Parva.Adhyaya 6.111

Mahabharata · 43 verses

6.111.1
धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca
कथं शांतनवो भीष्मो दशमेऽहनि संजयअयुध्यत महावीर्यैः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः
kathaṃ śāṃtanavo bhīṣmo daśame'hani saṃjayaayudhyata mahāvīryaiḥ pāṇḍavaiḥ sahasṛñjayaiḥ
6.111.2
कुरवश्च कथं युद्धे पाण्डवान्प्रत्यवारयन्आचक्ष्व मे महायुद्धं भीष्मस्याहवशोभिनः
kuravaśca kathaṃ yuddhe pāṇḍavānpratyavārayanācakṣva me mahāyuddhaṃ bhīṣmasyāhavaśobhinaḥ
6.111.3
संजय उवाच · saṃjaya uvāca
कुरवः पाण्डवैः सार्धं यथायुध्यन्त भारतयथा च तदभूद्युद्धं तत्ते वक्ष्यामि शृण्वतः
kuravaḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ yathāyudhyanta bhāratayathā ca tadabhūdyuddhaṃ tatte vakṣyāmi śṛṇvataḥ
6.111.4
प्रेषिताः परलोकाय परमास्त्रैः किरीटिनाअहन्यहनि संप्राप्तास्तावकानां रथव्रजाः
preṣitāḥ paralokāya paramāstraiḥ kirīṭināahanyahani saṃprāptāstāvakānāṃ rathavrajāḥ
6.111.5
यथाप्रतिज्ञं कौरव्यः स चापि समितिंजयःपार्थानामकरोद्भीष्मः सततं समितिक्षयम्
yathāpratijñaṃ kauravyaḥ sa cāpi samitiṃjayaḥpārthānāmakarodbhīṣmaḥ satataṃ samitikṣayam
6.111.6
कुरुभिः सहितं भीष्मं युध्यमानं महारथम्अर्जुनं च सपाञ्चाल्यं दृष्ट्वा संशयिता जनाः
kurubhiḥ sahitaṃ bhīṣmaṃ yudhyamānaṃ mahārathamarjunaṃ ca sapāñcālyaṃ dṛṣṭvā saṃśayitā janāḥ
6.111.7
दशमेऽहनि तस्मिंस्तु भीष्मार्जुनसमागमेअवर्तत महारौद्रः सततं समितिक्षयः
daśame'hani tasmiṃstu bhīṣmārjunasamāgameavartata mahāraudraḥ satataṃ samitikṣayaḥ
6.111.8
तस्मिन्नयुतशो राजन्भूयश्च स परंतपःभीष्मः शांतनवो योधाञ्जघान परमास्त्रवित्
tasminnayutaśo rājanbhūyaśca sa paraṃtapaḥbhīṣmaḥ śāṃtanavo yodhāñjaghāna paramāstravit
6.111.9
येषामज्ञातकल्पानि नामगोत्राणि पार्थिवते हतास्तत्र भीष्मेण शूराः सर्वेऽनिवर्तिनः
yeṣāmajñātakalpāni nāmagotrāṇi pārthivate hatāstatra bhīṣmeṇa śūrāḥ sarve'nivartinaḥ
6.111.10
दशाहानि ततस्तप्त्वा भीष्मः पाण्डववाहिनीम्निरविद्यत धर्मात्मा जीवितेन परंतपः
daśāhāni tatastaptvā bhīṣmaḥ pāṇḍavavāhinīmniravidyata dharmātmā jīvitena paraṃtapaḥ
6.111.11
स क्षिप्रं वधमन्विच्छन्नात्मनोऽभिमुखं रणेन हन्यां मानवश्रेष्ठान्संग्रामेऽभिमुखानिति
sa kṣipraṃ vadhamanvicchannātmano'bhimukhaṃ raṇena hanyāṃ mānavaśreṣṭhānsaṃgrāme'bhimukhāniti
6.111.12
चिन्तयित्वा महाबाहुः पिता देवव्रतस्तवअभ्याशस्थं महाराज पाण्डवं वाक्यमब्रवीत्
cintayitvā mahābāhuḥ pitā devavratastavaabhyāśasthaṃ mahārāja pāṇḍavaṃ vākyamabravīt
6.111.13
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारदशृणु मे वचनं तात धर्म्यं स्वर्ग्यं च जल्पतः
yudhiṣṭhira mahāprājña sarvaśāstraviśāradaśṛṇu me vacanaṃ tāta dharmyaṃ svargyaṃ ca jalpataḥ
6.111.14
निर्विण्णोऽस्मि भृशं तात देहेनानेन भारतघ्नतश्च मे गतः कालः सुबहून्प्राणिनो रणे
nirviṇṇo'smi bhṛśaṃ tāta dehenānena bhārataghnataśca me gataḥ kālaḥ subahūnprāṇino raṇe
