धर्मं न नृशंसं च कुर्यात्स एष वैश्वानरतुल्यतेजाः; कुन्तीसुतः शत्रुसहः प्रमाथी

yo vai na kāmānna bhayānna lobhā;ttyajeddharmaṃ na nṛśaṃsaṃ ca kuryātsa eṣa vaiśvānaratulyatejāḥ; kuntīsutaḥ śatrusahaḥ pramāthī

यः सर्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञो; भयार्तानां भयहर्ता मनीषीयस्योत्तमं रूपमाहुः पृथिव्यां; यं पाण्डवाः परिरक्षन्ति सर्वे

yaḥ sarvadharmārthaviniścayajño; bhayārtānāṃ bhayahartā manīṣīyasyottamaṃ rūpamāhuḥ pṛthivyāṃ; yaṃ pāṇḍavāḥ parirakṣanti sarve

प्राणैर्गरीयांसमनुव्रतं वै; स एष वीरो नकुलः पतिर्मेयः खड्गयोधी लघुचित्रहस्तो; महांश्च धीमान्सहदेवोऽद्वितीयः

prāṇairgarīyāṃsamanuvrataṃ vai; sa eṣa vīro nakulaḥ patirmeyaḥ khaḍgayodhī laghucitrahasto; mahāṃśca dhīmānsahadevo'dvitīyaḥ

यस्याद्य कर्म द्रक्ष्यसे मूढसत्त्व; शतक्रतोर्वा दैत्यसेनासु संख्येशूरः कृतास्त्रो मतिमान्मनीषी; प्रियंकरो धर्मसुतस्य राज्ञः

yasyādya karma drakṣyase mūḍhasattva; śatakratorvā daityasenāsu saṃkhyeśūraḥ kṛtāstro matimānmanīṣī; priyaṃkaro dharmasutasya rājñaḥ

य एष चन्द्रार्कसमानतेजा; जघन्यजः पाण्डवानां प्रियश्चबुद्ध्या समो यस्य नरो न विद्यते; वक्ता तथा सत्सु विनिश्चयज्ञः

ya eṣa candrārkasamānatejā; jaghanyajaḥ pāṇḍavānāṃ priyaścabuddhyā samo yasya naro na vidyate; vaktā tathā satsu viniścayajñaḥ

स एष शूरो नित्यममर्षणश्च; धीमान्प्राज्ञः सहदेवः पतिर्मेत्यजेत्प्राणान्प्रविशेद्धव्यवाहं; न त्वेवैष व्याहरेद्धर्मबाह्यम्सदा मनस्वी क्षत्रधर्मे निविष्टः; कुन्त्याः प्राणैरिष्टतमो नृवीरः

sa eṣa śūro nityamamarṣaṇaśca; dhīmānprājñaḥ sahadevaḥ patirmetyajetprāṇānpraviśeddhavyavāhaṃ; na tvevaiṣa vyāhareddharmabāhyamsadā manasvī kṣatradharme niviṣṭaḥ; kuntyāḥ prāṇairiṣṭatamo nṛvīraḥ

विशीर्यन्तीं नावमिवार्णवान्ते; रत्नाभिपूर्णां मकरस्य पृष्ठेसेनां तवेमां हतसर्वयोधां; विक्षोभितां द्रक्ष्यसि पाण्डुपुत्रैः

viśīryantīṃ nāvamivārṇavānte; ratnābhipūrṇāṃ makarasya pṛṣṭhesenāṃ tavemāṃ hatasarvayodhāṃ; vikṣobhitāṃ drakṣyasi pāṇḍuputraiḥ

इत्येते वै कथिताः पाण्डुपुत्रा; यांस्त्वं मोहादवमन्य प्रवृत्तःयद्येतैस्त्वं मुच्यसेऽरिष्टदेहः; पुनर्जन्म प्राप्स्यसे जीव एव

ityete vai kathitāḥ pāṇḍuputrā; yāṃstvaṃ mohādavamanya pravṛttaḥyadyetaistvaṃ mucyase'riṣṭadehaḥ; punarjanma prāpsyase jīva eva

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः पार्थाः पञ्च पञ्चेन्द्रकल्पा;स्त्यक्त्वा त्रस्तान्प्राञ्जलींस्तान्पदातीन्रथानीकं शरवर्षान्धकारं; चक्रुः क्रुद्धाः सर्वतः संनिगृह्य

tataḥ pārthāḥ pañca pañcendrakalpā;styaktvā trastānprāñjalīṃstānpadātīnrathānīkaṃ śaravarṣāndhakāraṃ; cakruḥ kruddhāḥ sarvataḥ saṃnigṛhya