Parva.Adhyaya 5.132

विदुरोवाचअथैतस्यामवस्थायां पौरुषं हातुमिच्छसिनिहीनसेवितं मार्गं गमिष्यस्यचिरादिव

vidurovācaathaitasyāmavasthāyāṃ pauruṣaṃ hātumicchasinihīnasevitaṃ mārgaṃ gamiṣyasyacirādiva

यो हि तेजो यथाशक्ति न दर्शयति विक्रमात्क्षत्रियो जीविताकाङ्क्षी स्तेन इत्येव तं विदुः

yo hi tejo yathāśakti na darśayati vikramātkṣatriyo jīvitākāṅkṣī stena ityeva taṃ viduḥ

अर्थवन्त्युपपन्नानि वाक्यानि गुणवन्ति चनैव संप्राप्नुवन्ति त्वां मुमूर्षुमिव भेषजम्

arthavantyupapannāni vākyāni guṇavanti canaiva saṃprāpnuvanti tvāṃ mumūrṣumiva bheṣajam

सन्ति वै सिन्धुराजस्य संतुष्टा बहवो जनाःदौर्बल्यादासते मूढा व्यसनौघप्रतीक्षिणः

santi vai sindhurājasya saṃtuṣṭā bahavo janāḥdaurbalyādāsate mūḍhā vyasanaughapratīkṣiṇaḥ

सहायोपचयं कृत्वा व्यवसाय्य ततस्ततःअनुदुष्येयुरपरे पश्यन्तस्तव पौरुषम्

sahāyopacayaṃ kṛtvā vyavasāyya tatastataḥanuduṣyeyurapare paśyantastava pauruṣam

तैः कृत्वा सह संघातं गिरिदुर्गालयांश्चरकाले व्यसनमाकाङ्क्षन्नैवायमजरामरः

taiḥ kṛtvā saha saṃghātaṃ giridurgālayāṃścarakāle vyasanamākāṅkṣannaivāyamajarāmaraḥ

संजयो नामतश्च त्वं न च पश्यामि तत्त्वयिअन्वर्थनामा भव मे पुत्र मा व्यर्थनामकः

saṃjayo nāmataśca tvaṃ na ca paśyāmi tattvayianvarthanāmā bhava me putra mā vyarthanāmakaḥ

सम्यग्दृष्टिर्महाप्राज्ञो बालं त्वां ब्राह्मणोऽब्रवीत्अयं प्राप्य महत्कृच्छ्रं पुनर्वृद्धिं गमिष्यति

samyagdṛṣṭirmahāprājño bālaṃ tvāṃ brāhmaṇo'bravītayaṃ prāpya mahatkṛcchraṃ punarvṛddhiṃ gamiṣyati

तस्य स्मरन्ती वचनमाशंसे विजयं तवतस्मात्तात ब्रवीमि त्वां वक्ष्यामि च पुनः पुनः

tasya smarantī vacanamāśaṃse vijayaṃ tavatasmāttāta bravīmi tvāṃ vakṣyāmi ca punaḥ punaḥ

यस्य ह्यर्थाभिनिर्वृत्तौ भवन्त्याप्यायिताः परेतस्यार्थसिद्धिर्नियता नयेष्वर्थानुसारिणः

yasya hyarthābhinirvṛttau bhavantyāpyāyitāḥ paretasyārthasiddhirniyatā nayeṣvarthānusāriṇaḥ

समृद्धिरसमृद्धिर्वा पूर्वेषां मम संजयएवं विद्वान्युद्धमना भव मा प्रत्युपाहर

samṛddhirasamṛddhirvā pūrveṣāṃ mama saṃjayaevaṃ vidvānyuddhamanā bhava mā pratyupāhara

नातः पापीयसीं कांचिदवस्थां शम्बरोऽब्रवीत्यत्र नैवाद्य न प्रातर्भोजनं प्रतिदृश्यते

nātaḥ pāpīyasīṃ kāṃcidavasthāṃ śambaro'bravītyatra naivādya na prātarbhojanaṃ pratidṛśyate

पतिपुत्रवधादेतत्परमं दुःखमब्रवीत्दारिद्र्यमिति यत्प्रोक्तं पर्यायमरणं हि तत्

patiputravadhādetatparamaṃ duḥkhamabravītdāridryamiti yatproktaṃ paryāyamaraṇaṃ hi tat

