Parva.Adhyaya 5.181

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

आत्मनस्तु ततः सूतो हयानां च विशां पतेमम चापनयामास शल्यान्कुशलसंमतः

ātmanastu tataḥ sūto hayānāṃ ca viśāṃ patemama cāpanayāmāsa śalyānkuśalasaṃmataḥ

स्नातोपवृत्तैस्तुरगैर्लब्धतोयैरविह्वलैःप्रभात उदिते सूर्ये ततो युद्धमवर्तत

snātopavṛttaisturagairlabdhatoyairavihvalaiḥprabhāta udite sūrye tato yuddhamavartata

दृष्ट्वा मां तूर्णमायान्तं दंशितं स्यन्दने स्थितम्अकरोद्रथमत्यर्थं रामः सज्जं प्रतापवान्

dṛṣṭvā māṃ tūrṇamāyāntaṃ daṃśitaṃ syandane sthitamakarodrathamatyarthaṃ rāmaḥ sajjaṃ pratāpavān

ततोऽहं राममायान्तं दृष्ट्वा समरकाङ्क्षिणम्धनुःश्रेष्ठं समुत्सृज्य सहसावतरं रथात्

tato'haṃ rāmamāyāntaṃ dṛṣṭvā samarakāṅkṣiṇamdhanuḥśreṣṭhaṃ samutsṛjya sahasāvataraṃ rathāt

अभिवाद्य तथैवाहं रथमारुह्य भारतयुयुत्सुर्जामदग्न्यस्य प्रमुखे वीतभीः स्थितः

abhivādya tathaivāhaṃ rathamāruhya bhāratayuyutsurjāmadagnyasya pramukhe vītabhīḥ sthitaḥ

ततो मां शरवर्षेण महता समवाकिरत्अहं च शरवर्षेण वर्षन्तं समवाकिरम्

tato māṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākiratahaṃ ca śaravarṣeṇa varṣantaṃ samavākiram

संक्रुद्धो जामदग्न्यस्तु पुनरेव पतत्रिणःप्रेषयामास मे राजन्दीप्तास्यानुरगानिव

saṃkruddho jāmadagnyastu punareva patatriṇaḥpreṣayāmāsa me rājandīptāsyānuragāniva

तानहं निशितैर्भल्लैः शतशोऽथ सहस्रशःअच्छिदं सहसा राजन्नन्तरिक्षे पुनः पुनः

tānahaṃ niśitairbhallaiḥ śataśo'tha sahasraśaḥacchidaṃ sahasā rājannantarikṣe punaḥ punaḥ

ततस्त्वस्त्राणि दिव्यानि जामदग्न्यः प्रतापवान्मयि प्रचोदयामास तान्यहं प्रत्यषेधयम्

tatastvastrāṇi divyāni jāmadagnyaḥ pratāpavānmayi pracodayāmāsa tānyahaṃ pratyaṣedhayam

अस्त्रैरेव महाबाहो चिकीर्षन्नधिकां क्रियाम्ततो दिवि महान्नादः प्रादुरासीत्समन्ततः

astraireva mahābāho cikīrṣannadhikāṃ kriyāmtato divi mahānnādaḥ prādurāsītsamantataḥ

ततोऽहमस्त्रं वायव्यं जामदग्न्ये प्रयुक्तवान्प्रत्याजघ्ने च तद्रामो गुह्यकास्त्रेण भारत

tato'hamastraṃ vāyavyaṃ jāmadagnye prayuktavānpratyājaghne ca tadrāmo guhyakāstreṇa bhārata

ततोऽस्त्रमहमाग्नेयमनुमन्त्र्य प्रयुक्तवान्वारुणेनैव रामस्तद्वारयामास मे विभुः

tato'stramahamāgneyamanumantrya prayuktavānvāruṇenaiva rāmastadvārayāmāsa me vibhuḥ

