Parva.Adhyaya 5.26

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

कां नु वाचं संजय मे शृणोषि; युद्धैषिणीं येन युद्धाद्बिभेषिअयुद्धं वै तात युद्धाद्गरीयः; कस्तल्लब्ध्वा जातु युध्येत सूत

kāṃ nu vācaṃ saṃjaya me śṛṇoṣi; yuddhaiṣiṇīṃ yena yuddhādbibheṣiayuddhaṃ vai tāta yuddhādgarīyaḥ; kastallabdhvā jātu yudhyeta sūta

अकुर्वतश्चेत्पुरुषस्य संजय; सिध्येत्संकल्पो मनसा यं यमिच्छेत्न कर्म कुर्याद्विदितं ममैत;दन्यत्र युद्धाद्बहु यल्लघीयः

akurvataścetpuruṣasya saṃjaya; sidhyetsaṃkalpo manasā yaṃ yamicchetna karma kuryādviditaṃ mamaita;danyatra yuddhādbahu yallaghīyaḥ

कुतो युद्धं जातु नरः प्रजान;न्को दैवशप्तोऽभिवृणीत युद्धम्सुखैषिणः कर्म कुर्वन्ति पार्था; धर्मादहीनं यच्च लोकस्य पथ्यम्

kuto yuddhaṃ jātu naraḥ prajāna;nko daivaśapto'bhivṛṇīta yuddhamsukhaiṣiṇaḥ karma kurvanti pārthā; dharmādahīnaṃ yacca lokasya pathyam

कर्मोदयं सुखमाशंसमानः; कृच्छ्रोपायं तत्त्वतः कर्म दुःखम्सुखप्रेप्सुर्विजिघांसुश्च दुःखं; य इन्द्रियाणां प्रीतिवशानुगामीकामाभिध्या स्वशरीरं दुनोति; यया प्रयुक्तोऽनुकरोति दुःखम्

karmodayaṃ sukhamāśaṃsamānaḥ; kṛcchropāyaṃ tattvataḥ karma duḥkhamsukhaprepsurvijighāṃsuśca duḥkhaṃ; ya indriyāṇāṃ prītivaśānugāmīkāmābhidhyā svaśarīraṃ dunoti; yayā prayukto'nukaroti duḥkham

यथेध्यमानस्य समिद्धतेजसो; भूयो बलं वर्धते पावकस्यकामार्थलाभेन तथैव भूयो; न तृप्यते सर्पिषेवाग्निरिद्धःसंपश्येमं भोगचयं महान्तं; सहास्माभिर्धृतराष्ट्रस्य राज्ञः

yathedhyamānasya samiddhatejaso; bhūyo balaṃ vardhate pāvakasyakāmārthalābhena tathaiva bhūyo; na tṛpyate sarpiṣevāgniriddhaḥsaṃpaśyemaṃ bhogacayaṃ mahāntaṃ; sahāsmābhirdhṛtarāṣṭrasya rājñaḥ

नाश्रेयसामीश्वरो विग्रहाणां; नाश्रेयसां गीतशब्दं शृणोतिनाश्रेयसः सेवते माल्यगन्धा;न्न चाप्यश्रेयांस्यनुलेपनानि

nāśreyasāmīśvaro vigrahāṇāṃ; nāśreyasāṃ gītaśabdaṃ śṛṇotināśreyasaḥ sevate mālyagandhā;nna cāpyaśreyāṃsyanulepanāni

नाश्रेयसः प्रावरानध्यवस्ते; कथं त्वस्मान्संप्रणुदेत्कुरुभ्यःअत्रैव च स्यादवधूय एष; कामः शरीरे हृदयं दुनोति

nāśreyasaḥ prāvarānadhyavaste; kathaṃ tvasmānsaṃpraṇudetkurubhyaḥatraiva ca syādavadhūya eṣa; kāmaḥ śarīre hṛdayaṃ dunoti

स्वयं राजा विषमस्थः परेषु; सामस्थ्यमन्विच्छति तन्न साधुयथात्मनः पश्यति वृत्तमेव; तथा परेषामपि सोऽभ्युपैति

svayaṃ rājā viṣamasthaḥ pareṣu; sāmasthyamanvicchati tanna sādhuyathātmanaḥ paśyati vṛttameva; tathā pareṣāmapi so'bhyupaiti

आसन्नमग्निं तु निदाघकाले; गम्भीरकक्षे गहने विसृज्ययथा वृद्धं वायुवशेन शोचे;त्क्षेमं मुमुक्षुः शिशिरव्यपाये

