Parva.Adhyaya 5.27

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

धर्मे नित्या पाण्डव ते विचेष्टा; लोके श्रुता दृश्यते चापि पार्थमहास्रावं जीवितं चाप्यनित्यं; संपश्य त्वं पाण्डव मा विनीनशः

dharme nityā pāṇḍava te viceṣṭā; loke śrutā dṛśyate cāpi pārthamahāsrāvaṃ jīvitaṃ cāpyanityaṃ; saṃpaśya tvaṃ pāṇḍava mā vinīnaśaḥ

न चेद्भागं कुरवोऽन्यत्र युद्धा;त्प्रयच्छन्ते तुभ्यमजातशत्रोभैक्षचर्यामन्धकवृष्णिराज्ये; श्रेयो मन्ये न तु युद्धेन राज्यम्

na cedbhāgaṃ kuravo'nyatra yuddhā;tprayacchante tubhyamajātaśatrobhaikṣacaryāmandhakavṛṣṇirājye; śreyo manye na tu yuddhena rājyam

अल्पकालं जीवितं यन्मनुष्ये; महास्रावं नित्यदुःखं चलं चभूयश्च तद्वयसो नानुरूपं; तस्मात्पापं पाण्डव मा प्रसार्षीः

alpakālaṃ jīvitaṃ yanmanuṣye; mahāsrāvaṃ nityaduḥkhaṃ calaṃ cabhūyaśca tadvayaso nānurūpaṃ; tasmātpāpaṃ pāṇḍava mā prasārṣīḥ

कामा मनुष्यं प्रसजन्त एव; धर्मस्य ये विघ्नमूलं नरेन्द्रपूर्वं नरस्तान्धृतिमान्विनिघ्नँ;ल्लोके प्रशंसां लभतेऽनवद्याम्

kāmā manuṣyaṃ prasajanta eva; dharmasya ye vighnamūlaṃ narendrapūrvaṃ narastāndhṛtimānvinighnam̐;lloke praśaṃsāṃ labhate'navadyām

निबन्धनी ह्यर्थतृष्णेह पार्थ; तामेषतो बाध्यते धर्म एवधर्मं तु यः प्रवृणीते स बुद्धः; कामे गृद्धो हीयतेऽर्थानुरोधात्

nibandhanī hyarthatṛṣṇeha pārtha; tāmeṣato bādhyate dharma evadharmaṃ tu yaḥ pravṛṇīte sa buddhaḥ; kāme gṛddho hīyate'rthānurodhāt

धर्मं कृत्वा कर्मणां तात मुख्यं; महाप्रतापः सवितेव भातिहानेन धर्मस्य महीमपीमां; लब्ध्वा नरः सीदति पापबुद्धिः

dharmaṃ kṛtvā karmaṇāṃ tāta mukhyaṃ; mahāpratāpaḥ saviteva bhātihānena dharmasya mahīmapīmāṃ; labdhvā naraḥ sīdati pāpabuddhiḥ

वेदोऽधीतश्चरितं ब्रह्मचर्यं; यज्ञैरिष्टं ब्राह्मणेभ्यश्च दत्तम्परं स्थानं मन्यमानेन भूय; आत्मा दत्तो वर्षपूगं सुखेभ्यः

vedo'dhītaścaritaṃ brahmacaryaṃ; yajñairiṣṭaṃ brāhmaṇebhyaśca dattamparaṃ sthānaṃ manyamānena bhūya; ātmā datto varṣapūgaṃ sukhebhyaḥ

सुखप्रिये सेवमानोऽतिवेलं; योगाभ्यासे यो न करोति कर्मवित्तक्षये हीनसुखोऽतिवेलं; दुःखं शेते कामवेगप्रणुन्नः

sukhapriye sevamāno'tivelaṃ; yogābhyāse yo na karoti karmavittakṣaye hīnasukho'tivelaṃ; duḥkhaṃ śete kāmavegapraṇunnaḥ

एवं पुनरर्थचर्याप्रसक्तो; हित्वा धर्मं यः प्रकरोत्यधर्मम्अश्रद्दधत्परलोकाय मूढो; हित्वा देहं तप्यते प्रेत्य मन्दः

evaṃ punararthacaryāprasakto; hitvā dharmaṃ yaḥ prakarotyadharmamaśraddadhatparalokāya mūḍho; hitvā dehaṃ tapyate pretya mandaḥ

