Parva.Adhyaya 5.34

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

जाग्रतो दह्यमानस्य यत्कार्यमनुपश्यसितद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलः शुचिः

jāgrato dahyamānasya yatkāryamanupaśyasitadbrūhi tvaṃ hi nastāta dharmārthakuśalaḥ śuciḥ

त्वं मां यथावद्विदुर प्रशाधि; प्रज्ञापूर्वं सर्वमजातशत्रोःयन्मन्यसे पथ्यमदीनसत्त्व; श्रेयस्करं ब्रूहि तद्वै कुरूणाम्

tvaṃ māṃ yathāvadvidura praśādhi; prajñāpūrvaṃ sarvamajātaśatroḥyanmanyase pathyamadīnasattva; śreyaskaraṃ brūhi tadvai kurūṇām

पापाशङ्की पापमेवानुपश्य;न्पृच्छामि त्वां व्याकुलेनात्मनाहम्कवे तन्मे ब्रूहि सर्वं यथाव;न्मनीषितं सर्वमजातशत्रोः

pāpāśaṅkī pāpamevānupaśya;npṛcchāmi tvāṃ vyākulenātmanāhamkave tanme brūhi sarvaṃ yathāva;nmanīṣitaṃ sarvamajātaśatroḥ

विदुर उवाच · vidura uvāca

शुभं वा यदि वा पापं द्वेष्यं वा यदि वा प्रियम्अपृष्टस्तस्य तद्ब्रूयाद्यस्य नेच्छेत्पराभवम्

śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ dveṣyaṃ vā yadi vā priyamapṛṣṭastasya tadbrūyādyasya necchetparābhavam

तस्माद्वक्ष्यामि ते राजन्भवमिच्छन्कुरून्प्रतिवचः श्रेयस्करं धर्म्यं ब्रुवतस्तन्निबोध मे

tasmādvakṣyāmi te rājanbhavamicchankurūnprativacaḥ śreyaskaraṃ dharmyaṃ bruvatastannibodha me

मिथ्योपेतानि कर्माणि सिध्येयुर्यानि भारतअनुपायप्रयुक्तानि मा स्म तेषु मनः कृथाः

mithyopetāni karmāṇi sidhyeyuryāni bhārataanupāyaprayuktāni mā sma teṣu manaḥ kṛthāḥ

तथैव योगविहितं न सिध्येत्कर्म यन्नृपउपाययुक्तं मेधावी न तत्र ग्लपयेन्मनः

tathaiva yogavihitaṃ na sidhyetkarma yannṛpaupāyayuktaṃ medhāvī na tatra glapayenmanaḥ

अनुबन्धानवेक्षेत सानुबन्धेषु कर्मसुसंप्रधार्य च कुर्वीत न वेगेन समाचरेत्

anubandhānavekṣeta sānubandheṣu karmasusaṃpradhārya ca kurvīta na vegena samācaret

अनुबन्धं च संप्रेक्ष्य विपाकांश्चैव कर्मणाम्उत्थानमात्मनश्चैव धीरः कुर्वीत वा न वा

anubandhaṃ ca saṃprekṣya vipākāṃścaiva karmaṇāmutthānamātmanaścaiva dhīraḥ kurvīta vā na vā

यः प्रमाणं न जानाति स्थाने वृद्धौ तथा क्षयेकोशे जनपदे दण्डे न स राज्येऽवतिष्ठते

yaḥ pramāṇaṃ na jānāti sthāne vṛddhau tathā kṣayekośe janapade daṇḍe na sa rājye'vatiṣṭhate

यस्त्वेतानि प्रमाणानि यथोक्तान्यनुपश्यतियुक्तो धर्मार्थयोर्ज्ञाने स राज्यमधिगच्छति

yastvetāni pramāṇāni yathoktānyanupaśyatiyukto dharmārthayorjñāne sa rājyamadhigacchati

न राज्यं प्राप्तमित्येव वर्तितव्यमसांप्रतम्श्रियं ह्यविनयो हन्ति जरा रूपमिवोत्तमम्

na rājyaṃ prāptamityeva vartitavyamasāṃpratamśriyaṃ hyavinayo hanti jarā rūpamivottamam

भक्ष्योत्तमप्रतिच्छन्नं मत्स्यो बडिशमायसम्रूपाभिपाती ग्रसते नानुबन्धमवेक्षते

bhakṣyottamapraticchannaṃ matsyo baḍiśamāyasamrūpābhipātī grasate nānubandhamavekṣate

