Parva.Adhyaya 4.21

भीमसेन उवाच · bhīmasena uvāca

तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसेअद्य तं सूदयिष्यामि कीचकं सहबान्धवम्

tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣaseadya taṃ sūdayiṣyāmi kīcakaṃ sahabāndhavam

अस्याः प्रदोषे शर्वर्याः कुरुष्वानेन संगमम्दुःखं शोकं च निर्धूय याज्ञसेनि शुचिस्मिते

asyāḥ pradoṣe śarvaryāḥ kuruṣvānena saṃgamamduḥkhaṃ śokaṃ ca nirdhūya yājñaseni śucismite

यैषा नर्तनशाला वै मत्स्यराजेन कारितादिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम्

yaiṣā nartanaśālā vai matsyarājena kāritādivātra kanyā nṛtyanti rātrau yānti yathāgṛham

तत्रास्ति शयनं भीरु दृढाङ्गं सुप्रतिष्ठितम्तत्रास्य दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान्

tatrāsti śayanaṃ bhīru dṛḍhāṅgaṃ supratiṣṭhitamtatrāsya darśayiṣyāmi pūrvapretānpitāmahān

यथा च त्वां न पश्येयुः कुर्वाणां तेन संविदम्कुर्यास्तथा त्वं कल्याणि यथा संनिहितो भवेत्

yathā ca tvāṃ na paśyeyuḥ kurvāṇāṃ tena saṃvidamkuryāstathā tvaṃ kalyāṇi yathā saṃnihito bhavet

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तथा तौ कथयित्वा तु बाष्पमुत्सृज्य दुःखितौरात्रिशेषं तदत्युग्रं धारयामासतुर्हृदा

tathā tau kathayitvā tu bāṣpamutsṛjya duḥkhitaurātriśeṣaṃ tadatyugraṃ dhārayāmāsaturhṛdā

तस्यां रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरुत्थाय कीचकःगत्वा राजकुलायैव द्रौपदीमिदमब्रवीत्

tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarutthāya kīcakaḥgatvā rājakulāyaiva draupadīmidamabravīt

सभायां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदाहनम्न चैवालभथास्त्राणमभिपन्ना बलीयसा

sabhāyāṃ paśyato rājñaḥ pātayitvā padāhanamna caivālabhathāstrāṇamabhipannā balīyasā

प्रवादेन हि मत्स्यानां राजा नाम्नायमुच्यतेअहमेव हि मत्स्यानां राजा वै वाहिनीपतिः

pravādena hi matsyānāṃ rājā nāmnāyamucyateahameva hi matsyānāṃ rājā vai vāhinīpatiḥ

सा सुखं प्रतिपद्यस्व दासो भीरु भवामि तेअह्नाय तव सुश्रोणि शतं निष्कान्ददाम्यहम्

sā sukhaṃ pratipadyasva dāso bhīru bhavāmi teahnāya tava suśroṇi śataṃ niṣkāndadāmyaham

दासीशतं च ते दद्यां दासानामपि चापरम्रथं चाश्वतरीयुक्तमस्तु नौ भीरु संगमः

dāsīśataṃ ca te dadyāṃ dāsānāmapi cāparamrathaṃ cāśvatarīyuktamastu nau bhīru saṃgamaḥ

द्रौपद्युवाचएकं मे समयं त्वद्य प्रतिपद्यस्व कीचकन त्वां सखा वा भ्राता वा जानीयात्संगतं मया

draupadyuvācaekaṃ me samayaṃ tvadya pratipadyasva kīcakana tvāṃ sakhā vā bhrātā vā jānīyātsaṃgataṃ mayā

अवबोधाद्धि भीतास्मि गन्धर्वाणां यशस्विनाम्एवं मे प्रतिजानीहि ततोऽहं वशगा तव

avabodhāddhi bhītāsmi gandharvāṇāṃ yaśasvināmevaṃ me pratijānīhi tato'haṃ vaśagā tava

कीचक उवाच · kīcaka uvāca

एवमेतत्करिष्यामि यथा सुश्रोणि भाषसेएको भद्रे गमिष्यामि शून्यमावसथं तव

evametatkariṣyāmi yathā suśroṇi bhāṣaseeko bhadre gamiṣyāmi śūnyamāvasathaṃ tava

समागमार्थं रम्भोरु त्वया मदनमोहितःयथा त्वां नावभोत्स्यन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः

samāgamārthaṃ rambhoru tvayā madanamohitaḥyathā tvāṃ nāvabhotsyanti gandharvāḥ sūryavarcasaḥ