एवमस्त्राणि दिव्यानि रामस्याहमवारयम्रामश्च मम तेजस्वी दिव्यास्त्रविदरिंदमः

evamastrāṇi divyāni rāmasyāhamavārayamrāmaśca mama tejasvī divyāstravidariṃdamaḥ

ततो मां सव्यतो राजन्रामः कुर्वन्द्विजोत्तमःउरस्यविध्यत्संक्रुद्धो जामदग्न्यो महाबलः

tato māṃ savyato rājanrāmaḥ kurvandvijottamaḥurasyavidhyatsaṃkruddho jāmadagnyo mahābalaḥ

ततोऽहं भरतश्रेष्ठ संन्यषीदं रथोत्तमेअथ मां कश्मलाविष्टं सूतस्तूर्णमपावहत्गोरुतं भरतश्रेष्ठ रामबाणप्रपीडितम्

tato'haṃ bharataśreṣṭha saṃnyaṣīdaṃ rathottameatha māṃ kaśmalāviṣṭaṃ sūtastūrṇamapāvahatgorutaṃ bharataśreṣṭha rāmabāṇaprapīḍitam

ततो मामपयातं वै भृशं विद्धमचेतसम्रामस्यानुचरा हृष्टाः सर्वे दृष्ट्वा प्रचुक्रुशुःअकृतव्रणप्रभृतयः काशिकन्या च भारत

tato māmapayātaṃ vai bhṛśaṃ viddhamacetasamrāmasyānucarā hṛṣṭāḥ sarve dṛṣṭvā pracukruśuḥakṛtavraṇaprabhṛtayaḥ kāśikanyā ca bhārata

ततस्तु लब्धसंज्ञोऽहं ज्ञात्वा सूतमथाब्रुवम्याहि सूत यतो रामः सज्जोऽहं गतवेदनः

tatastu labdhasaṃjño'haṃ jñātvā sūtamathābruvamyāhi sūta yato rāmaḥ sajjo'haṃ gatavedanaḥ

ततो मामवहत्सूतो हयैः परमशोभितैःनृत्यद्भिरिव कौरव्य मारुतप्रतिमैर्गतौ

tato māmavahatsūto hayaiḥ paramaśobhitaiḥnṛtyadbhiriva kauravya mārutapratimairgatau

ततोऽहं राममासाद्य बाणजालेन कौरवअवाकिरं सुसंरब्धः संरब्धं विजिगीषया

tato'haṃ rāmamāsādya bāṇajālena kauravaavākiraṃ susaṃrabdhaḥ saṃrabdhaṃ vijigīṣayā

तानापतत एवासौ रामो बाणानजिह्मगान्बाणैरेवाच्छिनत्तूर्णमेकैकं त्रिभिराहवे

tānāpatata evāsau rāmo bāṇānajihmagānbāṇairevācchinattūrṇamekaikaṃ tribhirāhave

ततस्ते मृदिताः सर्वे मम बाणाः सुसंशिताःरामबाणैर्द्विधा छिन्नाः शतशोऽथ महाहवे

tataste mṛditāḥ sarve mama bāṇāḥ susaṃśitāḥrāmabāṇairdvidhā chinnāḥ śataśo'tha mahāhave

ततः पुनः शरं दीप्तं सुप्रभं कालसंमितम्असृजं जामदग्न्याय रामायाहं जिघांसया

tataḥ punaḥ śaraṃ dīptaṃ suprabhaṃ kālasaṃmitamasṛjaṃ jāmadagnyāya rāmāyāhaṃ jighāṃsayā

तेन त्वभिहतो गाढं बाणच्छेदवशं गतःमुमोह सहसा रामो भूमौ च निपपात ह

tena tvabhihato gāḍhaṃ bāṇacchedavaśaṃ gataḥmumoha sahasā rāmo bhūmau ca nipapāta ha

ततो हाहाकृतं सर्वं रामे भूतलमाश्रितेजगद्भारत संविग्नं यथार्कपतनेऽभवत्

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ rāme bhūtalamāśritejagadbhārata saṃvignaṃ yathārkapatane'bhavat

