Parva.Adhyaya 6.17

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

यथा स भगवान्व्यासः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्तथैव सहिताः सर्वे समाजग्मुर्महीक्षितः

yathā sa bhagavānvyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyano'bravīttathaiva sahitāḥ sarve samājagmurmahīkṣitaḥ

मघाविषयगः सोमस्तद्दिनं प्रत्यपद्यतदीप्यमानाश्च संपेतुर्दिवि सप्त महाग्रहाः

maghāviṣayagaḥ somastaddinaṃ pratyapadyatadīpyamānāśca saṃpeturdivi sapta mahāgrahāḥ

द्विधाभूत इवादित्य उदये प्रत्यदृश्यतज्वलन्त्या शिखया भूयो भानुमानुदितो दिवि

dvidhābhūta ivāditya udaye pratyadṛśyatajvalantyā śikhayā bhūyo bhānumānudito divi

ववाशिरे च दीप्तायां दिशि गोमायुवायसाःलिप्समानाः शरीराणि मांसशोणितभोजनाः

vavāśire ca dīptāyāṃ diśi gomāyuvāyasāḥlipsamānāḥ śarīrāṇi māṃsaśoṇitabhojanāḥ

अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहःभरद्वाजात्मजश्चैव प्रातरुत्थाय संयतौ

ahanyahani pārthānāṃ vṛddhaḥ kurupitāmahaḥbharadvājātmajaścaiva prātarutthāya saṃyatau

जयोऽस्तु पाण्डुपुत्राणामित्यूचतुररिंदमौयुयुधाते तवार्थाय यथा स समयः कृतः

jayo'stu pāṇḍuputrāṇāmityūcaturariṃdamauyuyudhāte tavārthāya yathā sa samayaḥ kṛtaḥ

सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तवसमानीय महीपालानिदं वचनमब्रवीत्

sarvadharmaviśeṣajñaḥ pitā devavratastavasamānīya mahīpālānidaṃ vacanamabravīt

इदं वः क्षत्रिया द्वारं स्वर्गायापावृतं महत्गच्छध्वं तेन शक्रस्य ब्रह्मणश्च सलोकताम्

idaṃ vaḥ kṣatriyā dvāraṃ svargāyāpāvṛtaṃ mahatgacchadhvaṃ tena śakrasya brahmaṇaśca salokatām

एष वः शाश्वतः पन्थाः पूर्वैः पूर्वतरैर्गतःसंभावयत चात्मानमव्यग्रमनसो युधि

eṣa vaḥ śāśvataḥ panthāḥ pūrvaiḥ pūrvatarairgataḥsaṃbhāvayata cātmānamavyagramanaso yudhi

नाभागो हि ययातिश्च मान्धाता नहुषो नृगःसंसिद्धाः परमं स्थानं गताः कर्मभिरीदृशैः

nābhāgo hi yayātiśca māndhātā nahuṣo nṛgaḥsaṃsiddhāḥ paramaṃ sthānaṃ gatāḥ karmabhirīdṛśaiḥ

अधर्मः क्षत्रियस्यैष यद्व्याधिमरणं गृहेयदाजौ निधनं याति सोऽस्य धर्मः सनातनः

adharmaḥ kṣatriyasyaiṣa yadvyādhimaraṇaṃ gṛheyadājau nidhanaṃ yāti so'sya dharmaḥ sanātanaḥ

एवमुक्ता महीपाला भीष्मेण भरतर्षभनिर्ययुः स्वान्यनीकानि शोभयन्तो रथोत्तमैः

evamuktā mahīpālā bhīṣmeṇa bharatarṣabhaniryayuḥ svānyanīkāni śobhayanto rathottamaiḥ

स तु वैकर्तनः कर्णः सामात्यः सह बन्धुभिःन्यासितः समरे शस्त्रं भीष्मेण भरतर्षभ

sa tu vaikartanaḥ karṇaḥ sāmātyaḥ saha bandhubhiḥnyāsitaḥ samare śastraṃ bhīṣmeṇa bharatarṣabha

