Parva.Adhyaya 3.296

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

नापदामस्ति मर्यादा न निमित्तं न कारणम्धर्मस्तु विभजत्यत्र उभयोः पुण्यपापयोः

nāpadāmasti maryādā na nimittaṃ na kāraṇamdharmastu vibhajatyatra ubhayoḥ puṇyapāpayoḥ

भीम उवाच · bhīma uvāca

प्रातिकाम्यनयत्कृष्णां सभायां प्रेष्यवत्तदान मया निहतस्तत्र तेन प्राप्ताः स्म संशयम्

prātikāmyanayatkṛṣṇāṃ sabhāyāṃ preṣyavattadāna mayā nihatastatra tena prāptāḥ sma saṃśayam

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

वाचस्तीक्ष्णास्थिभेदिन्यः सूतपुत्रेण भाषिताःअतितीक्ष्णा मया क्षान्तास्तेन प्राप्ताः स्म संशयम्

vācastīkṣṇāsthibhedinyaḥ sūtaputreṇa bhāṣitāḥatitīkṣṇā mayā kṣāntāstena prāptāḥ sma saṃśayam

सहदेव उवाच · sahadeva uvāca

शकुनिस्त्वां यदाजैषीदक्षद्यूतेन भारतस मया न हतस्तत्र तेन प्राप्ताः स्म संशयम्

śakunistvāṃ yadājaiṣīdakṣadyūtena bhāratasa mayā na hatastatra tena prāptāḥ sma saṃśayam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो युधिष्ठिरो राजा नकुलं वाक्यमब्रवीत्आरुह्य वृक्षं माद्रेय निरीक्षस्व दिशो दश

tato yudhiṣṭhiro rājā nakulaṃ vākyamabravītāruhya vṛkṣaṃ mādreya nirīkṣasva diśo daśa

पानीयमन्तिके पश्य वृक्षान्वाप्युदकाश्रयान्इमे हि भ्रातरः श्रान्तास्तव तात पिपासिताः

pānīyamantike paśya vṛkṣānvāpyudakāśrayānime hi bhrātaraḥ śrāntāstava tāta pipāsitāḥ

नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा शीघ्रमारुह्य पादपम्अब्रवीद्भ्रातरं ज्येष्ठमभिवीक्ष्य समन्ततः

nakulastu tathetyuktvā śīghramāruhya pādapamabravīdbhrātaraṃ jyeṣṭhamabhivīkṣya samantataḥ

पश्यामि बहुलान्राजन्वृक्षानुदकसंश्रयान्सारसानां च निर्ह्रादमत्रोदकमसंशयम्

paśyāmi bahulānrājanvṛkṣānudakasaṃśrayānsārasānāṃ ca nirhrādamatrodakamasaṃśayam

ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःगच्छ सौम्य ततः शीघ्रं तूर्णं पानीयमानय

tato'bravītsatyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥgaccha saumya tataḥ śīghraṃ tūrṇaṃ pānīyamānaya

नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासनात्प्राद्रवद्यत्र पानीयं शीघ्रं चैवान्वपद्यत

nakulastu tathetyuktvā bhrāturjyeṣṭhasya śāsanātprādravadyatra pānīyaṃ śīghraṃ caivānvapadyata

स दृष्ट्वा विमलं तोयं सारसैः परिवारितम्पातुकामस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे

sa dṛṣṭvā vimalaṃ toyaṃ sārasaiḥ parivāritampātukāmastato vācamantarikṣātsa śuśruve

मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहःप्रश्नानुक्त्वा तु माद्रेय ततः पिब हरस्व च

mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥpraśnānuktvā tu mādreya tataḥ piba harasva ca

अनादृत्य तु तद्वाक्यं नकुलः सुपिपासितःअपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह

anādṛtya tu tadvākyaṃ nakulaḥ supipāsitaḥapibacchītalaṃ toyaṃ pītvā ca nipapāta ha

चिरायमाणे नकुले कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःअब्रवीद्भ्रातरं वीरं सहदेवमरिंदमम्

cirāyamāṇe nakule kuntīputro yudhiṣṭhiraḥabravīdbhrātaraṃ vīraṃ sahadevamariṃdamam

भ्राता चिरायते तात सहदेव तवाग्रजःतं चैवानय सोदर्यं पानीयं च त्वमानय

bhrātā cirāyate tāta sahadeva tavāgrajaḥtaṃ caivānaya sodaryaṃ pānīyaṃ ca tvamānaya

