Parva.Adhyaya 7.130

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

तस्मिन्प्रविष्टे दुर्धर्षे सृञ्जयानमितौजसिअमृष्यमाणे संरब्धे का वोऽभूद्वै मतिस्तदा

tasminpraviṣṭe durdharṣe sṛñjayānamitaujasiamṛṣyamāṇe saṃrabdhe kā vo'bhūdvai matistadā

दुर्योधनं तथा पुत्रमुक्त्वा शास्त्रातिगं ममयत्प्राविशदमेयात्मा किं पार्थः प्रत्यपद्यत

duryodhanaṃ tathā putramuktvā śāstrātigaṃ mamayatprāviśadameyātmā kiṃ pārthaḥ pratyapadyata

निहते सैन्धवे वीरे भूरिश्रवसि चैव हियदभ्यगान्महातेजाः पाञ्चालानपराजितः

nihate saindhave vīre bhūriśravasi caiva hiyadabhyagānmahātejāḥ pāñcālānaparājitaḥ

किममन्यत दुर्धर्षः प्रविष्टे शत्रुतापनेदुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत

kimamanyata durdharṣaḥ praviṣṭe śatrutāpaneduryodhanaśca kiṃ kṛtyaṃ prāptakālamamanyata

के च तं वरदं वीरमन्वयुर्द्विजसत्तमम्के चास्य पृष्ठतोऽगच्छन्वीराः शूरस्य युध्यतःके पुरस्तादयुध्यन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे

ke ca taṃ varadaṃ vīramanvayurdvijasattamamke cāsya pṛṣṭhato'gacchanvīrāḥ śūrasya yudhyataḥke purastādayudhyanta nighnataḥ śātravānraṇe

मन्येऽहं पाण्डवान्सर्वान्भारद्वाजशरार्दितान्शिशिरे कम्पमाना वै कृशा गाव इवाभिभो

manye'haṃ pāṇḍavānsarvānbhāradvājaśarārditānśiśire kampamānā vai kṛśā gāva ivābhibho

प्रविश्य स महेष्वासः पाञ्चालानरिमर्दनःकथं नु पुरुषव्याघ्रः पञ्चत्वमुपजग्मिवान्

praviśya sa maheṣvāsaḥ pāñcālānarimardanaḥkathaṃ nu puruṣavyāghraḥ pañcatvamupajagmivān

सर्वेषु सैन्येषु च संगतेषु; रात्रौ समेतेषु महारथेषुसंलोड्यमानेषु पृथग्विधेषु; के वस्तदानीं मतिमन्त आसन्

sarveṣu sainyeṣu ca saṃgateṣu; rātrau sameteṣu mahāratheṣusaṃloḍyamāneṣu pṛthagvidheṣu; ke vastadānīṃ matimanta āsan

हतांश्चैव विषक्तांश्च पराभूतांश्च शंससिरथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान्

hatāṃścaiva viṣaktāṃśca parābhūtāṃśca śaṃsasirathino virathāṃścaiva kṛtānyuddheṣu māmakān

कथमेषां तदा तत्र पार्थानामपलायिनाम्प्रकाशमभवद्रात्रौ कथं कुरुषु संजय

kathameṣāṃ tadā tatra pārthānāmapalāyināmprakāśamabhavadrātrau kathaṃ kuruṣu saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

रात्रियुद्धे तदा राजन्वर्तमाने सुदारुणेद्रोणमभ्यद्रवन्रात्रौ पाण्डवाः सहसैनिकाः

rātriyuddhe tadā rājanvartamāne sudāruṇedroṇamabhyadravanrātrau pāṇḍavāḥ sahasainikāḥ

ततो द्रोणः केकयांश्च धृष्टद्युम्नस्य चात्मजान्प्रेषयन्मृत्युलोकाय सर्वानिषुभिराशुगैः

tato droṇaḥ kekayāṃśca dhṛṣṭadyumnasya cātmajānpreṣayanmṛtyulokāya sarvāniṣubhirāśugaiḥ

तस्य प्रमुखतो राजन्येऽवर्तन्त महारथाःतान्सर्वान्प्रेषयामास परलोकाय भारत

tasya pramukhato rājanye'vartanta mahārathāḥtānsarvānpreṣayāmāsa paralokāya bhārata

प्रमथ्नन्तं तदा वीरं भारद्वाजं महारथम्अभ्यवर्तत संक्रुद्धः शिबी राजन्प्रतापवान्

pramathnantaṃ tadā vīraṃ bhāradvājaṃ mahārathamabhyavartata saṃkruddhaḥ śibī rājanpratāpavān