द्रौपद्युवाचयदिदं नर्तनागारं मत्स्यराजेन कारितम्दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति यथागृहम्

draupadyuvācayadidaṃ nartanāgāraṃ matsyarājena kāritamdivātra kanyā nṛtyanti rātrau yānti yathāgṛham

तमिस्रे तत्र गच्छेथा गन्धर्वास्तन्न जानतेतत्र दोषः परिहृतो भविष्यति न संशयः

tamisre tatra gacchethā gandharvāstanna jānatetatra doṣaḥ parihṛto bhaviṣyati na saṃśayaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तमर्थं प्रतिजल्पन्त्याः कृष्णायाः कीचकेन हदिवसार्धं समभवन्मासेनैव समं नृप

tamarthaṃ pratijalpantyāḥ kṛṣṇāyāḥ kīcakena hadivasārdhaṃ samabhavanmāsenaiva samaṃ nṛpa

कीचकोऽथ गृहं गत्वा भृशं हर्षपरिप्लुतःसैरन्ध्रीरूपिणं मूढो मृत्युं तं नावबुद्धवान्

kīcako'tha gṛhaṃ gatvā bhṛśaṃ harṣapariplutaḥsairandhrīrūpiṇaṃ mūḍho mṛtyuṃ taṃ nāvabuddhavān

गन्धाभरणमाल्येषु व्यासक्तः स विशेषतःअलंचकार सोऽऽत्मानं सत्वरः काममोहितः

gandhābharaṇamālyeṣu vyāsaktaḥ sa viśeṣataḥalaṃcakāra so''tmānaṃ satvaraḥ kāmamohitaḥ

तस्य तत्कुर्वतः कर्म कालो दीर्घ इवाभवत्अनुचिन्तयतश्चापि तामेवायतलोचनाम्

tasya tatkurvataḥ karma kālo dīrgha ivābhavatanucintayataścāpi tāmevāyatalocanām

आसीदभ्यधिका चास्य श्रीः श्रियं प्रमुमुक्षतःनिर्वाणकाले दीपस्य वर्तीमिव दिधक्षतः

āsīdabhyadhikā cāsya śrīḥ śriyaṃ pramumukṣataḥnirvāṇakāle dīpasya vartīmiva didhakṣataḥ

कृतसंप्रत्ययस्तत्र कीचकः काममोहितःनाजानाद्दिवसं यान्तं चिन्तयानः समागमम्

kṛtasaṃpratyayastatra kīcakaḥ kāmamohitaḥnājānāddivasaṃ yāntaṃ cintayānaḥ samāgamam

ततस्तु द्रौपदी गत्वा तदा भीमं महानसेउपातिष्ठत कल्याणी कौरव्यं पतिमन्तिकात्

tatastu draupadī gatvā tadā bhīmaṃ mahānaseupātiṣṭhata kalyāṇī kauravyaṃ patimantikāt

तमुवाच सुकेशान्ता कीचकस्य मया कृतःसंगमो नर्तनागारे यथावोचः परंतप

tamuvāca sukeśāntā kīcakasya mayā kṛtaḥsaṃgamo nartanāgāre yathāvocaḥ paraṃtapa

शून्यं स नर्तनागारमागमिष्यति कीचकःएको निशि महाबाहो कीचकं तं निषूदय

śūnyaṃ sa nartanāgāramāgamiṣyati kīcakaḥeko niśi mahābāho kīcakaṃ taṃ niṣūdaya

तं सूतपुत्रं कौन्तेय कीचकं मददर्पितम्गत्वा त्वं नर्तनागारं निर्जीवं कुरु पाण्डव

taṃ sūtaputraṃ kaunteya kīcakaṃ madadarpitamgatvā tvaṃ nartanāgāraṃ nirjīvaṃ kuru pāṇḍava

दर्पाच्च सूतपुत्रोऽसौ गन्धर्वानवमन्यतेतं त्वं प्रहरतां श्रेष्ठ नडं नाग इवोद्धर

darpācca sūtaputro'sau gandharvānavamanyatetaṃ tvaṃ praharatāṃ śreṣṭha naḍaṃ nāga ivoddhara