यच्छक्यं ग्रसितुं ग्रस्यं ग्रस्तं परिणमेच्च यत्हितं च परिणामे यत्तदद्यं भूतिमिच्छता

yacchakyaṃ grasituṃ grasyaṃ grastaṃ pariṇamecca yathitaṃ ca pariṇāme yattadadyaṃ bhūtimicchatā

वनस्पतेरपक्वानि फलानि प्रचिनोति यःस नाप्नोति रसं तेभ्यो बीजं चास्य विनश्यति

vanaspaterapakvāni phalāni pracinoti yaḥsa nāpnoti rasaṃ tebhyo bījaṃ cāsya vinaśyati

यस्तु पक्वमुपादत्ते काले परिणतं फलम्फलाद्रसं स लभते बीजाच्चैव फलं पुनः

yastu pakvamupādatte kāle pariṇataṃ phalamphalādrasaṃ sa labhate bījāccaiva phalaṃ punaḥ

यथा मधु समादत्ते रक्षन्पुष्पाणि षट्पदःतद्वदर्थान्मनुष्येभ्य आदद्यादविहिंसया

yathā madhu samādatte rakṣanpuṣpāṇi ṣaṭpadaḥtadvadarthānmanuṣyebhya ādadyādavihiṃsayā

पुष्पं पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत्मालाकार इवारामे न यथाङ्गारकारकः

puṣpaṃ puṣpaṃ vicinvīta mūlacchedaṃ na kārayetmālākāra ivārāme na yathāṅgārakārakaḥ

किं नु मे स्यादिदं कृत्वा किं नु मे स्यादकुर्वतःइति कर्माणि संचिन्त्य कुर्याद्वा पुरुषो न वा

kiṃ nu me syādidaṃ kṛtvā kiṃ nu me syādakurvataḥiti karmāṇi saṃcintya kuryādvā puruṣo na vā

अनारभ्या भवन्त्यर्थाः केचिन्नित्यं तथागताःकृतः पुरुषकारोऽपि भवेद्येषु निरर्थकः

anārabhyā bhavantyarthāḥ kecinnityaṃ tathāgatāḥkṛtaḥ puruṣakāro'pi bhavedyeṣu nirarthakaḥ

कांश्चिदर्थान्नरः प्राज्ञो लघुमूलान्महाफलान्क्षिप्रमारभते कर्तुं न विघ्नयति तादृशान्

kāṃścidarthānnaraḥ prājño laghumūlānmahāphalānkṣipramārabhate kartuṃ na vighnayati tādṛśān

ऋजु पश्यति यः सर्वं चक्षुषानुपिबन्निवआसीनमपि तूष्णीकमनुरज्यन्ति तं प्रजाः

ṛju paśyati yaḥ sarvaṃ cakṣuṣānupibannivaāsīnamapi tūṣṇīkamanurajyanti taṃ prajāḥ

चक्षुषा मनसा वाचा कर्मणा च चतुर्विधम्प्रसादयति लोकं यः तं लोकोऽनुप्रसीदति

cakṣuṣā manasā vācā karmaṇā ca caturvidhamprasādayati lokaṃ yaḥ taṃ loko'nuprasīdati

यस्मात्त्रस्यन्ति भूतानि मृगव्याधान्मृगा इवसागरान्तामपि महीं लब्ध्वा स परिहीयते

yasmāttrasyanti bhūtāni mṛgavyādhānmṛgā ivasāgarāntāmapi mahīṃ labdhvā sa parihīyate

पितृपैतामहं राज्यं प्राप्तवान्स्वेन तेजसावायुरभ्रमिवासाद्य भ्रंशयत्यनये स्थितः

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ prāptavānsvena tejasāvāyurabhramivāsādya bhraṃśayatyanaye sthitaḥ

धर्ममाचरतो राज्ञः सद्भिश्चरितमादितःवसुधा वसुसंपूर्णा वर्धते भूतिवर्धनी

dharmamācarato rājñaḥ sadbhiścaritamāditaḥvasudhā vasusaṃpūrṇā vardhate bhūtivardhanī

अथ संत्यजतो धर्ममधर्मं चानुतिष्ठतःप्रतिसंवेष्टते भूमिरग्नौ चर्माहितं यथा

atha saṃtyajato dharmamadharmaṃ cānutiṣṭhataḥpratisaṃveṣṭate bhūmiragnau carmāhitaṃ yathā