अपेतकर्णाः पुत्रास्ते राजानश्चैव तावकाःनिर्ययुः सिंहनादेन नादयन्तो दिशो दश

apetakarṇāḥ putrāste rājānaścaiva tāvakāḥniryayuḥ siṃhanādena nādayanto diśo daśa

श्वेतैश्छत्रैः पताकाभिर्ध्वजवारणवाजिभिःतान्यनीकान्यशोभन्त रथैरथ पदातिभिः

śvetaiśchatraiḥ patākābhirdhvajavāraṇavājibhiḥtānyanīkānyaśobhanta rathairatha padātibhiḥ

भेरीपणवशब्दैश्च पटहानां च निस्वनैःरथनेमिनिनादैश्च बभूवाकुलिता मही

bherīpaṇavaśabdaiśca paṭahānāṃ ca nisvanaiḥrathanemininādaiśca babhūvākulitā mahī

काञ्चनाङ्गदकेयूरैः कार्मुकैश्च महारथाःभ्राजमाना व्यदृश्यन्त जङ्गमाः पर्वता इव

kāñcanāṅgadakeyūraiḥ kārmukaiśca mahārathāḥbhrājamānā vyadṛśyanta jaṅgamāḥ parvatā iva

तालेन महता भीष्मः पञ्चतारेण केतुनाविमलादित्यसंकाशस्तस्थौ कुरुचमूपतिः

tālena mahatā bhīṣmaḥ pañcatāreṇa ketunāvimalādityasaṃkāśastasthau kurucamūpatiḥ

ये त्वदीया महेष्वासा राजानो भरतर्षभअवर्तन्त यथादेशं राजञ्शांतनवस्य ते

ye tvadīyā maheṣvāsā rājāno bharatarṣabhaavartanta yathādeśaṃ rājañśāṃtanavasya te

स तु गोवासनः शैब्यः सहितः सर्वराजभिःययौ मातङ्गराजेन राजार्हेण पताकिनापद्मवर्णस्त्वनीकानां सर्वेषामग्रतः स्थितः

sa tu govāsanaḥ śaibyaḥ sahitaḥ sarvarājabhiḥyayau mātaṅgarājena rājārheṇa patākināpadmavarṇastvanīkānāṃ sarveṣāmagrataḥ sthitaḥ

अश्वत्थामा ययौ यत्तः सिंहलाङ्गूलकेतनःश्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः

aśvatthāmā yayau yattaḥ siṃhalāṅgūlaketanaḥśrutāyuścitrasenaśca purumitro viviṃśatiḥ

शल्यो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च महारथःएते सप्त महेष्वासा द्रोणपुत्रपुरोगमाःस्यन्दनैर्वरवर्णाभैर्भीष्मस्यासन्पुरःसराः

śalyo bhūriśravāścaiva vikarṇaśca mahārathaḥete sapta maheṣvāsā droṇaputrapurogamāḥsyandanairvaravarṇābhairbhīṣmasyāsanpuraḥsarāḥ

तेषामपि महोत्सेधाः शोभयन्तो रथोत्तमान्भ्राजमाना व्यदृश्यन्त जाम्बूनदमया ध्वजाः

teṣāmapi mahotsedhāḥ śobhayanto rathottamānbhrājamānā vyadṛśyanta jāmbūnadamayā dhvajāḥ

जाम्बूनदमयी वेदिः कमण्डलुविभूषिताकेतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह

jāmbūnadamayī vediḥ kamaṇḍaluvibhūṣitāketurācāryamukhyasya droṇasya dhanuṣā saha

अनेकशतसाहस्रमनीकमनुकर्षतःमहान्दुर्योधनस्यासीन्नागो मणिमयो ध्वजः

anekaśatasāhasramanīkamanukarṣataḥmahānduryodhanasyāsīnnāgo maṇimayo dhvajaḥ

तस्य पौरवकालिङ्गौ काम्बोजश्च सुदक्षिणःक्षेमधन्वा सुमित्रश्च तस्थुः प्रमुखतो रथाः

tasya pauravakāliṅgau kāmbojaśca sudakṣiṇaḥkṣemadhanvā sumitraśca tasthuḥ pramukhato rathāḥ