अश्रु दुःखाभिभूताया मम मार्जस्व भारतआत्मनश्चैव भद्रं ते कुरु मानं कुलस्य च

aśru duḥkhābhibhūtāyā mama mārjasva bhārataātmanaścaiva bhadraṃ te kuru mānaṃ kulasya ca

भीमसेन उवाच · bhīmasena uvāca

स्वागतं ते वरारोहे यन्मा वेदयसे प्रियम्न ह्यस्य कंचिदिच्छामि सहायं वरवर्णिनि

svāgataṃ te varārohe yanmā vedayase priyamna hyasya kaṃcidicchāmi sahāyaṃ varavarṇini

या मे प्रीतिस्त्वयाख्याता कीचकस्य समागमेहत्वा हिडिम्बं सा प्रीतिर्ममासीद्वरवर्णिनि

yā me prītistvayākhyātā kīcakasya samāgamehatvā hiḍimbaṃ sā prītirmamāsīdvaravarṇini

सत्यं भ्रातॄंश्च धर्मं च पुरस्कृत्य ब्रवीमि तेकीचकं निहनिष्यामि वृत्रं देवपतिर्यथा

satyaṃ bhrātṝṃśca dharmaṃ ca puraskṛtya bravīmi tekīcakaṃ nihaniṣyāmi vṛtraṃ devapatiryathā

तं गह्वरे प्रकाशे वा पोथयिष्यामि कीचकम्अथ चेदवभोत्स्यन्ति हंस्ये मत्स्यानपि ध्रुवम्

taṃ gahvare prakāśe vā pothayiṣyāmi kīcakamatha cedavabhotsyanti haṃsye matsyānapi dhruvam

ततो दुर्योधनं हत्वा प्रतिपत्स्ये वसुंधराम्कामं मत्स्यमुपास्तां हि कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

tato duryodhanaṃ hatvā pratipatsye vasuṃdharāmkāmaṃ matsyamupāstāṃ hi kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

द्रौपद्युवाचयथा न संत्यजेथास्त्वं सत्यं वै मत्कृते विभोनिगूढस्त्वं तथा वीर कीचकं विनिपातय

draupadyuvācayathā na saṃtyajethāstvaṃ satyaṃ vai matkṛte vibhonigūḍhastvaṃ tathā vīra kīcakaṃ vinipātaya

भीमसेन उवाच · bhīmasena uvāca

एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसेअदृश्यमानस्तस्याद्य तमस्विन्यामनिन्दिते

evametatkariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣaseadṛśyamānastasyādya tamasvinyāmanindite

नागो बिल्वमिवाक्रम्य पोथयिष्याम्यहं शिरःअलभ्यामिच्छतस्तस्य कीचकस्य दुरात्मनः

nāgo bilvamivākramya pothayiṣyāmyahaṃ śiraḥalabhyāmicchatastasya kīcakasya durātmanaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

भीमोऽथ प्रथमं गत्वा रात्रौ छन्न उपाविशत्मृगं हरिरिवादृश्यः प्रत्याकाङ्क्षत्स कीचकम्

bhīmo'tha prathamaṃ gatvā rātrau channa upāviśatmṛgaṃ haririvādṛśyaḥ pratyākāṅkṣatsa kīcakam

कीचकश्चाप्यलंकृत्य यथाकाममुपाव्रजत्तां वेलां नर्तनागारे पाञ्चालीसंगमाशया

kīcakaścāpyalaṃkṛtya yathākāmamupāvrajattāṃ velāṃ nartanāgāre pāñcālīsaṃgamāśayā

मन्यमानः स संकेतमागारं प्राविशच्च तम्प्रविश्य च स तद्वेश्म तमसा संवृतं महत्

manyamānaḥ sa saṃketamāgāraṃ prāviśacca tampraviśya ca sa tadveśma tamasā saṃvṛtaṃ mahat

पूर्वागतं ततस्तत्र भीममप्रतिमौजसम्एकान्तमास्थितं चैनमाससाद सुदुर्मतिः

pūrvāgataṃ tatastatra bhīmamapratimaujasamekāntamāsthitaṃ cainamāsasāda sudurmatiḥ