āsannamagniṃ tu nidāghakāle; gambhīrakakṣe gahane visṛjyayathā vṛddhaṃ vāyuvaśena śoce;tkṣemaṃ mumukṣuḥ śiśiravyapāye

प्राप्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रोऽद्य राजा; लालप्यते संजय कस्य हेतोःप्रगृह्य दुर्बुद्धिमनार्जवे रतं; पुत्रं मन्दं मूढममन्त्रिणं तु

prāptaiśvaryo dhṛtarāṣṭro'dya rājā; lālapyate saṃjaya kasya hetoḥpragṛhya durbuddhimanārjave rataṃ; putraṃ mandaṃ mūḍhamamantriṇaṃ tu

अनाप्तः सन्नाप्ततमस्य वाचं; सुयोधनो विदुरस्यावमन्यसुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी; संबुध्यमानो विशतेऽधर्ममेव

anāptaḥ sannāptatamasya vācaṃ; suyodhano vidurasyāvamanyasutasya rājā dhṛtarāṣṭraḥ priyaiṣī; saṃbudhyamāno viśate'dharmameva

मेधाविनं ह्यर्थकामं कुरूणां; बहुश्रुतं वाग्मिनं शीलवन्तम्सूत राजा धृतराष्ट्रः कुरुभ्यो; न सोऽस्मरद्विदुरं पुत्रकाम्यात्

medhāvinaṃ hyarthakāmaṃ kurūṇāṃ; bahuśrutaṃ vāgminaṃ śīlavantamsūta rājā dhṛtarāṣṭraḥ kurubhyo; na so'smaradviduraṃ putrakāmyāt

मानघ्नस्य आत्मकामस्य चेर्ष्योः; संरम्भिणश्चार्थधर्मातिगस्यदुर्भाषिणो मन्युवशानुगस्य; कामात्मनो दुर्हृदो भावनस्य

mānaghnasya ātmakāmasya cerṣyoḥ; saṃrambhiṇaścārthadharmātigasyadurbhāṣiṇo manyuvaśānugasya; kāmātmano durhṛdo bhāvanasya

अनेयस्याश्रेयसो दीर्घमन्यो;र्मित्रद्रुहः संजय पापबुद्धेःसुतस्य राजा धृतराष्ट्रः प्रियैषी; प्रपश्यमानः प्रजहाद्धर्मकामौ

aneyasyāśreyaso dīrghamanyo;rmitradruhaḥ saṃjaya pāpabuddheḥsutasya rājā dhṛtarāṣṭraḥ priyaiṣī; prapaśyamānaḥ prajahāddharmakāmau

तदैव मे संजय दीव्यतोऽभू;न्नो चेत्कुरूनागतः स्यादभावःकाव्यां वाचं विदुरो भाषमाणो; न विन्दते धृतराष्ट्रात्प्रशंसाम्

tadaiva me saṃjaya dīvyato'bhū;nno cetkurūnāgataḥ syādabhāvaḥkāvyāṃ vācaṃ viduro bhāṣamāṇo; na vindate dhṛtarāṣṭrātpraśaṃsām

क्षत्तुर्यदा अन्ववर्तन्त बुद्धिं; कृच्छ्रं कुरून्न तदाभ्याजगामयावत्प्रज्ञामन्ववर्तन्त तस्य; तावत्तेषां राष्ट्रवृद्धिर्बभूव

kṣatturyadā anvavartanta buddhiṃ; kṛcchraṃ kurūnna tadābhyājagāmayāvatprajñāmanvavartanta tasya; tāvatteṣāṃ rāṣṭravṛddhirbabhūva

तदर्थलुब्धस्य निबोध मेऽद्य; ये मन्त्रिणो धार्तराष्ट्रस्य सूतदुःशासनः शकुनिः सूतपुत्रो; गावल्गणे पश्य संमोहमस्य

tadarthalubdhasya nibodha me'dya; ye mantriṇo dhārtarāṣṭrasya sūtaduḥśāsanaḥ śakuniḥ sūtaputro; gāvalgaṇe paśya saṃmohamasya

सोऽहं न पश्यामि परीक्षमाणः; कथं स्वस्ति स्यात्कुरुसृञ्जयानाम्आत्तैश्वर्यो धृतराष्ट्रः परेभ्यः; प्रव्राजिते विदुरे दीर्घदृष्टौ

so'haṃ na paśyāmi parīkṣamāṇaḥ; kathaṃ svasti syātkurusṛñjayānāmāttaiśvaryo dhṛtarāṣṭraḥ parebhyaḥ; pravrājite vidure dīrghadṛṣṭau