य एव यत्नः क्रियते परराष्ट्रावमर्दनेस एव यत्नः कर्तव्यः स्वराष्ट्रपरिपालने

ya eva yatnaḥ kriyate pararāṣṭrāvamardanesa eva yatnaḥ kartavyaḥ svarāṣṭraparipālane

धर्मेण राज्यं विन्देत धर्मेण परिपालयेत्धर्ममूलां श्रियं प्राप्य न जहाति न हीयते

dharmeṇa rājyaṃ vindeta dharmeṇa paripālayetdharmamūlāṃ śriyaṃ prāpya na jahāti na hīyate

अप्युन्मत्तात्प्रलपतो बालाच्च परिसर्पतःसर्वतः सारमादद्यादश्मभ्य इव काञ्चनम्

apyunmattātpralapato bālācca parisarpataḥsarvataḥ sāramādadyādaśmabhya iva kāñcanam

सुव्याहृतानि सुधियां सुकृतानि ततस्ततःसंचिन्वन्धीर आसीत शिलाहारी शिलं यथा

suvyāhṛtāni sudhiyāṃ sukṛtāni tatastataḥsaṃcinvandhīra āsīta śilāhārī śilaṃ yathā

गन्धेन गावः पश्यन्ति वेदैः पश्यन्ति ब्राह्मणाःचारैः पश्यन्ति राजानश्चक्षुर्भ्यामितरे जनाः

gandhena gāvaḥ paśyanti vedaiḥ paśyanti brāhmaṇāḥcāraiḥ paśyanti rājānaścakṣurbhyāmitare janāḥ

भूयांसं लभते क्लेशं या गौर्भवति दुर्दुहाअथ या सुदुहा राजन्नैव तां विनयन्त्यपि

bhūyāṃsaṃ labhate kleśaṃ yā gaurbhavati durduhāatha yā suduhā rājannaiva tāṃ vinayantyapi

यदतप्तं प्रणमति न तत्संतापयन्त्यपियच्च स्वयं नतं दारु न तत्संनामयन्त्यपि

yadataptaṃ praṇamati na tatsaṃtāpayantyapiyacca svayaṃ nataṃ dāru na tatsaṃnāmayantyapi

एतयोपमया धीरः संनमेत बलीयसेइन्द्राय स प्रणमते नमते यो बलीयसे

etayopamayā dhīraḥ saṃnameta balīyaseindrāya sa praṇamate namate yo balīyase

पर्जन्यनाथाः पशवो राजानो मित्रबान्धवाःपतयो बान्धवाः स्त्रीणां ब्राह्मणा वेदबान्धवाः

parjanyanāthāḥ paśavo rājāno mitrabāndhavāḥpatayo bāndhavāḥ strīṇāṃ brāhmaṇā vedabāndhavāḥ

सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यतेमृजया रक्ष्यते रूपं कुलं वृत्तेन रक्ष्यते

satyena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyatemṛjayā rakṣyate rūpaṃ kulaṃ vṛttena rakṣyate

मानेन रक्ष्यते धान्यमश्वान्रक्षत्यनुक्रमःअभीक्ष्णदर्शनाद्गावः स्त्रियो रक्ष्याः कुचेलतः

mānena rakṣyate dhānyamaśvānrakṣatyanukramaḥabhīkṣṇadarśanādgāvaḥ striyo rakṣyāḥ kucelataḥ

न कुलं वृत्तहीनस्य प्रमाणमिति मे मतिःअन्त्येष्वपि हि जातानां वृत्तमेव विशिष्यते

na kulaṃ vṛttahīnasya pramāṇamiti me matiḥantyeṣvapi hi jātānāṃ vṛttameva viśiṣyate

य ईर्ष्युः परवित्तेषु रूपे वीर्ये कुलान्वयेसुखे सौभाग्यसत्कारे तस्य व्याधिरनन्तकः

ya īrṣyuḥ paravitteṣu rūpe vīrye kulānvayesukhe saubhāgyasatkāre tasya vyādhiranantakaḥ

अकार्यकरणाद्भीतः कार्याणां च विवर्जनात्अकाले मन्त्रभेदाच्च येन माद्येन्न तत्पिबेत्

akāryakaraṇādbhītaḥ kāryāṇāṃ ca vivarjanātakāle mantrabhedācca yena mādyenna tatpibet

