Parva.Adhyaya 6.108

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अथ वीरो महेष्वासो मत्तवारणविक्रमःसमादाय महच्चापं मत्तवारणवारणम्

atha vīro maheṣvāso mattavāraṇavikramaḥsamādāya mahaccāpaṃ mattavāraṇavāraṇam

विधुन्वानो धनुः श्रेष्ठं द्रावयाणो महारथान्पृतनां पाण्डवेयानां पातयानो महारथः

vidhunvāno dhanuḥ śreṣṭhaṃ drāvayāṇo mahārathānpṛtanāṃ pāṇḍaveyānāṃ pātayāno mahārathaḥ

निमित्तानि निमित्तज्ञः सर्वतो वीक्ष्य वीर्यवान्प्रतपन्तमनीकानि द्रोणः पुत्रमभाषत

nimittāni nimittajñaḥ sarvato vīkṣya vīryavānpratapantamanīkāni droṇaḥ putramabhāṣata

अयं स दिवसस्तात यत्र पार्थो महारथःजिघांसुः समरे भीष्मं परं यत्नं करिष्यति

ayaṃ sa divasastāta yatra pārtho mahārathaḥjighāṃsuḥ samare bhīṣmaṃ paraṃ yatnaṃ kariṣyati

उत्पतन्ति हि मे बाणा धनुः प्रस्फुरतीव मेयोगमस्त्राणि गच्छन्ति क्रूरे मे वर्तते मतिः

utpatanti hi me bāṇā dhanuḥ prasphuratīva meyogamastrāṇi gacchanti krūre me vartate matiḥ

दिक्षु शान्तासु घोराणि व्याहरन्ति मृगद्विजाःनीचैर्गृध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति

dikṣu śāntāsu ghorāṇi vyāharanti mṛgadvijāḥnīcairgṛdhrā nilīyante bhāratānāṃ camūṃ prati

नष्टप्रभ इवादित्यः सर्वतो लोहिता दिशःरसते व्यथते भूमिरनुष्टनति वाहनम्

naṣṭaprabha ivādityaḥ sarvato lohitā diśaḥrasate vyathate bhūmiranuṣṭanati vāhanam

कङ्का गृध्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर्मुहुःशिवाश्चाशिवनिर्घोषा वेदयन्त्यो महद्भयम्

kaṅkā gṛdhrā balākāśca vyāharanti muhurmuhuḥśivāścāśivanirghoṣā vedayantyo mahadbhayam

पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलात्सकबन्धश्च परिघो भानुमावृत्य तिष्ठति

papāta mahatī colkā madhyenādityamaṇḍalātsakabandhaśca parigho bhānumāvṛtya tiṣṭhati

परिवेषस्तथा घोरश्चन्द्रभास्करयोरभूत्वेदयानो भयं घोरं राज्ञां देहावकर्तनम्

pariveṣastathā ghoraścandrabhāskarayorabhūtvedayāno bhayaṃ ghoraṃ rājñāṃ dehāvakartanam

देवतायतनस्थाश्च कौरवेन्द्रस्य देवताःकम्पन्ते च हसन्ते च नृत्यन्ति च रुदन्ति च

devatāyatanasthāśca kauravendrasya devatāḥkampante ca hasante ca nṛtyanti ca rudanti ca

अपसव्यं ग्रहाश्चक्रुरलक्ष्माणं निशाकरम्अवाक्शिराश्च भगवानुदतिष्ठत चन्द्रमाः

apasavyaṃ grahāścakruralakṣmāṇaṃ niśākaramavākśirāśca bhagavānudatiṣṭhata candramāḥ

वपूंषि च नरेन्द्राणां विगतानीव लक्षयेधार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु न च भ्राजन्ति दंशिताः

vapūṃṣi ca narendrāṇāṃ vigatānīva lakṣayedhārtarāṣṭrasya sainyeṣu na ca bhrājanti daṃśitāḥ

सेनयोरुभयोश्चैव समन्ताच्छ्रूयते महान्पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो गाण्डीवस्य च निस्वनः

senayorubhayoścaiva samantācchrūyate mahānpāñcajanyasya nirghoṣo gāṇḍīvasya ca nisvanaḥ