न कर्मणां विप्रणाशोऽस्त्यमुत्र; पुण्यानां वाप्यथ वा पापकानाम्पूर्वं कर्तुर्गच्छति पुण्यपापं; पश्चात्त्वेतदनुयात्येव कर्ता

na karmaṇāṃ vipraṇāśo'styamutra; puṇyānāṃ vāpyatha vā pāpakānāmpūrvaṃ karturgacchati puṇyapāpaṃ; paścāttvetadanuyātyeva kartā

न्यायोपेतं ब्राह्मणेभ्यो यदन्नं; श्रद्धापूतं गन्धरसोपपन्नम्अन्वाहार्येषूत्तमदक्षिणेषु; तथारूपं कर्म विख्यायते ते

nyāyopetaṃ brāhmaṇebhyo yadannaṃ; śraddhāpūtaṃ gandharasopapannamanvāhāryeṣūttamadakṣiṇeṣu; tathārūpaṃ karma vikhyāyate te

इह क्षेत्रे क्रियते पार्थ कार्यं; न वै किंचिद्विद्यते प्रेत्य कार्यम्कृतं त्वया पारलोक्यं च कार्यं; पुण्यं महत्सद्भिरनुप्रशस्तम्

iha kṣetre kriyate pārtha kāryaṃ; na vai kiṃcidvidyate pretya kāryamkṛtaṃ tvayā pāralokyaṃ ca kāryaṃ; puṇyaṃ mahatsadbhiranupraśastam

जहाति मृत्युं च जरां भयं च; न क्षुत्पिपासे मनसश्चाप्रियाणिन कर्तव्यं विद्यते तत्र किंचि;दन्यत्र वै इन्द्रियप्रीणनार्थात्

jahāti mṛtyuṃ ca jarāṃ bhayaṃ ca; na kṣutpipāse manasaścāpriyāṇina kartavyaṃ vidyate tatra kiṃci;danyatra vai indriyaprīṇanārthāt

एवंरूपं कर्मफलं नरेन्द्र; मात्रावता हृदयस्य प्रियेणस क्रोधजं पाण्डव हर्षजं च; लोकावुभौ मा प्रहासीश्चिराय

evaṃrūpaṃ karmaphalaṃ narendra; mātrāvatā hṛdayasya priyeṇasa krodhajaṃ pāṇḍava harṣajaṃ ca; lokāvubhau mā prahāsīścirāya

अन्तं गत्वा कर्मणां या प्रशंसा; सत्यं दमश्चार्जवमानृशंस्यम्अश्वमेधो राजसूयस्तथेष्टः; पापस्यान्तं कर्मणो मा पुनर्गाः

antaṃ gatvā karmaṇāṃ yā praśaṃsā; satyaṃ damaścārjavamānṛśaṃsyamaśvamedho rājasūyastatheṣṭaḥ; pāpasyāntaṃ karmaṇo mā punargāḥ

तच्चेदेवं देशरूपेण पार्थाः; करिष्यध्वं कर्म पापं चिरायनिवसध्वं वर्षपूगान्वनेषु; दुःखं वासं पाण्डवा धर्महेतोः

taccedevaṃ deśarūpeṇa pārthāḥ; kariṣyadhvaṃ karma pāpaṃ cirāyanivasadhvaṃ varṣapūgānvaneṣu; duḥkhaṃ vāsaṃ pāṇḍavā dharmahetoḥ

अप्रव्रज्ये योजयित्वा पुरस्ता;दात्माधीनं यद्बलं ते तदासीत्नित्यं पाञ्चालाः सचिवास्तवेमे; जनार्दनो युयुधानश्च वीरः

apravrajye yojayitvā purastā;dātmādhīnaṃ yadbalaṃ te tadāsītnityaṃ pāñcālāḥ sacivāstaveme; janārdano yuyudhānaśca vīraḥ

मत्स्यो राजा रुक्मरथः सपुत्रः; प्रहारिभिः सह पुत्रैर्विराटःराजानश्च ये विजिताः पुरस्ता;त्त्वामेव ते संश्रयेयुः समस्ताः

matsyo rājā rukmarathaḥ saputraḥ; prahāribhiḥ saha putrairvirāṭaḥrājānaśca ye vijitāḥ purastā;ttvāmeva te saṃśrayeyuḥ samastāḥ

