Parva.Adhyaya 6.110

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

अर्जुनस्तु रणे शल्यं यतमानं महारथम्छादयामास समरे शरैः संनतपर्वभिः

arjunastu raṇe śalyaṃ yatamānaṃ mahārathamchādayāmāsa samare śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

सुशर्माणं कृपं चैव त्रिभिस्त्रिभिरविध्यतप्राग्ज्योतिषं च समरे सैन्धवं च जयद्रथम्

suśarmāṇaṃ kṛpaṃ caiva tribhistribhiravidhyataprāgjyotiṣaṃ ca samare saindhavaṃ ca jayadratham

चित्रसेनं विकर्णं च कृतवर्माणमेव चदुर्मर्षणं च राजेन्द्र आवन्त्यौ च महारथौ

citrasenaṃ vikarṇaṃ ca kṛtavarmāṇameva cadurmarṣaṇaṃ ca rājendra āvantyau ca mahārathau

एकैकं त्रिभिरानर्छत्कङ्कबर्हिणवाजितैःशरैरतिरथो युद्धे पीडयन्वाहिनीं तव

ekaikaṃ tribhirānarchatkaṅkabarhiṇavājitaiḥśarairatiratho yuddhe pīḍayanvāhinīṃ tava

जयद्रथो रणे पार्थं भित्त्वा भारत सायकैःभीमं विव्याध तरसा चित्रसेनरथे स्थितः

jayadratho raṇe pārthaṃ bhittvā bhārata sāyakaiḥbhīmaṃ vivyādha tarasā citrasenarathe sthitaḥ

शल्यश्च समरे जिष्णुं कृपश्च रथिनां वरःविव्यधाते महाबाहुं बहुधा मर्मभेदिभिः

śalyaśca samare jiṣṇuṃ kṛpaśca rathināṃ varaḥvivyadhāte mahābāhuṃ bahudhā marmabhedibhiḥ

चित्रसेनादयश्चैव पुत्रास्तव विशां पतेपञ्चभिः पञ्चभिस्तूर्णं संयुगे निशितैः शरैःआजघ्नुरर्जुनं संख्ये भीमसेनं च मारिष

citrasenādayaścaiva putrāstava viśāṃ patepañcabhiḥ pañcabhistūrṇaṃ saṃyuge niśitaiḥ śaraiḥājaghnurarjunaṃ saṃkhye bhīmasenaṃ ca māriṣa

तौ तत्र रथिनां श्रेष्ठौ कौन्तेयौ भरतर्षभौअपीडयेतां समरे त्रिगर्तानां महद्बलम्

tau tatra rathināṃ śreṣṭhau kaunteyau bharatarṣabhauapīḍayetāṃ samare trigartānāṃ mahadbalam

सुशर्मापि रणे पार्थं विद्ध्वा बहुभिरायसैःननाद बलवन्नादं नादयन्वै नभस्तलम्

suśarmāpi raṇe pārthaṃ viddhvā bahubhirāyasaiḥnanāda balavannādaṃ nādayanvai nabhastalam

अन्ये च रथिनः शूरा भीमसेनधनंजयौविव्यधुर्निशितैर्बाणै रुक्मपुङ्खैरजिह्मगैः

anye ca rathinaḥ śūrā bhīmasenadhanaṃjayauvivyadhurniśitairbāṇai rukmapuṅkhairajihmagaiḥ

तेषां तु रथिनां मध्ये कौन्तेयौ रथिनां वरौक्रीडमानौ रथोदारौ चित्ररूपौ व्यरोचताम्आमिषेप्सू गवां मध्ये सिंहाविव बलोत्कटौ

teṣāṃ tu rathināṃ madhye kaunteyau rathināṃ varaukrīḍamānau rathodārau citrarūpau vyarocatāmāmiṣepsū gavāṃ madhye siṃhāviva balotkaṭau

छित्त्वा धनूंषि वीराणां शरांश्च बहुधा रणेपातयामासतुर्वीरौ शिरांसि शतशो नृणाम्

chittvā dhanūṃṣi vīrāṇāṃ śarāṃśca bahudhā raṇepātayāmāsaturvīrau śirāṃsi śataśo nṛṇām

रथाश्च बहवो भग्ना हयाश्च शतशो हताःगजाश्च सगजारोहाः पेतुरुर्व्यां महामृधे

rathāśca bahavo bhagnā hayāśca śataśo hatāḥgajāśca sagajārohāḥ petururvyāṃ mahāmṛdhe

रथिनः सादिनश्चैव तत्र तत्र निसूदिताःदृश्यन्ते बहुधा राजन्वेष्टमानाः समन्ततः

rathinaḥ sādinaścaiva tatra tatra nisūditāḥdṛśyante bahudhā rājanveṣṭamānāḥ samantataḥ