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य पाण्डवानां महारथम्विव्याध दशभिर्द्रोणः सर्वपारशवैः शरैः

tamāpatantaṃ saṃprekṣya pāṇḍavānāṃ mahārathamvivyādha daśabhirdroṇaḥ sarvapāraśavaiḥ śaraiḥ

तं शिबिः प्रतिविव्याध त्रिंशता निशितैः शरैःसारथिं चास्य भल्लेन स्मयमानो न्यपातयत्

taṃ śibiḥ prativivyādha triṃśatā niśitaiḥ śaraiḥsārathiṃ cāsya bhallena smayamāno nyapātayat

तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महात्मनःअथास्य सशिरस्त्राणं शिरः कायादपाहरत्

tasya droṇo hayānhatvā sārathiṃ ca mahātmanaḥathāsya saśirastrāṇaṃ śiraḥ kāyādapāharat

कलिङ्गानां च सैन्येन कलिङ्गस्य सुतो रणेपूर्वं पितृवधात्क्रुद्धो भीमसेनमुपाद्रवत्

kaliṅgānāṃ ca sainyena kaliṅgasya suto raṇepūrvaṃ pitṛvadhātkruddho bhīmasenamupādravat

स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिःविशोकं त्रिभिराजघ्ने ध्वजमेकेन पत्रिणा

sa bhīmaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥviśokaṃ tribhirājaghne dhvajamekena patriṇā

कलिङ्गानां तु तं शूरं क्रुद्धं क्रुद्धो वृकोदरःरथाद्रथमभिद्रुत्य मुष्टिनाभिजघान ह

kaliṅgānāṃ tu taṃ śūraṃ kruddhaṃ kruddho vṛkodaraḥrathādrathamabhidrutya muṣṭinābhijaghāna ha

तस्य मुष्टिहतस्याजौ पाण्डवेन बलीयसासर्वाण्यस्थीनि सहसा प्रापतन्वै पृथक्पृथक्

tasya muṣṭihatasyājau pāṇḍavena balīyasāsarvāṇyasthīni sahasā prāpatanvai pṛthakpṛthak

तं कर्णो भ्रातरश्चास्य नामृष्यन्त महारथाःते भीमसेनं नाराचैर्जघ्नुराशीविषोपमैः

taṃ karṇo bhrātaraścāsya nāmṛṣyanta mahārathāḥte bhīmasenaṃ nārācairjaghnurāśīviṣopamaiḥ

ततः शत्रुरथं त्यक्त्वा भीमो ध्रुवरथं गतःध्रुवं चास्यन्तमनिशं मुष्टिना समपोथयत्स तथा पाण्डुपुत्रेण बलिना निहतोऽपतत्

tataḥ śatrurathaṃ tyaktvā bhīmo dhruvarathaṃ gataḥdhruvaṃ cāsyantamaniśaṃ muṣṭinā samapothayatsa tathā pāṇḍuputreṇa balinā nihato'patat

तं निहत्य महाराज भीमसेनो महाबलःजयरातरथं प्राप्य मुहुः सिंह इवानदत्

taṃ nihatya mahārāja bhīmaseno mahābalaḥjayarātarathaṃ prāpya muhuḥ siṃha ivānadat

जयरातमथाक्षिप्य नदन्सव्येन पाणिनातलेन नाशयामास कर्णस्यैवाग्रतः स्थितम्

jayarātamathākṣipya nadansavyena pāṇinātalena nāśayāmāsa karṇasyaivāgrataḥ sthitam

कर्णस्तु पाण्डवे शक्तिं काञ्चनीं समवासृजत्ततस्तामेव जग्राह प्रहसन्पाण्डुनन्दनः

karṇastu pāṇḍave śaktiṃ kāñcanīṃ samavāsṛjattatastāmeva jagrāha prahasanpāṇḍunandanaḥ

कर्णायैव च दुर्धर्षश्चिक्षेपाजौ वृकोदरःतामन्तरिक्षे चिच्छेद शकुनिस्तैलपायिना

karṇāyaiva ca durdharṣaścikṣepājau vṛkodaraḥtāmantarikṣe ciccheda śakunistailapāyinā

ततस्तव सुता राजन्भीमस्य रथमाव्रजन्महता शरवर्षेण छादयन्तो वृकोदरम्

tatastava sutā rājanbhīmasya rathamāvrajanmahatā śaravarṣeṇa chādayanto vṛkodaram

