Parva.Adhyaya 5.176

अकृतव्रण उवाच · akṛtavraṇa uvāca

दुःखद्वयमिदं भद्रे कतरस्य चिकीर्षसिप्रतिकर्तव्यमबले तत्त्वं वत्से ब्रवीहि मे

duḥkhadvayamidaṃ bhadre katarasya cikīrṣasipratikartavyamabale tattvaṃ vatse bravīhi me

यदि सौभपतिर्भद्रे नियोक्तव्यो मते तवनियोक्ष्यति महात्मा तं रामस्त्वद्धितकाम्यया

yadi saubhapatirbhadre niyoktavyo mate tavaniyokṣyati mahātmā taṃ rāmastvaddhitakāmyayā

अथापगेयं भीष्मं तं रामेणेच्छसि धीमतारणे विनिर्जितं द्रष्टुं कुर्यात्तदपि भार्गवः

athāpageyaṃ bhīṣmaṃ taṃ rāmeṇecchasi dhīmatāraṇe vinirjitaṃ draṣṭuṃ kuryāttadapi bhārgavaḥ

सृञ्जयस्य वचः श्रुत्वा तव चैव शुचिस्मितेयदत्रानन्तरं कार्यं तदद्यैव विचिन्त्यताम्

sṛñjayasya vacaḥ śrutvā tava caiva śucismiteyadatrānantaraṃ kāryaṃ tadadyaiva vicintyatām

अम्बोवाचअपनीतास्मि भीष्मेण भगवन्नविजानतान हि जानाति मे भीष्मो ब्रह्मञ्शाल्वगतं मनः

ambovācaapanītāsmi bhīṣmeṇa bhagavannavijānatāna hi jānāti me bhīṣmo brahmañśālvagataṃ manaḥ

एतद्विचार्य मनसा भवानेव विनिश्चयम्विचिनोतु यथान्यायं विधानं क्रियतां तथा

etadvicārya manasā bhavāneva viniścayamvicinotu yathānyāyaṃ vidhānaṃ kriyatāṃ tathā

भीष्मे वा कुरुशार्दूले शाल्वराजेऽथ वा पुनःउभयोरेव वा ब्रह्मन्यद्युक्तं तत्समाचर

bhīṣme vā kuruśārdūle śālvarāje'tha vā punaḥubhayoreva vā brahmanyadyuktaṃ tatsamācara

निवेदितं मया ह्येतद्दुःखमूलं यथातथम्विधानं तत्र भगवन्कर्तुमर्हसि युक्तितः

niveditaṃ mayā hyetadduḥkhamūlaṃ yathātathamvidhānaṃ tatra bhagavankartumarhasi yuktitaḥ

अकृतव्रण उवाच · akṛtavraṇa uvāca

उपपन्नमिदं भद्रे यदेवं वरवर्णिनिधर्मं प्रति वचो ब्रूयाः शृणु चेदं वचो मम

upapannamidaṃ bhadre yadevaṃ varavarṇinidharmaṃ prati vaco brūyāḥ śṛṇu cedaṃ vaco mama

यदि त्वामापगेयो वै न नयेद्गजसाह्वयम्शाल्वस्त्वां शिरसा भीरु गृह्णीयाद्रामचोदितः

yadi tvāmāpageyo vai na nayedgajasāhvayamśālvastvāṃ śirasā bhīru gṛhṇīyādrāmacoditaḥ

तेन त्वं निर्जिता भद्रे यस्मान्नीतासि भामिनिसंशयः शाल्वराजस्य तेन त्वयि सुमध्यमे

tena tvaṃ nirjitā bhadre yasmānnītāsi bhāminisaṃśayaḥ śālvarājasya tena tvayi sumadhyame

भीष्मः पुरुषमानी च जितकाशी तथैव चतस्मात्प्रतिक्रिया युक्ता भीष्मे कारयितुं त्वया

bhīṣmaḥ puruṣamānī ca jitakāśī tathaiva catasmātpratikriyā yuktā bhīṣme kārayituṃ tvayā

अम्बोवाचममाप्येष महान्ब्रह्मन्हृदि कामोऽभिवर्ततेघातयेयं यदि रणे भीष्ममित्येव नित्यदा

ambovācamamāpyeṣa mahānbrahmanhṛdi kāmo'bhivartateghātayeyaṃ yadi raṇe bhīṣmamityeva nityadā

भीष्मं वा शाल्वराजं वा यं वा दोषेण गच्छसिप्रशाधि तं महाबाहो यत्कृतेऽहं सुदुःखिता

bhīṣmaṃ vā śālvarājaṃ vā yaṃ vā doṣeṇa gacchasipraśādhi taṃ mahābāho yatkṛte'haṃ suduḥkhitā