ध्रुवमास्थाय बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि संयुगेअपास्यान्यान्रणे योधानभ्यस्यति पितामहम्

dhruvamāsthāya bībhatsuruttamāstrāṇi saṃyugeapāsyānyānraṇe yodhānabhyasyati pitāmaham

हृष्यन्ति रोमकूपानि सीदतीव च मे मनःचिन्तयित्वा महाबाहो भीष्मार्जुनसमागमम्

hṛṣyanti romakūpāni sīdatīva ca me manaḥcintayitvā mahābāho bhīṣmārjunasamāgamam

तं चैव निकृतिप्रज्ञं पाञ्चाल्यं पापचेतसम्पुरस्कृत्य रणे पार्थो भीष्मस्यायोधनं गतः

taṃ caiva nikṛtiprajñaṃ pāñcālyaṃ pāpacetasampuraskṛtya raṇe pārtho bhīṣmasyāyodhanaṃ gataḥ

अब्रवीच्च पुरा भीष्मो नाहं हन्यां शिखण्डिनम्स्त्री ह्येषा विहिता धात्रा दैवाच्च स पुनः पुमान्

abravīcca purā bhīṣmo nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinamstrī hyeṣā vihitā dhātrā daivācca sa punaḥ pumān

अमङ्गल्यध्वजश्चैव याज्ञसेनिर्महारथःन चामङ्गलकेतोः स प्रहरेदापगासुतः

amaṅgalyadhvajaścaiva yājñasenirmahārathaḥna cāmaṅgalaketoḥ sa praharedāpagāsutaḥ

एतद्विचिन्तयानस्य प्रज्ञा सीदति मे भृशम्अद्यैव तु रणे पार्थः कुरुवृद्धमुपाद्रवत्

etadvicintayānasya prajñā sīdati me bhṛśamadyaiva tu raṇe pārthaḥ kuruvṛddhamupādravat

युधिष्ठिरस्य च क्रोधो भीष्मार्जुनसमागमःमम चास्त्राभिसंरम्भः प्रजानामशुभं ध्रुवम्

yudhiṣṭhirasya ca krodho bhīṣmārjunasamāgamaḥmama cāstrābhisaṃrambhaḥ prajānāmaśubhaṃ dhruvam

मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतास्त्रो दृढविक्रमःदूरपाती दृढेषुश्च निमित्तज्ञश्च पाण्डवः

manasvī balavāñśūraḥ kṛtāstro dṛḍhavikramaḥdūrapātī dṛḍheṣuśca nimittajñaśca pāṇḍavaḥ

अजेयः समरे चैव देवैरपि सवासवैःबलवान्बुद्धिमांश्चैव जितक्लेशो युधां वरः

ajeyaḥ samare caiva devairapi savāsavaiḥbalavānbuddhimāṃścaiva jitakleśo yudhāṃ varaḥ

विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्च पाण्डवःतस्य मार्गं परिहरन्द्रुतं गच्छ यतव्रतम्

vijayī ca raṇe nityaṃ bhairavāstraśca pāṇḍavaḥtasya mārgaṃ pariharandrutaṃ gaccha yatavratam

पश्य चैतन्महाबाहो वैशसं समुपस्थितम्हेमचित्राणि शूराणां महान्ति च शुभानि च

paśya caitanmahābāho vaiśasaṃ samupasthitamhemacitrāṇi śūrāṇāṃ mahānti ca śubhāni ca

कवचान्यवदीर्यन्ते शरैः संनतपर्वभिःछिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराणि धनूंषि च

kavacānyavadīryante śaraiḥ saṃnataparvabhiḥchidyante ca dhvajāgrāṇi tomarāṇi dhanūṃṣi ca

प्रासाश्च विमलास्तीक्ष्णाः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाःवैजयन्त्यश्च नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना

prāsāśca vimalāstīkṣṇāḥ śaktyaśca kanakojjvalāḥvaijayantyaśca nāgānāṃ saṃkruddhena kirīṭinā