अहं महाकुले जाता ह्रदाद्ध्रदमिवागताईश्वरी सर्वकल्याणैर्भर्त्रा परमपूजिता

ahaṃ mahākule jātā hradāddhradamivāgatāīśvarī sarvakalyāṇairbhartrā paramapūjitā

महार्हमाल्याभरणां सुमृष्टाम्बरवाससम्पुरा दृष्ट्वा सुहृद्वर्गो मामपश्यत्सुदुर्गताम्

mahārhamālyābharaṇāṃ sumṛṣṭāmbaravāsasampurā dṛṣṭvā suhṛdvargo māmapaśyatsudurgatām

यदा मां चैव भार्यां च द्रष्टासि भृशदुर्बलेन तदा जीवितेनार्थो भविता तव संजय

yadā māṃ caiva bhāryāṃ ca draṣṭāsi bhṛśadurbalena tadā jīvitenārtho bhavitā tava saṃjaya

दासकर्मकरान्भृत्यानाचार्यर्त्विक्पुरोहितान्अवृत्त्यास्मान्प्रजहतो दृष्ट्वा किं जीवितेन ते

dāsakarmakarānbhṛtyānācāryartvikpurohitānavṛttyāsmānprajahato dṛṣṭvā kiṃ jīvitena te

यदि कृत्यं न पश्यामि तवाद्येह यथा पुराश्लाघनीयं यशस्यं च का शान्तिर्हृदयस्य मे

yadi kṛtyaṃ na paśyāmi tavādyeha yathā purāślāghanīyaṃ yaśasyaṃ ca kā śāntirhṛdayasya me

नेति चेद्ब्राह्मणान्ब्रूयां दीर्यते हृदयं ममन ह्यहं न च मे भर्ता नेति ब्राह्मणमुक्तवान्

neti cedbrāhmaṇānbrūyāṃ dīryate hṛdayaṃ mamana hyahaṃ na ca me bhartā neti brāhmaṇamuktavān

वयमाश्रयणीयाः स्म नाश्रितारः परस्य चसान्यानाश्रित्य जीवन्ती परित्यक्ष्यामि जीवितम्

vayamāśrayaṇīyāḥ sma nāśritāraḥ parasya casānyānāśritya jīvantī parityakṣyāmi jīvitam

अपारे भव नः पारमप्लवे भव नः प्लवःकुरुष्व स्थानमस्थाने मृतान्संजीवयस्व नः

apāre bhava naḥ pāramaplave bhava naḥ plavaḥkuruṣva sthānamasthāne mṛtānsaṃjīvayasva naḥ

सर्वे ते शत्रवः सह्या न चेज्जीवितुमिच्छसिअथ चेदीदृशीं वृत्तिं क्लीबामभ्युपपद्यसे

sarve te śatravaḥ sahyā na cejjīvitumicchasiatha cedīdṛśīṃ vṛttiṃ klībāmabhyupapadyase

निर्विण्णात्मा हतमना मुञ्चैतां पापजीविकाम्एकशत्रुवधेनैव शूरो गच्छति विश्रुतिम्

nirviṇṇātmā hatamanā muñcaitāṃ pāpajīvikāmekaśatruvadhenaiva śūro gacchati viśrutim

इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यतमाहेन्द्रं च ग्रहं लेभे लोकानां चेश्वरोऽभवत्

indro vṛtravadhenaiva mahendraḥ samapadyatamāhendraṃ ca grahaṃ lebhe lokānāṃ ceśvaro'bhavat

नाम विश्राव्य वा संख्ये शत्रूनाहूय दंशितान्सेनाग्रं वापि विद्राव्य हत्वा वा पुरुषं वरम्

nāma viśrāvya vā saṃkhye śatrūnāhūya daṃśitānsenāgraṃ vāpi vidrāvya hatvā vā puruṣaṃ varam

यदैव लभते वीरः सुयुद्धेन महद्यशःतदैव प्रव्यथन्तेऽस्य शत्रवो विनमन्ति च

yadaiva labhate vīraḥ suyuddhena mahadyaśaḥtadaiva pravyathante'sya śatravo vinamanti ca

त्यक्त्वात्मानं रणे दक्षं शूरं कापुरुषा जनाःअवशाः पूरयन्ति स्म सर्वकामसमृद्धिभिः

tyaktvātmānaṃ raṇe dakṣaṃ śūraṃ kāpuruṣā janāḥavaśāḥ pūrayanti sma sarvakāmasamṛddhibhiḥ