हतैर्गजपदात्योघैर्वाजिभिश्च निसूदितैःरथैश्च बहुधा भग्नैः समास्तीर्यत मेदिनी

hatairgajapadātyoghairvājibhiśca nisūditaiḥrathaiśca bahudhā bhagnaiḥ samāstīryata medinī

छत्रैश्च बहुधा छिन्नैर्ध्वजैश्च विनिपातितैःअङ्कुशैरपविद्धैश्च परिस्तोमैश्च भारत

chatraiśca bahudhā chinnairdhvajaiśca vinipātitaiḥaṅkuśairapaviddhaiśca paristomaiśca bhārata

केयूरैरङ्गदैर्हारै राङ्कवैर्मृदितैस्तथाउष्णीषैरपविद्धैश्च चामरव्यजनैरपि

keyūrairaṅgadairhārai rāṅkavairmṛditaistathāuṣṇīṣairapaviddhaiśca cāmaravyajanairapi

तत्र तत्रापविद्धैश्च बाहुभिश्चन्दनोक्षितैःऊरुभिश्च नरेन्द्राणां समास्तीर्यत मेदिनी

tatra tatrāpaviddhaiśca bāhubhiścandanokṣitaiḥūrubhiśca narendrāṇāṃ samāstīryata medinī

तत्राद्भुतमपश्याम रणे पार्थस्य विक्रमम्शरैः संवार्य तान्वीरान्निजघान बलं तव

tatrādbhutamapaśyāma raṇe pārthasya vikramamśaraiḥ saṃvārya tānvīrānnijaghāna balaṃ tava

पुत्रस्तु तव तं दृष्ट्वा भीमार्जुनसमागमम्गाङ्गेयस्य रथाभ्याशमुपजग्मे महाभये

putrastu tava taṃ dṛṣṭvā bhīmārjunasamāgamamgāṅgeyasya rathābhyāśamupajagme mahābhaye

कृपश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथःविन्दानुविन्दावावन्त्यावाजग्मुः संयुगं तदा

kṛpaśca kṛtavarmā ca saindhavaśca jayadrathaḥvindānuvindāvāvantyāvājagmuḥ saṃyugaṃ tadā

ततो भीमो महेष्वासः फल्गुनश्च महारथःकौरवाणां चमूं घोरां भृशं दुद्रुवतू रणे

tato bhīmo maheṣvāsaḥ phalgunaśca mahārathaḥkauravāṇāṃ camūṃ ghorāṃ bhṛśaṃ dudruvatū raṇe

ततो बर्हिणवाजानामयुतान्यर्बुदानि चधनंजयरथे तूर्णं पातयन्ति स्म संयुगे

tato barhiṇavājānāmayutānyarbudāni cadhanaṃjayarathe tūrṇaṃ pātayanti sma saṃyuge

ततस्ताञ्शरजालेन संनिवार्य महारथान्पार्थः समन्तात्समरे प्रेषयामास मृत्यवे

tatastāñśarajālena saṃnivārya mahārathānpārthaḥ samantātsamare preṣayāmāsa mṛtyave

शल्यस्तु समरे जिष्णुं क्रीडन्निव महारथःआजघानोरसि क्रुद्धो भल्लैः संनतपर्वभिः

śalyastu samare jiṣṇuṃ krīḍanniva mahārathaḥājaghānorasi kruddho bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं च पञ्चभिःअथैनं सायकैस्तीक्ष्णैर्भृशं विव्याध मर्मणि

tasya pārtho dhanuśchittvā hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥathainaṃ sāyakaistīkṣṇairbhṛśaṃ vivyādha marmaṇi

अथान्यद्धनुरादाय समरे भारसाधनम्मद्रेश्वरो रणे जिष्णुं ताडयामास रोषितः

athānyaddhanurādāya samare bhārasādhanammadreśvaro raṇe jiṣṇuṃ tāḍayāmāsa roṣitaḥ

त्रिभिः शरैर्महाराज वासुदेवं च पञ्चभिःभीमसेनं च नवभिर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्

tribhiḥ śarairmahārāja vāsudevaṃ ca pañcabhiḥbhīmasenaṃ ca navabhirbāhvorurasi cārpayat

ततो द्रोणो महाराज मागधश्च महारथःदुर्योधनसमादिष्टौ तं देशमुपजग्मतुः

tato droṇo mahārāja māgadhaśca mahārathaḥduryodhanasamādiṣṭau taṃ deśamupajagmatuḥ

यत्र पार्थो महाराज भीमसेनश्च पाण्डवःकौरव्यस्य महासेनां जघ्नतुस्तौ महारथौ

yatra pārtho mahārāja bhīmasenaśca pāṇḍavaḥkauravyasya mahāsenāṃ jaghnatustau mahārathau

