Parva.Adhyaya 5.101

नारद उवाच · nārada uvāca

इयं भोगवती नाम पुरी वासुकिपालितायादृशी देवराजस्य पुरीवर्यामरावती

iyaṃ bhogavatī nāma purī vāsukipālitāyādṛśī devarājasya purīvaryāmarāvatī

एष शेषः स्थितो नागो येनेयं धार्यते सदातपसा लोकमुख्येन प्रभावमहता मही

eṣa śeṣaḥ sthito nāgo yeneyaṃ dhāryate sadātapasā lokamukhyena prabhāvamahatā mahī

श्वेतोच्चयनिभाकारो नानाविधविभूषणःसहस्रं धारयन्मूर्ध्नां ज्वालाजिह्वो महाबलः

śvetoccayanibhākāro nānāvidhavibhūṣaṇaḥsahasraṃ dhārayanmūrdhnāṃ jvālājihvo mahābalaḥ

इह नानाविधाकारा नानाविधविभूषणाःसुरसायाः सुता नागा निवसन्ति गतव्यथाः

iha nānāvidhākārā nānāvidhavibhūṣaṇāḥsurasāyāḥ sutā nāgā nivasanti gatavyathāḥ

मणिस्वस्तिकचक्राङ्काः कमण्डलुकलक्षणाःसहस्रसंख्या बलिनः सर्वे रौद्राः स्वभावतः

maṇisvastikacakrāṅkāḥ kamaṇḍalukalakṣaṇāḥsahasrasaṃkhyā balinaḥ sarve raudrāḥ svabhāvataḥ

सहस्रशिरसः केचित्केचित्पञ्चशताननाःशतशीर्षास्तथा केचित्केचित्त्रिशिरसोऽपि च

sahasraśirasaḥ kecitkecitpañcaśatānanāḥśataśīrṣāstathā kecitkecittriśiraso'pi ca

द्विपञ्चशिरसः केचित्केचित्सप्तमुखास्तथामहाभोगा महाकायाः पर्वताभोगभोगिनः

dvipañcaśirasaḥ kecitkecitsaptamukhāstathāmahābhogā mahākāyāḥ parvatābhogabhoginaḥ

बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि चनागानामेकवंशानां यथाश्रेष्ठांस्तु मे शृणु

bahūnīha sahasrāṇi prayutānyarbudāni canāgānāmekavaṃśānāṃ yathāśreṣṭhāṃstu me śṛṇu

वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौकालीयो नहुषश्चैव कम्बलाश्वतरावुभौ

vāsukistakṣakaścaiva karkoṭakadhanaṃjayaukālīyo nahuṣaścaiva kambalāśvatarāvubhau

बाह्यकुण्डो मणिर्नागस्तथैवापूरणः खगःवामनश्चैलपत्रश्च कुकुरः कुकुणस्तथा

bāhyakuṇḍo maṇirnāgastathaivāpūraṇaḥ khagaḥvāmanaścailapatraśca kukuraḥ kukuṇastathā

आर्यको नन्दकश्चैव तथा कलशपोतकौकैलासकः पिञ्जरको नागश्चैरावतस्तथा

āryako nandakaścaiva tathā kalaśapotakaukailāsakaḥ piñjarako nāgaścairāvatastathā

सुमनोमुखो दधिमुखः शङ्खो नन्दोपनन्दकौआप्तः कोटनकश्चैव शिखी निष्ठूरिकस्तथा

sumanomukho dadhimukhaḥ śaṅkho nandopanandakauāptaḥ koṭanakaścaiva śikhī niṣṭhūrikastathā

तित्तिरिर्हस्तिभद्रश्च कुमुदो माल्यपिण्डकःद्वौ पद्मौ पुण्डरीकश्च पुष्पो मुद्गरपर्णकः

tittirirhastibhadraśca kumudo mālyapiṇḍakaḥdvau padmau puṇḍarīkaśca puṣpo mudgaraparṇakaḥ

करवीरः पीठरकः संवृत्तो वृत्त एव चपिण्डारो बिल्वपत्रश्च मूषिकादः शिरीषकः

karavīraḥ pīṭharakaḥ saṃvṛtto vṛtta eva capiṇḍāro bilvapatraśca mūṣikādaḥ śirīṣakaḥ

दिलीपः शङ्खशीर्षश्च ज्योतिष्कोऽथापराजितःकौरव्यो धृतराष्ट्रश्च कुमारः कुशकस्तथा

dilīpaḥ śaṅkhaśīrṣaśca jyotiṣko'thāparājitaḥkauravyo dhṛtarāṣṭraśca kumāraḥ kuśakastathā

विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जयःबधिरान्धौ विकुण्डश्च विरसः सुरसस्तथा

virajā dhāraṇaścaiva subāhurmukharo jayaḥbadhirāndhau vikuṇḍaśca virasaḥ surasastathā

एते चान्ये च बहवः कश्यपस्यात्मजाः स्मृताःमातले पश्य यद्यत्र कश्चित्ते रोचते वरः

ete cānye ca bahavaḥ kaśyapasyātmajāḥ smṛtāḥmātale paśya yadyatra kaścitte rocate varaḥ

कण्व उवाच · kaṇva uvāca

मातलिस्त्वेकमव्यग्रः सततं संनिरीक्ष्य वैपप्रच्छ नारदं तत्र प्रीतिमानिव चाभवत्

mātalistvekamavyagraḥ satataṃ saṃnirīkṣya vaipapraccha nāradaṃ tatra prītimāniva cābhavat

स्थितो य एष पुरतः कौरव्यस्यार्यकस्य चद्युतिमान्दर्शनीयश्च कस्यैष कुलनन्दनः

sthito ya eṣa purataḥ kauravyasyāryakasya cadyutimāndarśanīyaśca kasyaiṣa kulanandanaḥ

कः पिता जननी चास्य कतमस्यैष भोगिनःवंशस्य कस्यैष महान्केतुभूत इव स्थितः

kaḥ pitā jananī cāsya katamasyaiṣa bhoginaḥvaṃśasya kasyaiṣa mahānketubhūta iva sthitaḥ

प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मेमनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर्वरः

praṇidhānena dhairyeṇa rūpeṇa vayasā ca memanaḥ praviṣṭo devarṣe guṇakeśyāḥ patirvaraḥ

मातलिं प्रीतिमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात्निवेदयामास तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च

mātaliṃ prītimanasaṃ dṛṣṭvā sumukhadarśanātnivedayāmāsa tadā māhātmyaṃ janma karma ca

ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट्आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च

airāvatakule jātaḥ sumukho nāma nāgarāṭāryakasya mataḥ pautro dauhitro vāmanasya ca

एतस्य हि पिता नागश्चिकुरो नाम मातलेनचिराद्वैनतेयेन पञ्चत्वमुपपादितः

etasya hi pitā nāgaścikuro nāma mātalenacirādvainateyena pañcatvamupapāditaḥ

ततोऽब्रवीत्प्रीतमना मातलिर्नारदं वचःएष मे रुचितस्तात जामाता भुजगोत्तमः

tato'bravītprītamanā mātalirnāradaṃ vacaḥeṣa me rucitastāta jāmātā bhujagottamaḥ

क्रियतामत्र यत्नो हि प्रीतिमानस्म्यनेन वैअस्य नागपतेर्दातुं प्रियां दुहितरं मुने

kriyatāmatra yatno hi prītimānasmyanena vaiasya nāgapaterdātuṃ priyāṃ duhitaraṃ mune