6.111.15
तस्मात्पार्थं पुरोधाय पाञ्चालान्सृञ्जयांस्तथामद्वधे क्रियतां यत्नो मम चेदिच्छसि प्रियम्
tasmātpārthaṃ purodhāya pāñcālānsṛñjayāṃstathāmadvadhe kriyatāṃ yatno mama cedicchasi priyam
6.111.16
तस्य तन्मतमाज्ञाय पाण्डवः सत्यदर्शनःभीष्मं प्रतिययौ यत्तः संग्रामे सह सृञ्जयैः
tasya tanmatamājñāya pāṇḍavaḥ satyadarśanaḥbhīṣmaṃ pratiyayau yattaḥ saṃgrāme saha sṛñjayaiḥ
6.111.17
धृष्टद्युम्नस्ततो राजन्पाण्डवश्च युधिष्ठिरःश्रुत्वा भीष्मस्य तां वाचं चोदयामासतुर्बलम्
dhṛṣṭadyumnastato rājanpāṇḍavaśca yudhiṣṭhiraḥśrutvā bhīṣmasya tāṃ vācaṃ codayāmāsaturbalam
6.111.18
अभिद्रवत युध्यध्वं भीष्मं जयत संयुगेरक्षिताः सत्यसंधेन जिष्णुना रिपुजिष्णुना
abhidravata yudhyadhvaṃ bhīṣmaṃ jayata saṃyugerakṣitāḥ satyasaṃdhena jiṣṇunā ripujiṣṇunā
6.111.19
अयं चापि महेष्वासः पार्षतो वाहिनीपतिःभीमसेनश्च समरे पालयिष्यति वो ध्रुवम्
ayaṃ cāpi maheṣvāsaḥ pārṣato vāhinīpatiḥbhīmasenaśca samare pālayiṣyati vo dhruvam
6.111.20
न वै भीष्माद्भयं किंचित्कर्तव्यं युधि सृञ्जयाःध्रुवं भीष्मं विजेष्यामः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
na vai bhīṣmādbhayaṃ kiṃcitkartavyaṃ yudhi sṛñjayāḥdhruvaṃ bhīṣmaṃ vijeṣyāmaḥ puraskṛtya śikhaṇḍinam
6.111.21
तथा तु समयं कृत्वा दशमेऽहनि पाण्डवाःब्रह्मलोकपरा भूत्वा संजग्मुः क्रोधमूर्छिताः
tathā tu samayaṃ kṛtvā daśame'hani pāṇḍavāḥbrahmalokaparā bhūtvā saṃjagmuḥ krodhamūrchitāḥ
6.111.22
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य पाण्डवं च धनंजयम्भीष्मस्य पातने यत्नं परमं ते समास्थिताः
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayambhīṣmasya pātane yatnaṃ paramaṃ te samāsthitāḥ
6.111.23
ततस्तव सुतादिष्टा नानाजनपदेश्वराःद्रोणेन सहपुत्रेण सहसेना महाबलाः
tatastava sutādiṣṭā nānājanapadeśvarāḥdroṇena sahaputreṇa sahasenā mahābalāḥ
6.111.24
दुःशासनश्च बलवान्सह सर्वैः सहोदरैःभीष्मं समरमध्यस्थं पालयां चक्रिरे तदा
duḥśāsanaśca balavānsaha sarvaiḥ sahodaraiḥbhīṣmaṃ samaramadhyasthaṃ pālayāṃ cakrire tadā
6.111.25
ततस्तु तावकाः शूराः पुरस्कृत्य यतव्रतम्शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे
tatastu tāvakāḥ śūrāḥ puraskṛtya yatavratamśikhaṇḍipramukhānpārthānyodhayanti sma saṃyuge
6.111.26
चेदिभिश्च सपाञ्चालैः सहितो वानरध्वजःययौ शांतनवं भीष्मं पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
cedibhiśca sapāñcālaiḥ sahito vānaradhvajaḥyayau śāṃtanavaṃ bhīṣmaṃ puraskṛtya śikhaṇḍinam
6.111.27
द्रोणपुत्रं शिनेर्नप्ता धृष्टकेतुस्तु पौरवम्युधामन्युः सहामात्यं दुर्योधनमयोधयत्
droṇaputraṃ śinernaptā dhṛṣṭaketustu pauravamyudhāmanyuḥ sahāmātyaṃ duryodhanamayodhayat
6.111.28
विराटस्तु सहानीकः सहसेनं जयद्रथम्वृद्धक्षत्रस्य दायादमाससाद परंतपः
virāṭastu sahānīkaḥ sahasenaṃ jayadrathamvṛddhakṣatrasya dāyādamāsasāda paraṃtapaḥ