शयानं शयने तत्र मृत्युं सूतः परामृशत्जाज्वल्यमानं कोपेन कृष्णाधर्षणजेन ह

śayānaṃ śayane tatra mṛtyuṃ sūtaḥ parāmṛśatjājvalyamānaṃ kopena kṛṣṇādharṣaṇajena ha

उपसंगम्य चैवैनं कीचकः काममोहितःहर्षोन्मथितचित्तात्मा स्मयमानोऽभ्यभाषत

upasaṃgamya caivainaṃ kīcakaḥ kāmamohitaḥharṣonmathitacittātmā smayamāno'bhyabhāṣata

प्रापितं ते मया वित्तं बहुरूपमनन्तकम्तत्सर्वं त्वां समुद्दिश्य सहसा समुपागतः

prāpitaṃ te mayā vittaṃ bahurūpamanantakamtatsarvaṃ tvāṃ samuddiśya sahasā samupāgataḥ

नाकस्मान्मां प्रशंसन्ति सदा गृहगताः स्त्रियःसुवासा दर्शनीयश्च नान्योऽस्ति त्वादृशः पुमान्

nākasmānmāṃ praśaṃsanti sadā gṛhagatāḥ striyaḥsuvāsā darśanīyaśca nānyo'sti tvādṛśaḥ pumān

भीमसेन उवाच · bhīmasena uvāca

दिष्ट्या त्वं दर्शनीयोऽसि दिष्ट्यात्मानं प्रशंससिईदृशस्तु त्वया स्पर्शः स्पृष्टपूर्वो न कर्हिचित्

diṣṭyā tvaṃ darśanīyo'si diṣṭyātmānaṃ praśaṃsasiīdṛśastu tvayā sparśaḥ spṛṣṭapūrvo na karhicit

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रमःसमुत्पत्य च कौन्तेयः प्रहस्य च नराधमम्भीमो जग्राह केशेषु माल्यवत्सु सुगन्धिषु

ityuktvā taṃ mahābāhurbhīmo bhīmaparākramaḥsamutpatya ca kaunteyaḥ prahasya ca narādhamambhīmo jagrāha keśeṣu mālyavatsu sugandhiṣu

स केशेषु परामृष्टो बलेन बलिनां वरःआक्षिप्य केशान्वेगेन बाह्वोर्जग्राह पाण्डवम्

sa keśeṣu parāmṛṣṭo balena balināṃ varaḥākṣipya keśānvegena bāhvorjagrāha pāṇḍavam

बाहुयुद्धं तयोरासीत्क्रुद्धयोर्नरसिंहयोःवसन्ते वाशिताहेतोर्बलवद्गजयोरिव

bāhuyuddhaṃ tayorāsītkruddhayornarasiṃhayoḥvasante vāśitāhetorbalavadgajayoriva

ईषदागलितं चापि क्रोधाच्चलपदं स्थितम्कीचको बलवान्भीमं जानुभ्यामाक्षिपद्भुवि

īṣadāgalitaṃ cāpi krodhāccalapadaṃ sthitamkīcako balavānbhīmaṃ jānubhyāmākṣipadbhuvi

पातितो भुवि भीमस्तु कीचकेन बलीयसाउत्पपाताथ वेगेन दण्डाहत इवोरगः

pātito bhuvi bhīmastu kīcakena balīyasāutpapātātha vegena daṇḍāhata ivoragaḥ

स्पर्धया च बलोन्मत्तौ तावुभौ सूतपाण्डवौनिशीथे पर्यकर्षेतां बलिनौ निशि निर्जने

spardhayā ca balonmattau tāvubhau sūtapāṇḍavauniśīthe paryakarṣetāṃ balinau niśi nirjane

ततस्तद्भवनश्रेष्ठं प्राकम्पत मुहुर्मुहुःबलवच्चापि संक्रुद्धावन्योन्यं तावगर्जताम्

tatastadbhavanaśreṣṭhaṃ prākampata muhurmuhuḥbalavaccāpi saṃkruddhāvanyonyaṃ tāvagarjatām

तलाभ्यां तु स भीमेन वक्षस्यभिहतो बलीकीचको रोषसंतप्तः पदान्न चलितः पदम्

talābhyāṃ tu sa bhīmena vakṣasyabhihato balīkīcako roṣasaṃtaptaḥ padānna calitaḥ padam