दुर्मदस्य ततो भीमः प्रहसन्निव संयुगेसारथिं च हयांश्चैव शरैर्निन्ये यमक्षयम्दुर्मदस्तु ततो यानं दुष्कर्णस्यावपुप्लुवे

durmadasya tato bhīmaḥ prahasanniva saṃyugesārathiṃ ca hayāṃścaiva śarairninye yamakṣayamdurmadastu tato yānaṃ duṣkarṇasyāvapupluve

तावेकरथमारूढौ भ्रातरौ परतापनौसंग्रामशिरसो मध्ये भीमं द्वावभ्यधावताम्यथाम्बुपतिमित्रौ हि तारकं दैत्यसत्तमम्

tāvekarathamārūḍhau bhrātarau paratāpanausaṃgrāmaśiraso madhye bhīmaṃ dvāvabhyadhāvatāmyathāmbupatimitrau hi tārakaṃ daityasattamam

ततस्तु दुर्मदश्चैव दुष्कर्णश्च तवात्मजौरथमेकं समारुह्य भीमं बाणैरविध्यताम्

tatastu durmadaścaiva duṣkarṇaśca tavātmajaurathamekaṃ samāruhya bhīmaṃ bāṇairavidhyatām

ततः कर्णस्य मिषतो द्रौणेर्दुर्योधनस्य चकृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च पाण्डवः

tataḥ karṇasya miṣato drauṇerduryodhanasya cakṛpasya somadattasya bāhlīkasya ca pāṇḍavaḥ

दुर्मदस्य च वीरस्य दुष्कर्णस्य च तं रथम्पादप्रहारेण धरां प्रावेशयदरिंदमः

durmadasya ca vīrasya duṣkarṇasya ca taṃ rathampādaprahāreṇa dharāṃ prāveśayadariṃdamaḥ

ततः सुतौ ते बलिनौ शूरौ दुष्कर्णदुर्मदौमुष्टिनाहत्य संक्रुद्धो ममर्द चरणेन च

tataḥ sutau te balinau śūrau duṣkarṇadurmadaumuṣṭināhatya saṃkruddho mamarda caraṇena ca

ततो हाहाकृते सैन्ये दृष्ट्वा भीमं नृपाब्रुवन्रुद्रोऽयं भीमरूपेण धार्तराष्ट्रेषु गृध्यति

tato hāhākṛte sainye dṛṣṭvā bhīmaṃ nṛpābruvanrudro'yaṃ bhīmarūpeṇa dhārtarāṣṭreṣu gṛdhyati

एवमुक्त्वापलायन्त सर्वे भारत पार्थिवाःविसंज्ञावाहयन्वाहान्न च द्वौ सह धावतः

evamuktvāpalāyanta sarve bhārata pārthivāḥvisaṃjñāvāhayanvāhānna ca dvau saha dhāvataḥ

ततो बले भृशलुलिते निशामुखे; सुपूजितो नृपवृषभैर्वृकोदरःमहाबलः कमलविबुद्धलोचनो; युधिष्ठिरं नृपतिमपूजयद्बली

tato bale bhṛśalulite niśāmukhe; supūjito nṛpavṛṣabhairvṛkodaraḥmahābalaḥ kamalavibuddhalocano; yudhiṣṭhiraṃ nṛpatimapūjayadbalī

ततो यमौ द्रुपदविराटकेकया; युधिष्ठिरश्चापि परां मुदं ययुःवृकोदरं भृशमभिपूजयंश्च ते; यथान्धके प्रतिनिहते हरं सुराः

tato yamau drupadavirāṭakekayā; yudhiṣṭhiraścāpi parāṃ mudaṃ yayuḥvṛkodaraṃ bhṛśamabhipūjayaṃśca te; yathāndhake pratinihate haraṃ surāḥ

ततः सुतास्तव वरुणात्मजोपमा; रुषान्विताः सह गुरुणा महात्मनावृकोदरं सरथपदातिकुञ्जरा; युयुत्सवो भृशमभिपर्यवारयन्

tataḥ sutāstava varuṇātmajopamā; ruṣānvitāḥ saha guruṇā mahātmanāvṛkodaraṃ sarathapadātikuñjarā; yuyutsavo bhṛśamabhiparyavārayan

ततोऽभवत्तिमिरघनैरिवावृतं; महाभये भयदमतीव दारुणम्निशामुखे बडवृकगृध्रमोदनं; महात्मनां नृपवरयुद्धमद्भुतम्

tato'bhavattimiraghanairivāvṛtaṃ; mahābhaye bhayadamatīva dāruṇamniśāmukhe baḍavṛkagṛdhramodanaṃ; mahātmanāṃ nṛpavarayuddhamadbhutam