6.111.29
मद्रराजं महेष्वासं सहसैन्यं युधिष्ठिरःभीमसेनाभिगुप्तश्च नागानीकमुपाद्रवत्
madrarājaṃ maheṣvāsaṃ sahasainyaṃ yudhiṣṭhiraḥbhīmasenābhiguptaśca nāgānīkamupādravat
6.111.30
अप्रधृष्यमनावार्यं सर्वशस्त्रभृतां वरम्द्रोणं प्रति ययौ यत्तः पाञ्चाल्यः सह सोमकैः
apradhṛṣyamanāvāryaṃ sarvaśastrabhṛtāṃ varamdroṇaṃ prati yayau yattaḥ pāñcālyaḥ saha somakaiḥ
6.111.31
कर्णिकारध्वजं चापि सिंहकेतुररिंदमःप्रत्युज्जगाम सौभद्रं राजपुत्रो बृहद्बलः
karṇikāradhvajaṃ cāpi siṃhaketurariṃdamaḥpratyujjagāma saubhadraṃ rājaputro bṛhadbalaḥ
6.111.32
शिखण्डिनं च पुत्रास्ते पाण्डवं च धनंजयम्राजभिः समरे सार्धमभिपेतुर्जिघांसवः
śikhaṇḍinaṃ ca putrāste pāṇḍavaṃ ca dhanaṃjayamrājabhiḥ samare sārdhamabhipeturjighāṃsavaḥ
6.111.33
तस्मिन्नतिमहाभीमे सेनयोर्वै पराक्रमेसंप्रधावत्स्वनीकेषु मेदिनी समकम्पत
tasminnatimahābhīme senayorvai parākramesaṃpradhāvatsvanīkeṣu medinī samakampata
6.111.34
तान्यनीकान्यनीकेषु समसज्जन्त भारततावकानां परेषां च दृष्ट्वा शांतनवं रणे
tānyanīkānyanīkeṣu samasajjanta bhāratatāvakānāṃ pareṣāṃ ca dṛṣṭvā śāṃtanavaṃ raṇe
6.111.35
ततस्तेषां प्रयततामन्योन्यमभिधावताम्प्रादुरासीन्महाञ्शब्दो दिक्षु सर्वासु भारत
tatasteṣāṃ prayatatāmanyonyamabhidhāvatāmprādurāsīnmahāñśabdo dikṣu sarvāsu bhārata
6.111.36
शङ्खदुन्दुभिघोषैश्च वारणानां च बृंहितैःसिंहनादैश्च सैन्यानां दारुणः समपद्यत
śaṅkhadundubhighoṣaiśca vāraṇānāṃ ca bṛṃhitaiḥsiṃhanādaiśca sainyānāṃ dāruṇaḥ samapadyata
6.111.37
सा च सर्वनरेन्द्राणां चन्द्रार्कसदृशी प्रभावीराङ्गदकिरीटेषु निष्प्रभा समपद्यत
sā ca sarvanarendrāṇāṃ candrārkasadṛśī prabhāvīrāṅgadakirīṭeṣu niṣprabhā samapadyata
6.111.38
रजोमेघाश्च संजज्ञुः शस्त्रविद्युद्भिरावृताःधनुषां चैव निर्घोषो दारुणः समपद्यत
rajomeghāśca saṃjajñuḥ śastravidyudbhirāvṛtāḥdhanuṣāṃ caiva nirghoṣo dāruṇaḥ samapadyata
6.111.39
बाणशङ्खप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाःरथघोषश्च संजग्मुः सेनयोरुभयोरपि
bāṇaśaṅkhapraṇādāśca bherīṇāṃ ca mahāsvanāḥrathaghoṣaśca saṃjagmuḥ senayorubhayorapi
6.111.40
प्रासशक्त्यृष्टिसंघैश्च बाणौघैश्च समाकुलम्निष्प्रकाशमिवाकाशं सेनयोः समपद्यत
prāsaśaktyṛṣṭisaṃghaiśca bāṇaughaiśca samākulamniṣprakāśamivākāśaṃ senayoḥ samapadyata
6.111.41
अन्योन्यं रथिनः पेतुर्वाजिनश्च महाहवेकुञ्जराः कुञ्जराञ्जघ्नुः पदातींश्च पदातयः
anyonyaṃ rathinaḥ peturvājinaśca mahāhavekuñjarāḥ kuñjarāñjaghnuḥ padātīṃśca padātayaḥ
6.111.42
तदासीत्सुमहद्युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सहभीष्महेतोर्नरव्याघ्र श्येनयोरामिषे यथा
tadāsītsumahadyuddhaṃ kurūṇāṃ pāṇḍavaiḥ sahabhīṣmahetornaravyāghra śyenayorāmiṣe yathā
6.111.43
तयोः समागमो घोरो बभूव युधि भारतअन्योन्यस्य वधार्थाय जिगीषूणां रणाजिरे
tayoḥ samāgamo ghoro babhūva yudhi bhārataanyonyasya vadhārthāya jigīṣūṇāṃ raṇājire