Parva.Adhyaya 6.42

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

एवं व्यूढेष्वनीकेषु मामकेष्वितरेषु चके पूर्वं प्राहरंस्तत्र कुरवः पाण्डवास्तथा

evaṃ vyūḍheṣvanīkeṣu māmakeṣvitareṣu cake pūrvaṃ prāharaṃstatra kuravaḥ pāṇḍavāstathā

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

भ्रातृभिः सहितो राजन्पुत्रो दुर्योधनस्तवभीष्मं प्रमुखतः कृत्वा प्रययौ सह सेनया

bhrātṛbhiḥ sahito rājanputro duryodhanastavabhīṣmaṃ pramukhataḥ kṛtvā prayayau saha senayā

तथैव पाण्डवाः सर्वे भीमसेनपुरोगमाःभीष्मेण युद्धमिच्छन्तः प्रययुर्हृष्टमानसाः

tathaiva pāṇḍavāḥ sarve bhīmasenapurogamāḥbhīṣmeṇa yuddhamicchantaḥ prayayurhṛṣṭamānasāḥ

क्ष्वेडाः किलकिलाशब्दाः क्रकचा गोविषाणिकाःभेरीमृदङ्गमुरजा हयकुञ्जरनिस्वनाः

kṣveḍāḥ kilakilāśabdāḥ krakacā goviṣāṇikāḥbherīmṛdaṅgamurajā hayakuñjaranisvanāḥ

उभयोः सेनयो राजंस्ततस्तेऽस्मान्समाद्रवन्वयं प्रतिनदन्तश्च तदासीत्तुमुलं महत्

ubhayoḥ senayo rājaṃstataste'smānsamādravanvayaṃ pratinadantaśca tadāsīttumulaṃ mahat

महान्त्यनीकानि महासमुच्छ्रये; समागमे पाण्डवधार्तराष्ट्रयोःचकम्पिरे शङ्खमृदङ्गनिस्वनैः; प्रकम्पितानीव वनानि वायुना

mahāntyanīkāni mahāsamucchraye; samāgame pāṇḍavadhārtarāṣṭrayoḥcakampire śaṅkhamṛdaṅganisvanaiḥ; prakampitānīva vanāni vāyunā

नरेन्द्रनागाश्वरथाकुलाना;मभ्यायतीनामशिवे मुहूर्तेबभूव घोषस्तुमुलश्चमूनां; वातोद्धुतानामिव सागराणाम्

narendranāgāśvarathākulānā;mabhyāyatīnāmaśive muhūrtebabhūva ghoṣastumulaścamūnāṃ; vātoddhutānāmiva sāgarāṇām

तस्मिन्समुत्थिते शब्दे तुमुले लोमहर्षणेभीमसेनो महाबाहुः प्राणदद्गोवृषो यथा

tasminsamutthite śabde tumule lomaharṣaṇebhīmaseno mahābāhuḥ prāṇadadgovṛṣo yathā

शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषं वारणानां च बृंहितम्सिंहनादं च सैन्यानां भीमसेनरवोऽभ्यभूत्

śaṅkhadundubhinirghoṣaṃ vāraṇānāṃ ca bṛṃhitamsiṃhanādaṃ ca sainyānāṃ bhīmasenaravo'bhyabhūt

हयानां हेषमाणानामनीकेषु सहस्रशःसर्वानभ्यभवच्छब्दान्भीमसेनस्य निस्वनः

hayānāṃ heṣamāṇānāmanīkeṣu sahasraśaḥsarvānabhyabhavacchabdānbhīmasenasya nisvanaḥ

तं श्रुत्वा निनदं तस्य सैन्यास्तव वितत्रसुःजीमूतस्येव नदतः शक्राशनिसमस्वनम्

taṃ śrutvā ninadaṃ tasya sainyāstava vitatrasuḥjīmūtasyeva nadataḥ śakrāśanisamasvanam

वाहनानि च सर्वाणि शकृन्मूत्रं प्रसुस्रुवुःशब्देन तस्य वीरस्य सिंहस्येवेतरे मृगाः

vāhanāni ca sarvāṇi śakṛnmūtraṃ prasusruvuḥśabdena tasya vīrasya siṃhasyevetare mṛgāḥ

दर्शयन्घोरमात्मानं महाभ्रमिव नादयन्विभीषयंस्तव सुतांस्तव सेनां समभ्ययात्

darśayanghoramātmānaṃ mahābhramiva nādayanvibhīṣayaṃstava sutāṃstava senāṃ samabhyayāt

तमायान्तं महेष्वासं सोदर्याः पर्यवारयन्छादयन्तः शरव्रातैर्मेघा इव दिवाकरम्

tamāyāntaṃ maheṣvāsaṃ sodaryāḥ paryavārayanchādayantaḥ śaravrātairmeghā iva divākaram