सहदेवस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यतददर्श च हतं भूमौ भ्रातरं नकुलं तदा

sahadevastathetyuktvā tāṃ diśaṃ pratyapadyatadadarśa ca hataṃ bhūmau bhrātaraṃ nakulaṃ tadā

भ्रातृशोकाभिसंतप्तस्तृषया च प्रपीडितःअभिदुद्राव पानीयं ततो वागभ्यभाषत

bhrātṛśokābhisaṃtaptastṛṣayā ca prapīḍitaḥabhidudrāva pānīyaṃ tato vāgabhyabhāṣata

मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहःप्रश्नानुक्त्वा यथाकामं ततः पिब हरस्व च

mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥpraśnānuktvā yathākāmaṃ tataḥ piba harasva ca

अनादृत्य तु तद्वाक्यं सहदेवः पिपासितःअपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह

anādṛtya tu tadvākyaṃ sahadevaḥ pipāsitaḥapibacchītalaṃ toyaṃ pītvā ca nipapāta ha

अथाब्रवीत्स विजयं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःभ्रातरौ ते चिरगतौ बीभत्सो शत्रुकर्शनतौ चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय

athābravītsa vijayaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥbhrātarau te ciragatau bībhatso śatrukarśanatau caivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvamānaya

एवमुक्तो गुडाकेशः प्रगृह्य सशरं धनुःआमुक्तखड्गो मेधावी तत्सरः प्रत्यपद्यत

evamukto guḍākeśaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥāmuktakhaḍgo medhāvī tatsaraḥ pratyapadyata

यतः पुरुषशार्दूलौ पानीयहरणे गतौतौ ददर्श हतौ तत्र भ्रातरौ श्वेतवाहनः

yataḥ puruṣaśārdūlau pānīyaharaṇe gatautau dadarśa hatau tatra bhrātarau śvetavāhanaḥ

प्रसुप्ताविव तौ दृष्ट्वा नरसिंहः सुदुःखितःधनुरुद्यम्य कौन्तेयो व्यलोकयत तद्वनम्

prasuptāviva tau dṛṣṭvā narasiṃhaḥ suduḥkhitaḥdhanurudyamya kaunteyo vyalokayata tadvanam

नापश्यत्तत्र किंचित्स भूतं तस्मिन्महावनेसव्यसाची ततः श्रान्तः पानीयं सोऽभ्यधावत

nāpaśyattatra kiṃcitsa bhūtaṃ tasminmahāvanesavyasācī tataḥ śrāntaḥ pānīyaṃ so'bhyadhāvata

अभिधावंस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवेकिमासीदसि पानीयं नैतच्छक्यं बलात्त्वया

abhidhāvaṃstato vācamantarikṣātsa śuśruvekimāsīdasi pānīyaṃ naitacchakyaṃ balāttvayā

कौन्तेय यदि वै प्रश्नान्मयोक्तान्प्रतिपत्स्यसेततः पास्यसि पानीयं हरिष्यसि च भारत

kaunteya yadi vai praśnānmayoktānpratipatsyasetataḥ pāsyasi pānīyaṃ hariṣyasi ca bhārata

वारितस्त्वब्रवीत्पार्थो दृश्यमानो निवारययावद्बाणैर्विनिर्भिन्नः पुनर्नैवं वदिष्यसि

vāritastvabravītpārtho dṛśyamāno nivārayayāvadbāṇairvinirbhinnaḥ punarnaivaṃ vadiṣyasi

एवमुक्त्वा ततः पार्थः शरैरस्त्रानुमन्त्रितैःववर्ष तां दिशं कृत्स्नां शब्दवेधं च दर्शयन्

evamuktvā tataḥ pārthaḥ śarairastrānumantritaiḥvavarṣa tāṃ diśaṃ kṛtsnāṃ śabdavedhaṃ ca darśayan

