Mahabharata · 18 verses
Read this chapter as a bookसंजय उवाच · saṃjaya uvāca
ततो मुहूर्तात्तुमुलः शब्दो हृदयकम्पनःअश्रूयत महाराज योधानां प्रयुयुत्सताम्
tato muhūrtāttumulaḥ śabdo hṛdayakampanaḥaśrūyata mahārāja yodhānāṃ prayuyutsatām
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्वारणानां च बृंहितैःरथानां नेमिघोषैश्च दीर्यतीव वसुंधरा
śaṅkhadundubhinirghoṣairvāraṇānāṃ ca bṛṃhitaiḥrathānāṃ nemighoṣaiśca dīryatīva vasuṃdharā
हयानां हेषमाणानां योधानां तत्र गर्जताम्क्षणेन खं दिशश्चैव शब्देनापूरितं तदा
hayānāṃ heṣamāṇānāṃ yodhānāṃ tatra garjatāmkṣaṇena khaṃ diśaścaiva śabdenāpūritaṃ tadā
पुत्राणां तव दुर्धर्ष पाण्डवानां तथैव चसमकम्पन्त सैन्यानि परस्परसमागमे
putrāṇāṃ tava durdharṣa pāṇḍavānāṃ tathaiva casamakampanta sainyāni parasparasamāgame
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताःभ्राजमाना व्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
tatra nāgā rathāścaiva jāmbūnadavibhūṣitāḥbhrājamānā vyadṛśyanta meghā iva savidyutaḥ
ध्वजा बहुविधाकारास्तावकानां नराधिपकाञ्चनाङ्गदिनो रेजुर्ज्वलिता इव पावकाः
dhvajā bahuvidhākārāstāvakānāṃ narādhipakāñcanāṅgadino rejurjvalitā iva pāvakāḥ
स्वेषां चैव परेषां च समदृश्यन्त भारतमहेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव
sveṣāṃ caiva pareṣāṃ ca samadṛśyanta bhāratamahendraketavaḥ śubhrā mahendrasadaneṣviva
काञ्चनैः कवचैर्वीरा ज्वलनार्कसमप्रभैःसंनद्धाः प्रत्यदृश्यन्त ग्रहाः प्रज्वलिता इव
kāñcanaiḥ kavacairvīrā jvalanārkasamaprabhaiḥsaṃnaddhāḥ pratyadṛśyanta grahāḥ prajvalitā iva
उद्यतैरायुधैश्चित्रैस्तलबद्धाः पताकिनःऋषभाक्षा महेष्वासाश्चमूमुखगता बभुः
udyatairāyudhaiścitraistalabaddhāḥ patākinaḥṛṣabhākṣā maheṣvāsāścamūmukhagatā babhuḥ
पृष्ठगोपास्तु भीष्मस्य पुत्रास्तव नराधिपदुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुःसहस्तथा
pṛṣṭhagopāstu bhīṣmasya putrāstava narādhipaduḥśāsano durviṣaho durmukho duḥsahastathā
विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथःसत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवाः शलः
viviṃśatiścitraseno vikarṇaśca mahārathaḥsatyavrataḥ purumitro jayo bhūriśravāḥ śalaḥ
रथा विंशतिसाहस्रास्तथैषामनुयायिनःअभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः
rathā viṃśatisāhasrāstathaiṣāmanuyāyinaḥabhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayo'tha vasātayaḥ
शाल्वा मत्स्यास्तथाम्बष्ठास्त्रिगर्ताः केकयास्तथासौवीराः कितवाः प्राच्याः प्रतीच्योदीच्यमालवाः
śālvā matsyāstathāmbaṣṭhāstrigartāḥ kekayāstathāsauvīrāḥ kitavāḥ prācyāḥ pratīcyodīcyamālavāḥ
द्वादशैते जनपदाः सर्वे शूरास्तनुत्यजःमहता रथवंशेन तेऽभ्यरक्षन्पितामहम्
dvādaśaite janapadāḥ sarve śūrāstanutyajaḥmahatā rathavaṃśena te'bhyarakṣanpitāmaham
अनीकं दशसाहस्रं कुञ्जराणां तरस्विनाम्मागधो येन नृपतिस्तद्रथानीकमन्वयात्
anīkaṃ daśasāhasraṃ kuñjarāṇāṃ tarasvināmmāgadho yena nṛpatistadrathānīkamanvayāt
रथानां चक्ररक्षाश्च पादरक्षाश्च दन्तिनाम्अभूवन्वाहिनीमध्ये शतानामयुतानि षट्
rathānāṃ cakrarakṣāśca pādarakṣāśca dantināmabhūvanvāhinīmadhye śatānāmayutāni ṣaṭ
पादाताश्चाग्रतोऽगच्छन्धनुश्चर्मासिपाणयःअनेकशतसाहस्रा नखरप्रासयोधिनः
pādātāścāgrato'gacchandhanuścarmāsipāṇayaḥanekaśatasāhasrā nakharaprāsayodhinaḥ
अक्षौहिण्यो दशैका च तव पुत्रस्य भारतअदृश्यन्त महाराज गङ्गेव यमुनान्तरे
akṣauhiṇyo daśaikā ca tava putrasya bhārataadṛśyanta mahārāja gaṅgeva yamunāntare