नायं संरक्षितुं कालः प्राणान्पुत्रोपजीविभिःयाहि स्वर्गं पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च

nāyaṃ saṃrakṣituṃ kālaḥ prāṇānputropajīvibhiḥyāhi svargaṃ puraskṛtya yaśase vijayāya ca

हयनागरथावर्तां महाघोरां सुदुस्तराम्रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वजः

hayanāgarathāvartāṃ mahāghorāṃ sudustarāmrathena saṃgrāmanadīṃ taratyeṣa kapidhvajaḥ

ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत्इहैव दृश्यते राज्ञो भ्राता यस्य धनंजयः

brahmaṇyatā damo dānaṃ tapaśca caritaṃ mahatihaiva dṛśyate rājño bhrātā yasya dhanaṃjayaḥ

भीमसेनश्च बलवान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौवासुदेवश्च वार्ष्णेयो यस्य नाथो व्यवस्थितः

bhīmasenaśca balavānmādrīputrau ca pāṇḍavauvāsudevaśca vārṣṇeyo yasya nātho vyavasthitaḥ

तस्यैष मन्युप्रभवो धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेःतपोदग्धशरीरस्य कोपो दहति भारतान्

tasyaiṣa manyuprabhavo dhārtarāṣṭrasya durmateḥtapodagdhaśarīrasya kopo dahati bhāratān

एष संदृश्यते पार्थो वासुदेवव्यपाश्रयःदारयन्सर्वसैन्यानि धार्तराष्ट्राणि सर्वशः

eṣa saṃdṛśyate pārtho vāsudevavyapāśrayaḥdārayansarvasainyāni dhārtarāṣṭrāṇi sarvaśaḥ

एतदालोक्यते सैन्यं क्षोभ्यमाणं किरीटिनामहोर्मिनद्धं सुमहत्तिमिनेव नदीमुखम्

etadālokyate sainyaṃ kṣobhyamāṇaṃ kirīṭināmahorminaddhaṃ sumahattimineva nadīmukham

हाहाकिलकिलाशब्दाः श्रूयन्ते च चमूमुखेयाहि पाञ्चालदायादमहं यास्ये युधिष्ठिरम्

hāhākilakilāśabdāḥ śrūyante ca camūmukheyāhi pāñcāladāyādamahaṃ yāsye yudhiṣṭhiram

दुर्लभं ह्यन्तरं राज्ञो व्यूहस्यामिततेजसःसमुद्रकुक्षिप्रतिमं सर्वतोऽतिरथैः स्थितैः

durlabhaṃ hyantaraṃ rājño vyūhasyāmitatejasaḥsamudrakukṣipratimaṃ sarvato'tirathaiḥ sthitaiḥ

सात्यकिश्चाभिमन्युश्च धृष्टद्युम्नवृकोदरौपरिरक्षन्ति राजानं यमौ च मनुजेश्वरम्

sātyakiścābhimanyuśca dhṛṣṭadyumnavṛkodarauparirakṣanti rājānaṃ yamau ca manujeśvaram

उपेन्द्रसदृशः श्यामो महाशाल इवोद्गतःएष गच्छत्यनीकानि द्वितीय इव फल्गुनः

upendrasadṛśaḥ śyāmo mahāśāla ivodgataḥeṣa gacchatyanīkāni dvitīya iva phalgunaḥ

उत्तमास्त्राणि चादत्स्व गृहीत्वान्यन्महद्धनुःपार्श्वतो याहि राजानं युध्यस्व च वृकोदरम्

uttamāstrāṇi cādatsva gṛhītvānyanmahaddhanuḥpārśvato yāhi rājānaṃ yudhyasva ca vṛkodaram

को हि नेच्छेत्प्रियं पुत्रं जीवन्तं शाश्वतीः समाःक्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य ततस्त्वा विनियुज्महे

ko hi necchetpriyaṃ putraṃ jīvantaṃ śāśvatīḥ samāḥkṣatradharmaṃ puraskṛtya tatastvā viniyujmahe

एष चापि रणे भीष्मो दहते वै महाचमूम्युद्धे सुसदृशस्तात यमस्य वरुणस्य च

eṣa cāpi raṇe bhīṣmo dahate vai mahācamūmyuddhe susadṛśastāta yamasya varuṇasya ca