राज्यं वाप्युग्रविभ्रंशं संशयो जीवितस्य वाप्रलब्धस्य हि शत्रोर्वै शेषं कुर्वन्ति साधवः

rājyaṃ vāpyugravibhraṃśaṃ saṃśayo jīvitasya vāpralabdhasya hi śatrorvai śeṣaṃ kurvanti sādhavaḥ

स्वर्गद्वारोपमं राज्यमथ वाप्यमृतोपमम्रुद्धमेकायने मत्वा पतोल्मुक इवारिषु

svargadvāropamaṃ rājyamatha vāpyamṛtopamamruddhamekāyane matvā patolmuka ivāriṣu

जहि शत्रून्रणे राजन्स्वधर्ममनुपालयमा त्वा पश्येत्सुकृपणं शत्रुः श्रीमान्कदाचन

jahi śatrūnraṇe rājansvadharmamanupālayamā tvā paśyetsukṛpaṇaṃ śatruḥ śrīmānkadācana

अस्मदीयैश्च शोचद्भिर्नदद्भिश्च परैर्वृतम्अपि त्वां नानुपश्येयं दीना दीनमवस्थितम्

asmadīyaiśca śocadbhirnadadbhiśca parairvṛtamapi tvāṃ nānupaśyeyaṃ dīnā dīnamavasthitam

उष्य सौवीरकन्याभिः श्लाघस्वार्थैर्यथा पुरामा च सैन्धवकन्यानामवसन्नो वशं गमः

uṣya sauvīrakanyābhiḥ ślāghasvārthairyathā purāmā ca saindhavakanyānāmavasanno vaśaṃ gamaḥ

युवा रूपेण संपन्नो विद्ययाभिजनेन चयस्त्वादृशो विकुर्वीत यशस्वी लोकविश्रुतःवोढव्ये धुर्यनडुवन्मन्ये मरणमेव तत्

yuvā rūpeṇa saṃpanno vidyayābhijanena cayastvādṛśo vikurvīta yaśasvī lokaviśrutaḥvoḍhavye dhuryanaḍuvanmanye maraṇameva tat

यदि त्वामनुपश्यामि परस्य प्रियवादिनम्पृष्ठतोऽनुव्रजन्तं वा का शान्तिर्हृदयस्य मे

yadi tvāmanupaśyāmi parasya priyavādinampṛṣṭhato'nuvrajantaṃ vā kā śāntirhṛdayasya me

नास्मिञ्जातु कुले जातो गच्छेद्योऽन्यस्य पृष्ठतःन त्वं परस्यानुधुरं तात जीवितुमर्हसि

nāsmiñjātu kule jāto gacchedyo'nyasya pṛṣṭhataḥna tvaṃ parasyānudhuraṃ tāta jīvitumarhasi

अहं हि क्षत्रहृदयं वेद यत्परिशाश्वतम्पूर्वैः पूर्वतरैः प्रोक्तं परैः परतरैरपि

ahaṃ hi kṣatrahṛdayaṃ veda yatpariśāśvatampūrvaiḥ pūrvataraiḥ proktaṃ paraiḥ paratarairapi

यो वै कश्चिदिहाजातः क्षत्रियः क्षत्रधर्मवित्भयाद्वृत्तिसमीक्षो वा न नमेदिह कस्यचित्

yo vai kaścidihājātaḥ kṣatriyaḥ kṣatradharmavitbhayādvṛttisamīkṣo vā na namediha kasyacit

उद्यच्छेदेव न नमेदुद्यमो ह्येव पौरुषम्अप्यपर्वणि भज्येत न नमेदिह कस्यचित्

udyacchedeva na namedudyamo hyeva pauruṣamapyaparvaṇi bhajyeta na namediha kasyacit

मातङ्गो मत्त इव च परीयात्सुमहामनाःब्राह्मणेभ्यो नमेन्नित्यं धर्मायैव च संजय

mātaṅgo matta iva ca parīyātsumahāmanāḥbrāhmaṇebhyo namennityaṃ dharmāyaiva ca saṃjaya

नियच्छन्नितरान्वर्णान्विनिघ्नन्सर्वदुष्कृतःससहायोऽसहायो वा यावज्जीवं तथा भवेत्

niyacchannitarānvarṇānvinighnansarvaduṣkṛtaḥsasahāyo'sahāyo vā yāvajjīvaṃ tathā bhavet