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदःएते मदावलिप्तानामेत एव सतां दमाः

vidyāmado dhanamadastṛtīyo'bhijano madaḥete madāvaliptānāmeta eva satāṃ damāḥ

असन्तोऽभ्यर्थिताः सद्भिः किंचित्कार्यं कदाचनमन्यन्ते सन्तमात्मानमसन्तमपि विश्रुतम्

asanto'bhyarthitāḥ sadbhiḥ kiṃcitkāryaṃ kadācanamanyante santamātmānamasantamapi viśrutam

गतिरात्मवतां सन्तः सन्त एव सतां गतिःअसतां च गतिः सन्तो न त्वसन्तः सतां गतिः

gatirātmavatāṃ santaḥ santa eva satāṃ gatiḥasatāṃ ca gatiḥ santo na tvasantaḥ satāṃ gatiḥ

जिता सभा वस्त्रवता समाशा गोमता जिताअध्वा जितो यानवता सर्वं शीलवता जितम्

jitā sabhā vastravatā samāśā gomatā jitāadhvā jito yānavatā sarvaṃ śīlavatā jitam

शीलं प्रधानं पुरुषे तद्यस्येह प्रणश्यतिन तस्य जीवितेनार्थो न धनेन न बन्धुभिः

śīlaṃ pradhānaṃ puruṣe tadyasyeha praṇaśyatina tasya jīvitenārtho na dhanena na bandhubhiḥ

आढ्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम्लवणोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ

āḍhyānāṃ māṃsaparamaṃ madhyānāṃ gorasottaramlavaṇottaraṃ daridrāṇāṃ bhojanaṃ bharatarṣabha

संपन्नतरमेवान्नं दरिद्रा भुञ्जते सदाक्षुत्स्वादुतां जनयति सा चाढ्येषु सुदुर्लभा

saṃpannataramevānnaṃ daridrā bhuñjate sadākṣutsvādutāṃ janayati sā cāḍhyeṣu sudurlabhā

प्रायेण श्रीमतां लोके भोक्तुं शक्तिर्न विद्यतेदरिद्राणां तु राजेन्द्र अपि काष्ठं हि जीर्यते

prāyeṇa śrīmatāṃ loke bhoktuṃ śaktirna vidyatedaridrāṇāṃ tu rājendra api kāṣṭhaṃ hi jīryate

अवृत्तिर्भयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम्उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम्

avṛttirbhayamantyānāṃ madhyānāṃ maraṇādbhayamuttamānāṃ tu martyānāmavamānātparaṃ bhayam

ऐश्वर्यमदपापिष्ठा मदाः पानमदादयःऐश्वर्यमदमत्तो हि नापतित्वा विबुध्यते

aiśvaryamadapāpiṣṭhā madāḥ pānamadādayaḥaiśvaryamadamatto hi nāpatitvā vibudhyate

इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेषु वर्तमानैरनिग्रहैःतैरयं ताप्यते लोको नक्षत्राणि ग्रहैरिव

indriyairindriyārtheṣu vartamānairanigrahaiḥtairayaṃ tāpyate loko nakṣatrāṇi grahairiva

यो जितः पञ्चवर्गेण सहजेनात्मकर्शिनाआपदस्तस्य वर्धन्ते शुक्लपक्ष इवोडुराट्

yo jitaḥ pañcavargeṇa sahajenātmakarśināāpadastasya vardhante śuklapakṣa ivoḍurāṭ

अविजित्य य आत्मानममात्यान्विजिगीषतेअमित्रान्वाजितामात्यः सोऽवशः परिहीयते

avijitya ya ātmānamamātyānvijigīṣateamitrānvājitāmātyaḥ so'vaśaḥ parihīyate

आत्मानमेव प्रथमं देशरूपेण यो जयेत्ततोऽमात्यानमित्रांश्च न मोघं विजिगीषते

ātmānameva prathamaṃ deśarūpeṇa yo jayettato'mātyānamitrāṃśca na moghaṃ vijigīṣate

वश्येन्द्रियं जितामात्यं धृतदण्डं विकारिषुपरीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते

vaśyendriyaṃ jitāmātyaṃ dhṛtadaṇḍaṃ vikāriṣuparīkṣyakāriṇaṃ dhīramatyantaṃ śrīrniṣevate