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

एवं कथयतामेव तेषां स दिवसो गतःरात्रिश्च भरतश्रेष्ठ सुखशीतोष्णमारुता

evaṃ kathayatāmeva teṣāṃ sa divaso gataḥrātriśca bharataśreṣṭha sukhaśītoṣṇamārutā

ततो रामः प्रादुरासीत्प्रज्वलन्निव तेजसाशिष्यैः परिवृतो राजञ्जटाचीरधरो मुनिः

tato rāmaḥ prādurāsītprajvalanniva tejasāśiṣyaiḥ parivṛto rājañjaṭācīradharo muniḥ

धनुष्पाणिरदीनात्मा खड्गं बिभ्रत्परश्वधीविरजा राजशार्दूल सोऽभ्ययात्सृञ्जयं नृपम्

dhanuṣpāṇiradīnātmā khaḍgaṃ bibhratparaśvadhīvirajā rājaśārdūla so'bhyayātsṛñjayaṃ nṛpam

ततस्तं तापसा दृष्ट्वा स च राजा महातपाःतस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सा च कन्या तपस्विनी

tatastaṃ tāpasā dṛṣṭvā sa ca rājā mahātapāḥtasthuḥ prāñjalayaḥ sarve sā ca kanyā tapasvinī

पूजयामासुरव्यग्रा मधुपर्केण भार्गवम्अर्चितश्च यथायोगं निषसाद सहैव तैः

pūjayāmāsuravyagrā madhuparkeṇa bhārgavamarcitaśca yathāyogaṃ niṣasāda sahaiva taiḥ

ततः पूर्वव्यतीतानि कथयेते स्म तावुभौसृञ्जयश्च स राजर्षिर्जामदग्न्यश्च भारत

tataḥ pūrvavyatītāni kathayete sma tāvubhausṛñjayaśca sa rājarṣirjāmadagnyaśca bhārata

ततः कथान्ते राजर्षिर्भृगुश्रेष्ठं महाबलम्उवाच मधुरं काले रामं वचनमर्थवत्

tataḥ kathānte rājarṣirbhṛguśreṣṭhaṃ mahābalamuvāca madhuraṃ kāle rāmaṃ vacanamarthavat

रामेयं मम दौहित्री काशिराजसुता प्रभोअस्याः शृणु यथातत्त्वं कार्यं कार्यविशारद

rāmeyaṃ mama dauhitrī kāśirājasutā prabhoasyāḥ śṛṇu yathātattvaṃ kāryaṃ kāryaviśārada

परमं कथ्यतां चेति तां रामः प्रत्यभाषतततः साभ्यगमद्रामं ज्वलन्तमिव पावकम्

paramaṃ kathyatāṃ ceti tāṃ rāmaḥ pratyabhāṣatatataḥ sābhyagamadrāmaṃ jvalantamiva pāvakam

सा चाभिवाद्य चरणौ रामस्य शिरसा शुभास्पृष्ट्वा पद्मदलाभाभ्यां पाणिभ्यामग्रतः स्थिता

sā cābhivādya caraṇau rāmasya śirasā śubhāspṛṣṭvā padmadalābhābhyāṃ pāṇibhyāmagrataḥ sthitā

रुरोद सा शोकवती बाष्पव्याकुललोचनाप्रपेदे शरणं चैव शरण्यं भृगुनन्दनम्

ruroda sā śokavatī bāṣpavyākulalocanāprapede śaraṇaṃ caiva śaraṇyaṃ bhṛgunandanam

राम उवाच · rāma uvāca

यथासि सृञ्जयस्यास्य तथा मम नृपात्मजेब्रूहि यत्ते मनोदुःखं करिष्ये वचनं तव

yathāsi sṛñjayasyāsya tathā mama nṛpātmajebrūhi yatte manoduḥkhaṃ kariṣye vacanaṃ tava

अम्बोवाचभगवञ्शरणं त्वाद्य प्रपन्नास्मि महाव्रतशोकपङ्कार्णवाद्घोरादुद्धरस्व च मां विभो

ambovācabhagavañśaraṇaṃ tvādya prapannāsmi mahāvrataśokapaṅkārṇavādghorāduddharasva ca māṃ vibho

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

तस्याश्च दृष्ट्वा रूपं च वयश्चाभिनवं पुनःसौकुमार्यं परं चैव रामश्चिन्तापरोऽभवत्

tasyāśca dṛṣṭvā rūpaṃ ca vayaścābhinavaṃ punaḥsaukumāryaṃ paraṃ caiva rāmaścintāparo'bhavat