दुर्योधनश्च पुत्रस्ते दुर्मुखो दुःसहः शलःदुःशासनश्चातिरथस्तथा दुर्मर्षणो नृप

duryodhanaśca putraste durmukho duḥsahaḥ śalaḥduḥśāsanaścātirathastathā durmarṣaṇo nṛpa

विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च महारथःपुरुमित्रो जयो भोजः सौमदत्तिश्च वीर्यवान्

viviṃśatiścitraseno vikarṇaśca mahārathaḥpurumitro jayo bhojaḥ saumadattiśca vīryavān

महाचापानि धुन्वन्तो जलदा इव विद्युतःआददानाश्च नाराचान्निर्मुक्ताशीविषोपमान्

mahācāpāni dhunvanto jaladā iva vidyutaḥādadānāśca nārācānnirmuktāśīviṣopamān

अथ तान्द्रौपदीपुत्राः सौभद्रश्च महारथःनकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः

atha tāndraupadīputrāḥ saubhadraśca mahārathaḥnakulaḥ sahadevaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ

धार्तराष्ट्रान्प्रतिययुरर्दयन्तः शितैः शरैःवज्रैरिव महावेगैः शिखराणि धराभृताम्

dhārtarāṣṭrānpratiyayurardayantaḥ śitaiḥ śaraiḥvajrairiva mahāvegaiḥ śikharāṇi dharābhṛtām

तस्मिन्प्रथमसंमर्दे भीमज्यातलनिस्वनेतावकानां परेषां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः

tasminprathamasaṃmarde bhīmajyātalanisvanetāvakānāṃ pareṣāṃ ca nāsītkaścitparāṅmukhaḥ

लाघवं द्रोणशिष्याणामपश्यं भरतर्षभनिमित्तवेधिनां राजञ्शरानुत्सृजतां भृशम्

lāghavaṃ droṇaśiṣyāṇāmapaśyaṃ bharatarṣabhanimittavedhināṃ rājañśarānutsṛjatāṃ bhṛśam

नोपशाम्यति निर्घोषो धनुषां कूजतां तथाविनिश्चेरुः शरा दीप्ता ज्योतींषीव नभस्तलात्

nopaśāmyati nirghoṣo dhanuṣāṃ kūjatāṃ tathāviniśceruḥ śarā dīptā jyotīṃṣīva nabhastalāt

सर्वे त्वन्ये महीपालाः प्रेक्षका इव भारतददृशुर्दर्शनीयं तं भीमं ज्ञातिसमागमम्

sarve tvanye mahīpālāḥ prekṣakā iva bhāratadadṛśurdarśanīyaṃ taṃ bhīmaṃ jñātisamāgamam

ततस्ते जातसंरम्भाः परस्परकृतागसःअन्योन्यस्पर्धया राजन्व्यायच्छन्त महारथाः

tataste jātasaṃrambhāḥ parasparakṛtāgasaḥanyonyaspardhayā rājanvyāyacchanta mahārathāḥ

कुरुपाण्डवसेने ते हस्त्यश्वरथसंकुलेशुशुभाते रणेऽतीव पटे चित्रगते इव

kurupāṇḍavasene te hastyaśvarathasaṃkuleśuśubhāte raṇe'tīva paṭe citragate iva

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे प्रगृहीतशरासनाःसहसैन्याः समापेतुः पुत्रस्य तव शासनात्

tataste pārthivāḥ sarve pragṛhītaśarāsanāḥsahasainyāḥ samāpetuḥ putrasya tava śāsanāt

युधिष्ठिरेण चादिष्टाः पार्थिवास्ते सहस्रशःविनदन्तः समापेतुः पुत्रस्य तव वाहिनीम्

yudhiṣṭhireṇa cādiṣṭāḥ pārthivāste sahasraśaḥvinadantaḥ samāpetuḥ putrasya tava vāhinīm

उभयोः सेनयोस्तीव्रः सैन्यानां स समागमःअन्तर्धीयत चादित्यः सैन्येन रजसावृतः

ubhayoḥ senayostīvraḥ sainyānāṃ sa samāgamaḥantardhīyata cādityaḥ sainyena rajasāvṛtaḥ

प्रयुद्धानां प्रभग्नानां पुनरावर्ततामपिनात्र स्वेषां परेषां वा विशेषः समजायत

prayuddhānāṃ prabhagnānāṃ punarāvartatāmapinātra sveṣāṃ pareṣāṃ vā viśeṣaḥ samajāyata

तस्मिंस्तु तुमुले युद्धे वर्तमाने महाभयेअति सर्वाण्यनीकानि पिता तेऽभिव्यरोचत

tasmiṃstu tumule yuddhe vartamāne mahābhayeati sarvāṇyanīkāni pitā te'bhivyarocata