मुहूर्तं तु स तं वेगं सहित्वा भुवि दुःसहम्बलादहीयत तदा सूतो भीमबलार्दितः

muhūrtaṃ tu sa taṃ vegaṃ sahitvā bhuvi duḥsahambalādahīyata tadā sūto bhīmabalārditaḥ

तं हीयमानं विज्ञाय भीमसेनो महाबलःवक्षस्यानीय वेगेन ममन्थैनं विचेतसम्

taṃ hīyamānaṃ vijñāya bhīmaseno mahābalaḥvakṣasyānīya vegena mamanthainaṃ vicetasam

क्रोधाविष्टो विनिःश्वस्य पुनश्चैनं वृकोदरःजग्राह जयतां श्रेष्ठः केशेष्वेव तदा भृशम्

krodhāviṣṭo viniḥśvasya punaścainaṃ vṛkodaraḥjagrāha jayatāṃ śreṣṭhaḥ keśeṣveva tadā bhṛśam

गृहीत्वा कीचकं भीमो विरुराव महाबलःशार्दूलः पिशिताकाङ्क्षी गृहीत्वेव महामृगम्

gṛhītvā kīcakaṃ bhīmo virurāva mahābalaḥśārdūlaḥ piśitākāṅkṣī gṛhītveva mahāmṛgam

तस्य पादौ च पाणी च शिरो ग्रीवां च सर्वशःकाये प्रवेशयामास पशोरिव पिनाकधृक्

tasya pādau ca pāṇī ca śiro grīvāṃ ca sarvaśaḥkāye praveśayāmāsa paśoriva pinākadhṛk

तं संमथितसर्वाङ्गं मांसपिण्डोपमं कृतम्कृष्णायै दर्शयामास भीमसेनो महाबलः

taṃ saṃmathitasarvāṅgaṃ māṃsapiṇḍopamaṃ kṛtamkṛṣṇāyai darśayāmāsa bhīmaseno mahābalaḥ

उवाच च महातेजा द्रौपदीं पाण्डुनन्दनःपश्यैनमेहि पाञ्चालि कामुकोऽयं यथा कृतः

uvāca ca mahātejā draupadīṃ pāṇḍunandanaḥpaśyainamehi pāñcāli kāmuko'yaṃ yathā kṛtaḥ

तथा स कीचकं हत्वा गत्वा रोषस्य वै शमम्आमन्त्र्य द्रौपदीं कृष्णां क्षिप्रमायान्महानसम्

tathā sa kīcakaṃ hatvā gatvā roṣasya vai śamamāmantrya draupadīṃ kṛṣṇāṃ kṣipramāyānmahānasam

कीचकं घातयित्वा तु द्रौपदी योषितां वराप्रहृष्टा गतसंतापा सभापालानुवाच ह

kīcakaṃ ghātayitvā tu draupadī yoṣitāṃ varāprahṛṣṭā gatasaṃtāpā sabhāpālānuvāca ha

कीचकोऽयं हतः शेते गन्धर्वैः पतिभिर्ममपरस्त्रीकामसंमत्तः समागच्छत पश्यत

kīcako'yaṃ hataḥ śete gandharvaiḥ patibhirmamaparastrīkāmasaṃmattaḥ samāgacchata paśyata

तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्या नर्तनागाररक्षिणःसहसैव समाजग्मुरादायोल्काः सहस्रशः

tacchrutvā bhāṣitaṃ tasyā nartanāgārarakṣiṇaḥsahasaiva samājagmurādāyolkāḥ sahasraśaḥ

ततो गत्वाथ तद्वेश्म कीचकं विनिपातितम्गतासुं ददृशुर्भूमौ रुधिरेण समुक्षितम्

tato gatvātha tadveśma kīcakaṃ vinipātitamgatāsuṃ dadṛśurbhūmau rudhireṇa samukṣitam

क्वास्य ग्रीवा क्व चरणौ क्व पाणी क्व शिरस्तथाइति स्म तं परीक्षन्ते गन्धर्वेण हतं तदा

kvāsya grīvā kva caraṇau kva pāṇī kva śirastathāiti sma taṃ parīkṣante gandharveṇa hataṃ tadā