किमियं वक्ष्यतीत्येवं विमृशन्भृगुसत्तमःइति दध्यौ चिरं रामः कृपयाभिपरिप्लुतः

kimiyaṃ vakṣyatītyevaṃ vimṛśanbhṛgusattamaḥiti dadhyau ciraṃ rāmaḥ kṛpayābhipariplutaḥ

कथ्यतामिति सा भूयो रामेणोक्ता शुचिस्मितासर्वमेव यथातत्त्वं कथयामास भार्गवे

kathyatāmiti sā bhūyo rāmeṇoktā śucismitāsarvameva yathātattvaṃ kathayāmāsa bhārgave

तच्छ्रुत्वा जामदग्न्यस्तु राजपुत्र्या वचस्तदाउवाच तां वरारोहां निश्चित्यार्थविनिश्चयम्

tacchrutvā jāmadagnyastu rājaputryā vacastadāuvāca tāṃ varārohāṃ niścityārthaviniścayam

प्रेषयिष्यामि भीष्माय कुरुश्रेष्ठाय भामिनिकरिष्यति वचो धर्म्यं श्रुत्वा मे स नराधिपः

preṣayiṣyāmi bhīṣmāya kuruśreṣṭhāya bhāminikariṣyati vaco dharmyaṃ śrutvā me sa narādhipaḥ

न चेत्करिष्यति वचो मयोक्तं जाह्नवीसुतःधक्ष्याम्येनं रणे भद्रे सामात्यं शस्त्रतेजसा

na cetkariṣyati vaco mayoktaṃ jāhnavīsutaḥdhakṣyāmyenaṃ raṇe bhadre sāmātyaṃ śastratejasā

अथ वा ते मतिस्तत्र राजपुत्रि निवर्ततेतावच्छाल्वपतिं वीरं योजयाम्यत्र कर्मणि

atha vā te matistatra rājaputri nivartatetāvacchālvapatiṃ vīraṃ yojayāmyatra karmaṇi

अम्बोवाचविसर्जितास्मि भीष्मेण श्रुत्वैव भृगुनन्दनशाल्वराजगतं चेतो मम पूर्वं मनीषितम्

ambovācavisarjitāsmi bhīṣmeṇa śrutvaiva bhṛgunandanaśālvarājagataṃ ceto mama pūrvaṃ manīṣitam

सौभराजमुपेत्याहमब्रुवं दुर्वचं वचःन च मां प्रत्यगृह्णात्स चारित्रपरिशङ्कितः

saubharājamupetyāhamabruvaṃ durvacaṃ vacaḥna ca māṃ pratyagṛhṇātsa cāritrapariśaṅkitaḥ

एतत्सर्वं विनिश्चित्य स्वबुद्ध्या भृगुनन्दनयदत्रौपयिकं कार्यं तच्चिन्तयितुमर्हसि

etatsarvaṃ viniścitya svabuddhyā bhṛgunandanayadatraupayikaṃ kāryaṃ taccintayitumarhasi

ममात्र व्यसनस्यास्य भीष्मो मूलं महाव्रतःयेनाहं वशमानीता समुत्क्षिप्य बलात्तदा

mamātra vyasanasyāsya bhīṣmo mūlaṃ mahāvrataḥyenāhaṃ vaśamānītā samutkṣipya balāttadā

भीष्मं जहि महाबाहो यत्कृते दुःखमीदृशम्प्राप्ताहं भृगुशार्दूल चराम्यप्रियमुत्तमम्

bhīṣmaṃ jahi mahābāho yatkṛte duḥkhamīdṛśamprāptāhaṃ bhṛguśārdūla carāmyapriyamuttamam

स हि लुब्धश्च मानी च जितकाशी च भार्गवतस्मात्प्रतिक्रिया कर्तुं युक्ता तस्मै त्वयानघ

sa hi lubdhaśca mānī ca jitakāśī ca bhārgavatasmātpratikriyā kartuṃ yuktā tasmai tvayānagha

एष मे ह्रियमाणाया भारतेन तदा विभोअभवद्धृदि संकल्पो घातयेयं महाव्रतम्

eṣa me hriyamāṇāyā bhāratena tadā vibhoabhavaddhṛdi saṃkalpo ghātayeyaṃ mahāvratam

तस्मात्कामं ममाद्येमं राम संवर्तयानघजहि भीष्मं महाबाहो यथा वृत्रं पुरंदरः

tasmātkāmaṃ mamādyemaṃ rāma saṃvartayānaghajahi bhīṣmaṃ mahābāho yathā vṛtraṃ puraṃdaraḥ