आशंसते वै धृतराष्ट्रः सपुत्रो; महाराज्यमसपत्नं पृथिव्याम्तस्मिञ्शमः केवलं नोपलभ्यो; अत्यासन्नं मद्गतं मन्यतेऽर्थम्

āśaṃsate vai dhṛtarāṣṭraḥ saputro; mahārājyamasapatnaṃ pṛthivyāmtasmiñśamaḥ kevalaṃ nopalabhyo; atyāsannaṃ madgataṃ manyate'rtham

यत्तत्कर्णो मन्यते पारणीयं; युद्धे गृहीतायुधमर्जुनेनआसंश्च युद्धानि पुरा महान्ति; कथं कर्णो नाभवद्द्वीप एषाम्

yattatkarṇo manyate pāraṇīyaṃ; yuddhe gṛhītāyudhamarjunenaāsaṃśca yuddhāni purā mahānti; kathaṃ karṇo nābhavaddvīpa eṣām

कर्णश्च जानाति सुयोधनश्च; द्रोणश्च जानाति पितामहश्चअन्ये च ये कुरवस्तत्र सन्ति; यथार्जुनान्नास्त्यपरो धनुर्धरः

karṇaśca jānāti suyodhanaśca; droṇaśca jānāti pitāmahaścaanye ca ye kuravastatra santi; yathārjunānnāstyaparo dhanurdharaḥ

जानन्त्येते कुरवः सर्व एव; ये चाप्यन्ये भूमिपालाः समेताःदुर्योधनं चापराधे चरन्त;मरिंदमे फल्गुनेऽविद्यमाने

jānantyete kuravaḥ sarva eva; ye cāpyanye bhūmipālāḥ sametāḥduryodhanaṃ cāparādhe caranta;mariṃdame phalgune'vidyamāne

तेनार्थबद्धं मन्यते धार्तराष्ट्रः; शक्यं हर्तुं पाण्डवानां ममत्वम्किरीटिना तालमात्रायुधेन; तद्वेदिना संयुगं तत्र गत्वा

tenārthabaddhaṃ manyate dhārtarāṣṭraḥ; śakyaṃ hartuṃ pāṇḍavānāṃ mamatvamkirīṭinā tālamātrāyudhena; tadvedinā saṃyugaṃ tatra gatvā

गाण्डीवविस्फारितशब्दमाजा;वशृण्वाना धार्तराष्ट्रा ध्रियन्तेक्रुद्धस्य चेद्भीमसेनस्य वेगा;त्सुयोधनो मन्यते सिद्धमर्थम्

gāṇḍīvavisphāritaśabdamājā;vaśṛṇvānā dhārtarāṣṭrā dhriyantekruddhasya cedbhīmasenasya vegā;tsuyodhano manyate siddhamartham

इन्द्रोऽप्येतन्नोत्सहेत्तात हर्तु;मैश्वर्यं नो जीवति भीमसेनेधनंजये नकुले चैव सूत; तथा वीरे सहदेवे मदीये

indro'pyetannotsahettāta hartu;maiśvaryaṃ no jīvati bhīmasenedhanaṃjaye nakule caiva sūta; tathā vīre sahadeve madīye

स चेदेतां प्रतिपद्येत बुद्धिं; वृद्धो राजा सह पुत्रेण सूतएवं रणे पाण्डवकोपदग्धा; न नश्येयुः संजय धार्तराष्ट्राः

sa cedetāṃ pratipadyeta buddhiṃ; vṛddho rājā saha putreṇa sūtaevaṃ raṇe pāṇḍavakopadagdhā; na naśyeyuḥ saṃjaya dhārtarāṣṭrāḥ

जानासि त्वं क्लेशमस्मासु वृत्तं; त्वां पूजयन्संजयाहं क्षमेयम्यच्चास्माकं कौरवैर्भूतपूर्वं; या नो वृत्तिर्धार्तराष्ट्रे तदासीत्

jānāsi tvaṃ kleśamasmāsu vṛttaṃ; tvāṃ pūjayansaṃjayāhaṃ kṣameyamyaccāsmākaṃ kauravairbhūtapūrvaṃ; yā no vṛttirdhārtarāṣṭre tadāsīt

अद्यापि तत्तत्र तथैव वर्ततां; शान्तिं गमिष्यामि यथा त्वमात्थइन्द्रप्रस्थे भवतु ममैव राज्यं; सुयोधनो यच्छतु भारताग्र्यः

adyāpi tattatra tathaiva vartatāṃ; śāntiṃ gamiṣyāmi yathā tvamātthaindraprasthe bhavatu mamaiva rājyaṃ; suyodhano yacchatu bhāratāgryaḥ