जयत्सेनस्तु समरे भीमं भीमायुधं युवाविव्याध निशितैर्बाणैरष्टभिर्भरतर्षभ

jayatsenastu samare bhīmaṃ bhīmāyudhaṃ yuvāvivyādha niśitairbāṇairaṣṭabhirbharatarṣabha

तं भीमो दशभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिःसारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत्

taṃ bhīmo daśabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥsārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍādapāharat

उद्भ्रान्तैस्तुरगैः सोऽथ द्रवमाणैः समन्ततःमागधोऽपहृतो राजा सर्वसैन्यस्य पश्यतः

udbhrāntaisturagaiḥ so'tha dravamāṇaiḥ samantataḥmāgadho'pahṛto rājā sarvasainyasya paśyataḥ

द्रोणस्तु विवरं लब्ध्वा भीमसेनं शिलीमुखैःविव्याध बाणैः सुशितैः पञ्चषष्ट्या तमायसैः

droṇastu vivaraṃ labdhvā bhīmasenaṃ śilīmukhaiḥvivyādha bāṇaiḥ suśitaiḥ pañcaṣaṣṭyā tamāyasaiḥ

तं भीमः समरश्लाघी गुरुं पितृसमं रणेविव्याध नवभिर्भल्लैस्तथा षष्ट्या च भारत

taṃ bhīmaḥ samaraślāghī guruṃ pitṛsamaṃ raṇevivyādha navabhirbhallaistathā ṣaṣṭyā ca bhārata

अर्जुनस्तु सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिरायसैःव्यधमत्तस्य तत्सैन्यं महाभ्राणि यथानिलः

arjunastu suśarmāṇaṃ viddhvā bahubhirāyasaiḥvyadhamattasya tatsainyaṃ mahābhrāṇi yathānilaḥ

ततो भीष्मश्च राजा च सौबलश्च बृहद्बलःअभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनधनंजयौ

tato bhīṣmaśca rājā ca saubalaśca bṛhadbalaḥabhyadravanta saṃkruddhā bhīmasenadhanaṃjayau

तथैव पाण्डवाः शूरा धृष्टद्युम्नश्च पार्षतःअभ्यद्रवन्रणे भीष्मं व्यादितास्यमिवान्तकम्

tathaiva pāṇḍavāḥ śūrā dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥabhyadravanraṇe bhīṣmaṃ vyāditāsyamivāntakam

शिखण्डी तु समासाद्य भारतानां पितामहम्अभ्यद्रवत संहृष्टो भयं त्यक्त्वा यतव्रतम्

śikhaṇḍī tu samāsādya bhāratānāṃ pitāmahamabhyadravata saṃhṛṣṭo bhayaṃ tyaktvā yatavratam

युधिष्ठिरमुखाः पार्थाः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्अयोधयन्रणे भीष्मं संहताः सह सृञ्जयैः

yudhiṣṭhiramukhāḥ pārthāḥ puraskṛtya śikhaṇḍinamayodhayanraṇe bhīṣmaṃ saṃhatāḥ saha sṛñjayaiḥ

तथैव तावकाः सर्वे पुरस्कृत्य यतव्रतम्शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे

tathaiva tāvakāḥ sarve puraskṛtya yatavratamśikhaṇḍipramukhānpārthānyodhayanti sma saṃyuge

ततः प्रववृते युद्धं कौरवाणां भयावहम्तत्र पाण्डुसुतैः सार्धं भीष्मस्य विजयं प्रति

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kauravāṇāṃ bhayāvahamtatra pāṇḍusutaiḥ sārdhaṃ bhīṣmasya vijayaṃ prati

तावकानां रणे भीष्मो ग्लह आसीद्विशां पतेतत्र हि द्यूतमायातं विजयायेतराय वा

tāvakānāṃ raṇe bhīṣmo glaha āsīdviśāṃ patetatra hi dyūtamāyātaṃ vijayāyetarāya vā

धृष्टद्युम्नो महाराज सर्वसैन्यान्यचोदयत्अभिद्रवत गाङ्गेयं मा भैष्ट नरसत्तमाः

dhṛṣṭadyumno mahārāja sarvasainyānyacodayatabhidravata gāṅgeyaṃ mā bhaiṣṭa narasattamāḥ

सेनापतिवचः श्रुत्वा पाण्डवानां वरूथिनीभीष्ममेवाभ्ययात्तूर्णं प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे

senāpativacaḥ śrutvā pāṇḍavānāṃ varūthinībhīṣmamevābhyayāttūrṇaṃ prāṇāṃstyaktvā mahāhave

भीष्मोऽपि रथिनां श्रेष्ठः प्रतिजग्राह तां चमूम्आपतन्तीं महाराज वेलामिव महोदधिः

bhīṣmo'pi rathināṃ śreṣṭhaḥ pratijagrāha tāṃ camūmāpatantīṃ mahārāja velāmiva mahodadhiḥ