कर्णिनालीकनाराचानुत्सृजन्भरतर्षभअनेकैरिषुसंघातैरन्तरिक्षं ववर्ष ह

karṇinālīkanārācānutsṛjanbharatarṣabhaanekairiṣusaṃghātairantarikṣaṃ vavarṣa ha

यक्ष उवाच · yakṣa uvāca

किं विघातेन ते पार्थ प्रश्नानुक्त्वा ततः पिबअनुक्त्वा तु ततः प्रश्नान्पीत्वैव न भविष्यसि

kiṃ vighātena te pārtha praśnānuktvā tataḥ pibaanuktvā tu tataḥ praśnānpītvaiva na bhaviṣyasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स त्वमोघानिषून्मुक्त्वा तृष्णयाभिप्रपीडितःअविज्ञायैव तान्प्रश्नान्पीत्वैव निपपात ह

sa tvamoghāniṣūnmuktvā tṛṣṇayābhiprapīḍitaḥavijñāyaiva tānpraśnānpītvaiva nipapāta ha

अथाब्रवीद्भीमसेनं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःनकुलः सहदेवश्च बीभत्सुश्चापराजितः

athābravīdbhīmasenaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥnakulaḥ sahadevaśca bībhatsuścāparājitaḥ

चिरं गतास्तोयहेतोर्न चागच्छन्ति भारततांश्चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय

ciraṃ gatāstoyahetorna cāgacchanti bhāratatāṃścaivānaya bhadraṃ te pānīyaṃ ca tvamānaya

भीमसेनस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यतयत्र ते पुरुषव्याघ्रा भ्रातरोऽस्य निपातिताः

bhīmasenastathetyuktvā tāṃ diśaṃ pratyapadyatayatra te puruṣavyāghrā bhrātaro'sya nipātitāḥ

तान्दृष्ट्वा दुःखितो भीमस्तृषया च प्रपीडितःअमन्यत महाबाहुः कर्म तद्यक्षरक्षसाम्स चिन्तयामास तदा योद्धव्यं ध्रुवमद्य मे

tāndṛṣṭvā duḥkhito bhīmastṛṣayā ca prapīḍitaḥamanyata mahābāhuḥ karma tadyakṣarakṣasāmsa cintayāmāsa tadā yoddhavyaṃ dhruvamadya me

पास्यामि तावत्पानीयमिति पार्थो वृकोदरःततोऽभ्यधावत्पानीयं पिपासुः पुरुषर्षभः

pāsyāmi tāvatpānīyamiti pārtho vṛkodaraḥtato'bhyadhāvatpānīyaṃ pipāsuḥ puruṣarṣabhaḥ

यक्ष उवाच · yakṣa uvāca

मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहःप्रश्नानुक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च

mā tāta sāhasaṃ kārṣīrmama pūrvaparigrahaḥpraśnānuktvā tu kaunteya tataḥ piba harasva ca

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तस्ततो भीमो यक्षेणामिततेजसाअविज्ञायैव तान्प्रश्नान्पीत्वैव निपपात ह

evamuktastato bhīmo yakṣeṇāmitatejasāavijñāyaiva tānpraśnānpītvaiva nipapāta ha

ततः कुन्तीसुतो राजा विचिन्त्य पुरुषर्षभःसमुत्थाय महाबाहुर्दह्यमानेन चेतसा

tataḥ kuntīsuto rājā vicintya puruṣarṣabhaḥsamutthāya mahābāhurdahyamānena cetasā

अपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम्रुरुभिश्च वराहैश्च पक्षिभिश्च निषेवितम्

apetajananirghoṣaṃ praviveśa mahāvanamrurubhiśca varāhaiśca pakṣibhiśca niṣevitam

नीलभास्वरवर्णैश्च पादपैरुपशोभितम्भ्रमरैरुपगीतं च पक्षिभिश्च महायशाः

nīlabhāsvaravarṇaiśca pādapairupaśobhitambhramarairupagītaṃ ca pakṣibhiśca mahāyaśāḥ

स गच्छन्कानने तस्मिन्हेमजालपरिष्कृतम्ददर्श तत्सरः श्रीमान्विश्वकर्मकृतं यथा

sa gacchankānane tasminhemajālapariṣkṛtamdadarśa tatsaraḥ śrīmānviśvakarmakṛtaṃ yathā

उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैश्च वेतसैःकेतकैः करवीरैश्च पिप्पलैश्चैव संवृतम्श्रमार्तस्तदुपागम्य सरो दृष्ट्वाथ विस्मितः

upetaṃ nalinījālaiḥ sindhuvāraiśca vetasaiḥketakaiḥ karavīraiśca pippalaiścaiva saṃvṛtamśramārtastadupāgamya saro dṛṣṭvātha vismitaḥ