रथः शरीरं पुरुषस्य राज;न्नात्मा नियन्तेन्द्रियाण्यस्य चाश्वाःतैरप्रमत्तः कुशलः सदश्वै;र्दान्तैः सुखं याति रथीव धीरः

rathaḥ śarīraṃ puruṣasya rāja;nnātmā niyantendriyāṇyasya cāśvāḥtairapramattaḥ kuśalaḥ sadaśvai;rdāntaiḥ sukhaṃ yāti rathīva dhīraḥ

एतान्यनिगृहीतानि व्यापादयितुमप्यलम्अविधेया इवादान्ता हयाः पथि कुसारथिम्

etānyanigṛhītāni vyāpādayitumapyalamavidheyā ivādāntā hayāḥ pathi kusārathim

अनर्थमर्थतः पश्यन्नर्थं चैवाप्यनर्थतःइन्द्रियैः प्रसृतो बालः सुदुःखं मन्यते सुखम्

anarthamarthataḥ paśyannarthaṃ caivāpyanarthataḥindriyaiḥ prasṛto bālaḥ suduḥkhaṃ manyate sukham

धर्मार्थौ यः परित्यज्य स्यादिन्द्रियवशानुगःश्रीप्राणधनदारेभ्य क्षिप्रं स परिहीयते

dharmārthau yaḥ parityajya syādindriyavaśānugaḥśrīprāṇadhanadārebhya kṣipraṃ sa parihīyate

अर्थानामीश्वरो यः स्यादिन्द्रियाणामनीश्वरःइन्द्रियाणामनैश्वर्यादैश्वर्याद्भ्रश्यते हि सः

arthānāmīśvaro yaḥ syādindriyāṇāmanīśvaraḥindriyāṇāmanaiśvaryādaiśvaryādbhraśyate hi saḥ

आत्मनात्मानमन्विच्छेन्मनोबुद्धीन्द्रियैर्यतैःआत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः

ātmanātmānamanvicchenmanobuddhīndriyairyataiḥātmaiva hyātmano bandhurātmaiva ripurātmanaḥ

क्षुद्राक्षेणेव जालेन झषावपिहितावुभौकामश्च राजन्क्रोधश्च तौ प्रज्ञानं विलुम्पतः

kṣudrākṣeṇeva jālena jhaṣāvapihitāvubhaukāmaśca rājankrodhaśca tau prajñānaṃ vilumpataḥ

समवेक्ष्येह धर्मार्थौ संभारान्योऽधिगच्छतिस वै संभृतसंभारः सततं सुखमेधते

samavekṣyeha dharmārthau saṃbhārānyo'dhigacchatisa vai saṃbhṛtasaṃbhāraḥ satataṃ sukhamedhate

यः पञ्चाभ्यन्तराञ्शत्रूनविजित्य मतिक्षयान्जिगीषति रिपूनन्यान्रिपवोऽभिभवन्ति तम्

yaḥ pañcābhyantarāñśatrūnavijitya matikṣayānjigīṣati ripūnanyānripavo'bhibhavanti tam

दृश्यन्ते हि दुरात्मानो वध्यमानाः स्वकर्मभिःइन्द्रियाणामनीशत्वाद्राजानो राज्यविभ्रमैः

dṛśyante hi durātmāno vadhyamānāḥ svakarmabhiḥindriyāṇāmanīśatvādrājāno rājyavibhramaiḥ

असंत्यागात्पापकृतामपापां;स्तुल्यो दण्डः स्पृशते मिश्रभावात्शुष्केणार्द्रं दह्यते मिश्रभावा;त्तस्मात्पापैः सह संधिं न कुर्यात्

asaṃtyāgātpāpakṛtāmapāpāṃ;stulyo daṇḍaḥ spṛśate miśrabhāvātśuṣkeṇārdraṃ dahyate miśrabhāvā;ttasmātpāpaiḥ saha saṃdhiṃ na kuryāt

निजानुत्पततः शत्रून्पञ्च पञ्चप्रयोजनान्यो मोहान्न निगृह्णाति तमापद्ग्रसते नरम्

nijānutpatataḥ śatrūnpañca pañcaprayojanānyo mohānna nigṛhṇāti tamāpadgrasate naram