महासहायः प्रतपन्बलस्थः; पुरस्कृतो वासुदेवार्जुनाभ्याम्वरान्हनिष्यन्द्विषतो रङ्गमध्ये; व्यनेष्यथा धार्तराष्ट्रस्य दर्पम्

mahāsahāyaḥ pratapanbalasthaḥ; puraskṛto vāsudevārjunābhyāmvarānhaniṣyandviṣato raṅgamadhye; vyaneṣyathā dhārtarāṣṭrasya darpam

बलं कस्माद्वर्धयित्वा परस्य; निजान्कस्मात्कर्शयित्वा सहायान्निरुष्य कस्माद्वर्षपूगान्वनेषु; युयुत्ससे पाण्डव हीनकालम्

balaṃ kasmādvardhayitvā parasya; nijānkasmātkarśayitvā sahāyānniruṣya kasmādvarṣapūgānvaneṣu; yuyutsase pāṇḍava hīnakālam

अप्रज्ञो वा पाण्डव युध्यमानो; अधर्मज्ञो वा भूतिपथाद्व्यपैतिप्रज्ञावान्वा बुध्यमानोऽपि धर्मं; संरम्भाद्वा सोऽपि भूतेरपैति

aprajño vā pāṇḍava yudhyamāno; adharmajño vā bhūtipathādvyapaitiprajñāvānvā budhyamāno'pi dharmaṃ; saṃrambhādvā so'pi bhūterapaiti

नाधर्मे ते धीयते पार्थ बुद्धि;र्न संरम्भात्कर्म चकर्थ पापम्अद्धा किं तत्कारणं यस्य हेतोः; प्रज्ञाविरुद्धं कर्म चिकीर्षसीदम्

nādharme te dhīyate pārtha buddhi;rna saṃrambhātkarma cakartha pāpamaddhā kiṃ tatkāraṇaṃ yasya hetoḥ; prajñāviruddhaṃ karma cikīrṣasīdam

अव्याधिजं कटुकं शीर्षरोगं; यशोमुषं पापफलोदयं चसतां पेयं यन्न पिबन्त्यसन्तो; मन्युं महाराज पिब प्रशाम्य

avyādhijaṃ kaṭukaṃ śīrṣarogaṃ; yaśomuṣaṃ pāpaphalodayaṃ casatāṃ peyaṃ yanna pibantyasanto; manyuṃ mahārāja piba praśāmya

पापानुबन्धं को नु तं कामयेत; क्षमैव ते ज्यायसी नोत भोगाःयत्र भीष्मः शांतनवो हतः स्या;द्यत्र द्रोणः सहपुत्रो हतः स्यात्

pāpānubandhaṃ ko nu taṃ kāmayeta; kṣamaiva te jyāyasī nota bhogāḥyatra bhīṣmaḥ śāṃtanavo hataḥ syā;dyatra droṇaḥ sahaputro hataḥ syāt

कृपः शल्यः सौमदत्तिर्विकर्णो; विविंशतिः कर्णदुर्योधनौ चएतान्हत्वा कीदृशं तत्सुखं स्या;द्यद्विन्देथास्तदनुब्रूहि पार्थ

kṛpaḥ śalyaḥ saumadattirvikarṇo; viviṃśatiḥ karṇaduryodhanau caetānhatvā kīdṛśaṃ tatsukhaṃ syā;dyadvindethāstadanubrūhi pārtha

लब्ध्वापीमां पृथिवीं सागरान्तां; जरामृत्यू नैव हि त्वं प्रजह्याःप्रियाप्रिये सुखदुःखे च राज;न्नेवं विद्वान्नैव युद्धं कुरुष्व

labdhvāpīmāṃ pṛthivīṃ sāgarāntāṃ; jarāmṛtyū naiva hi tvaṃ prajahyāḥpriyāpriye sukhaduḥkhe ca rāja;nnevaṃ vidvānnaiva yuddhaṃ kuruṣva

अमात्यानां यदि कामस्य हेतो;रेवंयुक्तं कर्म चिकीर्षसि त्वम्अपाक्रमेः संप्रदाय स्वमेभ्यो; मा गास्त्वं वै देवयानात्पथोऽद्य

amātyānāṃ yadi kāmasya heto;revaṃyuktaṃ karma cikīrṣasi tvamapākrameḥ saṃpradāya svamebhyo; mā gāstvaṃ vai devayānātpatho'dya