स्यन्दनेन महार्हेण केतुना वृषभेण चप्रकर्षन्निव सेनाग्रं मागधश्च नृपो ययौ

syandanena mahārheṇa ketunā vṛṣabheṇa caprakarṣanniva senāgraṃ māgadhaśca nṛpo yayau

तदङ्गपतिना गुप्तं कृपेण च महात्मनाशारदाभ्रचयप्रख्यं प्राच्यानामभवद्बलम्

tadaṅgapatinā guptaṃ kṛpeṇa ca mahātmanāśāradābhracayaprakhyaṃ prācyānāmabhavadbalam

अनीकप्रमुखे तिष्ठन्वराहेण महायशाःशुशुभे केतुमुख्येन राजतेन जयद्रथः

anīkapramukhe tiṣṭhanvarāheṇa mahāyaśāḥśuśubhe ketumukhyena rājatena jayadrathaḥ

शतं रथसहस्राणां तस्यासन्वशवर्तिनःअष्टौ नागसहस्राणि सादिनामयुतानि षट्

śataṃ rathasahasrāṇāṃ tasyāsanvaśavartinaḥaṣṭau nāgasahasrāṇi sādināmayutāni ṣaṭ

तत्सिन्धुपतिना राजन्पालितं ध्वजिनीमुखम्अनन्तरथनागाश्वमशोभत महद्बलम्

tatsindhupatinā rājanpālitaṃ dhvajinīmukhamanantarathanāgāśvamaśobhata mahadbalam

षष्ट्या रथसहस्रैस्तु नागानामयुतेन चपतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह

ṣaṣṭyā rathasahasraistu nāgānāmayutena capatiḥ sarvakaliṅgānāṃ yayau ketumatā saha

तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाःयन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिश्च शोभिताः

tasya parvatasaṃkāśā vyarocanta mahāgajāḥyantratomaratūṇīraiḥ patākābhiśca śobhitāḥ

शुशुभे केतुमुख्येन पादपेन कलिङ्गपःश्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च

śuśubhe ketumukhyena pādapena kaliṅgapaḥśvetacchatreṇa niṣkeṇa cāmaravyajanena ca

केतुमानपि मातङ्गं विचित्रपरमाङ्कुशम्आस्थितः समरे राजन्मेघस्थ इव भानुमान्

ketumānapi mātaṅgaṃ vicitraparamāṅkuśamāsthitaḥ samare rājanmeghastha iva bhānumān

तेजसा दीप्यमानस्तु वारणोत्तममास्थितःभगदत्तो ययौ राजा यथा वज्रधरस्तथा

tejasā dīpyamānastu vāraṇottamamāsthitaḥbhagadatto yayau rājā yathā vajradharastathā

गजस्कन्धगतावास्तां भगदत्तेन संमितौविन्दानुविन्दावावन्त्यौ केतुमन्तमनुव्रतौ

gajaskandhagatāvāstāṃ bhagadattena saṃmitauvindānuvindāvāvantyau ketumantamanuvratau

स रथानीकवान्व्यूहो हस्त्यङ्गोत्तमशीर्षवान्वाजिपक्षः पतन्नुग्रः प्राहरत्सर्वतोमुखः

sa rathānīkavānvyūho hastyaṅgottamaśīrṣavānvājipakṣaḥ patannugraḥ prāharatsarvatomukhaḥ

द्रोणेन विहितो राजन्राज्ञा शांतनवेन चतथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेण च

droṇena vihito rājanrājñā śāṃtanavena catathaivācāryaputreṇa bāhlīkena kṛpeṇa ca