अनसूयार्जवं शौचं संतोषः प्रियवादितादमः सत्यमनायासो न भवन्ति दुरात्मनाम्

anasūyārjavaṃ śaucaṃ saṃtoṣaḥ priyavāditādamaḥ satyamanāyāso na bhavanti durātmanām

आत्मज्ञानमनायासस्तितिक्षा धर्मनित्यतावाक्चैव गुप्ता दानं च नैतान्यन्त्येषु भारत

ātmajñānamanāyāsastitikṣā dharmanityatāvākcaiva guptā dānaṃ ca naitānyantyeṣu bhārata

आक्रोशपरिवादाभ्यां विहिंसन्त्यबुधा बुधान्वक्ता पापमुपादत्ते क्षममाणो विमुच्यते

ākrośaparivādābhyāṃ vihiṃsantyabudhā budhānvaktā pāpamupādatte kṣamamāṇo vimucyate

हिंसा बलमसाधूनां राज्ञां दण्डविधिर्बलम्शुश्रूषा तु बलं स्त्रीणां क्षमा गुणवतां बलम्

hiṃsā balamasādhūnāṃ rājñāṃ daṇḍavidhirbalamśuśrūṣā tu balaṃ strīṇāṃ kṣamā guṇavatāṃ balam

वाक्संयमो हि नृपते सुदुष्करतमो मतःअर्थवच्च विचित्रं च न शक्यं बहु भाषितुम्

vāksaṃyamo hi nṛpate suduṣkaratamo mataḥarthavacca vicitraṃ ca na śakyaṃ bahu bhāṣitum

अभ्यावहति कल्याणं विविधा वाक्सुभाषितासैव दुर्भाषिता राजन्ननर्थायोपपद्यते

abhyāvahati kalyāṇaṃ vividhā vāksubhāṣitāsaiva durbhāṣitā rājannanarthāyopapadyate

संरोहति शरैर्विद्धं वनं परशुना हतम्वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम्

saṃrohati śarairviddhaṃ vanaṃ paraśunā hatamvācā duruktaṃ bībhatsaṃ na saṃrohati vākkṣatam

कर्णिनालीकनाराचा निर्हरन्ति शरीरतःवाक्शल्यस्तु न निर्हर्तुं शक्यो हृदिशयो हि सः

karṇinālīkanārācā nirharanti śarīrataḥvākśalyastu na nirhartuṃ śakyo hṛdiśayo hi saḥ

वाक्सायका वदनान्निष्पतन्ति; यैराहतः शोचति रात्र्यहानिपरस्य नामर्मसु ते पतन्ति; तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु

vāksāyakā vadanānniṣpatanti; yairāhataḥ śocati rātryahāniparasya nāmarmasu te patanti; tānpaṇḍito nāvasṛjetpareṣu

यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम्बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽपाचीनानि पश्यति

yasmai devāḥ prayacchanti puruṣāya parābhavambuddhiṃ tasyāpakarṣanti so'pācīnāni paśyati

बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थितेअनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति

buddhau kaluṣabhūtāyāṃ vināśe pratyupasthiteanayo nayasaṃkāśo hṛdayānnāpasarpati

सेयं बुद्धिः परीता ते पुत्राणां तव भारतपाण्डवानां विरोधेन न चैनामवबुध्यसे

seyaṃ buddhiḥ parītā te putrāṇāṃ tava bhāratapāṇḍavānāṃ virodhena na caināmavabudhyase

राजा लक्षणसंपन्नस्त्रैलोक्यस्यापि यो भवेत्शिष्यस्ते शासिता सोऽस्तु धृतराष्ट्र युधिष्ठिरः

rājā lakṣaṇasaṃpannastrailokyasyāpi yo bhavetśiṣyaste śāsitā so'stu dhṛtarāṣṭra yudhiṣṭhiraḥ

अतीव सर्वान्पुत्रांस्ते भागधेयपुरस्कृतःतेजसा प्रज्ञया चैव युक्तो धर्मार्थतत्त्ववित्

atīva sarvānputrāṃste bhāgadheyapuraskṛtaḥtejasā prajñayā caiva yukto dharmārthatattvavit

आनृशंस्यादनुक्रोशाद्योऽसौ धर्मभृतां वरःगौरवात्तव राजेन्द्र बहून्क्लेशांस्तितिक्षति

ānṛśaṃsyādanukrośādyo'sau dharmabhṛtāṃ varaḥgauravāttava rājendra bahūnkleśāṃstitikṣati