तत एनं सुसंविग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुःतपोधनास्ते सहसा काश्या च भृगुनन्दनम्

tata enaṃ susaṃvignāḥ sarva evābhidudruvuḥtapodhanāste sahasā kāśyā ca bhṛgunandanam

त एनं संपरिष्वज्य शनैराश्वासयंस्तदापाणिभिर्जलशीतैश्च जयाशीर्भिश्च कौरव

ta enaṃ saṃpariṣvajya śanairāśvāsayaṃstadāpāṇibhirjalaśītaiśca jayāśīrbhiśca kaurava

ततः स विह्वलो वाक्यं राम उत्थाय माब्रवीत्तिष्ठ भीष्म हतोऽसीति बाणं संधाय कार्मुके

tataḥ sa vihvalo vākyaṃ rāma utthāya mābravīttiṣṭha bhīṣma hato'sīti bāṇaṃ saṃdhāya kārmuke

स मुक्तो न्यपतत्तूर्णं पार्श्वे सव्ये महाहवेयेनाहं भृशसंविग्नो व्याघूर्णित इव द्रुमः

sa mukto nyapatattūrṇaṃ pārśve savye mahāhaveyenāhaṃ bhṛśasaṃvigno vyāghūrṇita iva drumaḥ

हत्वा हयांस्ततो राजञ्शीघ्रास्त्रेण महाहवेअवाकिरन्मां विश्रब्धो बाणैस्तैर्लोमवाहिभिः

hatvā hayāṃstato rājañśīghrāstreṇa mahāhaveavākiranmāṃ viśrabdho bāṇaistairlomavāhibhiḥ

ततोऽहमपि शीघ्रास्त्रं समरेऽप्रतिवारणम्अवासृजं महाबाहो तेऽन्तराधिष्ठिताः शराःरामस्य मम चैवाशु व्योमावृत्य समन्ततः

tato'hamapi śīghrāstraṃ samare'prativāraṇamavāsṛjaṃ mahābāho te'ntarādhiṣṭhitāḥ śarāḥrāmasya mama caivāśu vyomāvṛtya samantataḥ

न स्म सूर्यः प्रतपति शरजालसमावृतःमातरिश्वान्तरे तस्मिन्मेघरुद्ध इवानदत्

na sma sūryaḥ pratapati śarajālasamāvṛtaḥmātariśvāntare tasminmegharuddha ivānadat

ततो वायोः प्रकम्पाच्च सूर्यस्य च मरीचिभिःअभितापात्स्वभावाच्च पावकः समजायत

tato vāyoḥ prakampācca sūryasya ca marīcibhiḥabhitāpātsvabhāvācca pāvakaḥ samajāyata

ते शराः स्वसमुत्थेन प्रदीप्ताश्चित्रभानुनाभूमौ सर्वे तदा राजन्भस्मभूताः प्रपेदिरे

te śarāḥ svasamutthena pradīptāścitrabhānunābhūmau sarve tadā rājanbhasmabhūtāḥ prapedire

तदा शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि चअयुतान्यथ खर्वाणि निखर्वाणि च कौरवरामः शराणां संक्रुद्धो मयि तूर्णमपातयत्

tadā śatasahasrāṇi prayutānyarbudāni caayutānyatha kharvāṇi nikharvāṇi ca kauravarāmaḥ śarāṇāṃ saṃkruddho mayi tūrṇamapātayat

ततोऽहं तानपि रणे शरैराशीविषोपमैःसंछिद्य भूमौ नृपतेऽपातयं पन्नगानिव

tato'haṃ tānapi raṇe śarairāśīviṣopamaiḥsaṃchidya bhūmau nṛpate'pātayaṃ pannagāniva

एवं तदभवद्युद्धं तदा भरतसत्तमसंध्याकाले व्यतीते तु व्यपायात्स च मे गुरुः

evaṃ tadabhavadyuddhaṃ tadā bharatasattamasaṃdhyākāle vyatīte tu vyapāyātsa ca me guruḥ