Parva.Adhyaya 7.132

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

द्रुपदस्यात्मजान्दृष्ट्वा कुन्तिभोजसुतांस्तथाद्रोणपुत्रेण निहतान्राक्षसांश्च सहस्रशः

drupadasyātmajāndṛṣṭvā kuntibhojasutāṃstathādroṇaputreṇa nihatānrākṣasāṃśca sahasraśaḥ

युधिष्ठिरो भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतःयुयुधानश्च संयत्ता युद्धायैव मनो दधुः

yudhiṣṭhiro bhīmaseno dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥyuyudhānaśca saṃyattā yuddhāyaiva mano dadhuḥ

सोमदत्तः पुनः कुर्द्धो दृष्ट्वा सात्यकिमाहवेमहता शरवर्षेण छादयामास सर्वतः

somadattaḥ punaḥ kurddho dṛṣṭvā sātyakimāhavemahatā śaravarṣeṇa chādayāmāsa sarvataḥ

ततः समभवद्युद्धमतीव भयवर्धनम्त्वदीयानां परेषां च घोरं विजयकाङ्क्षिणाम्

tataḥ samabhavadyuddhamatīva bhayavardhanamtvadīyānāṃ pareṣāṃ ca ghoraṃ vijayakāṅkṣiṇām

दशभिः सात्वतस्यार्थे भीमो विव्याध कौरवम्सोमदत्तोऽपि तं वीरं शतेन प्रत्यविध्यत

daśabhiḥ sātvatasyārthe bhīmo vivyādha kauravamsomadatto'pi taṃ vīraṃ śatena pratyavidhyata

सात्वतस्त्वभिसंक्रुद्धः पुत्राधिभिरभिप्लुतम्वृद्धमृद्धं गुणैः सर्वैर्ययातिमिव नाहुषम्

sātvatastvabhisaṃkruddhaḥ putrādhibhirabhiplutamvṛddhamṛddhaṃ guṇaiḥ sarvairyayātimiva nāhuṣam

विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः शरैर्वज्रनिपातिभिःशक्त्या चैनमथाहत्य पुनर्विव्याध सप्तभिः

vivyādha daśabhistīkṣṇaiḥ śarairvajranipātibhiḥśaktyā cainamathāhatya punarvivyādha saptabhiḥ

ततस्तु सात्यकेरर्थे भीमसेनो नवं दृढम्मुमोच परिघं घोरं सोमदत्तस्य मूर्धनि

tatastu sātyakerarthe bhīmaseno navaṃ dṛḍhammumoca parighaṃ ghoraṃ somadattasya mūrdhani

सात्यकिश्चाग्निसंकाशं मुमोच शरमुत्तमम्सोमदत्तोरसि क्रुद्धः सुपत्रं निशितं युधि

sātyakiścāgnisaṃkāśaṃ mumoca śaramuttamamsomadattorasi kruddhaḥ supatraṃ niśitaṃ yudhi

युगपत्पेततुरथ घोरौ परिघमार्गणौशरीरे सोमदत्तस्य स पपात महारथः

yugapatpetaturatha ghorau parighamārgaṇauśarīre somadattasya sa papāta mahārathaḥ

व्यामोहिते तु तनये बाह्लीकः समुपाद्रवत्विसृजञ्शरवर्षाणि कालवर्षीव तोयदः

vyāmohite tu tanaye bāhlīkaḥ samupādravatvisṛjañśaravarṣāṇi kālavarṣīva toyadaḥ

भीमोऽथ सात्वतस्यार्थे बाह्लीकं नवभिः शरैःपीडयन्वै महात्मानं विव्याध रणमूर्धनि

bhīmo'tha sātvatasyārthe bāhlīkaṃ navabhiḥ śaraiḥpīḍayanvai mahātmānaṃ vivyādha raṇamūrdhani

प्रातिपीयस्तु संक्रुद्धः शक्तिं भीमस्य वक्षसिनिचखान महाबाहुः पुरंदर इवाशनिम्

prātipīyastu saṃkruddhaḥ śaktiṃ bhīmasya vakṣasinicakhāna mahābāhuḥ puraṃdara ivāśanim

स तयाभिहतो भीमश्चकम्पे च मुमोह चप्राप्य चेतश्च बलवान्गदामस्मै ससर्ज ह

sa tayābhihato bhīmaścakampe ca mumoha caprāpya cetaśca balavāngadāmasmai sasarja ha

सा पाण्डवेन प्रहिता बाह्लीकस्य शिरोऽहरत्स पपात हतः पृथ्व्यां वज्राहत इवाद्रिराट्

sā pāṇḍavena prahitā bāhlīkasya śiro'haratsa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vajrāhata ivādrirāṭ

तस्मिन्विनिहते वीरे बाह्लीके पुरुषर्षभेपुत्रास्तेऽभ्यर्दयन्भीमं दश दाशरथेः समाः

tasminvinihate vīre bāhlīke puruṣarṣabheputrāste'bhyardayanbhīmaṃ daśa dāśaratheḥ samāḥ

नाराचैर्दशभिर्भीमस्तान्निहत्य तवात्मजान्कर्णस्य दयितं पुत्रं वृषसेनमवाकिरत्

nārācairdaśabhirbhīmastānnihatya tavātmajānkarṇasya dayitaṃ putraṃ vṛṣasenamavākirat

ततो वृषरथो नाम भ्राता कर्णस्य विश्रुतःजघान भीमं नाराचैस्तमप्यभ्यवधीद्बली

tato vṛṣaratho nāma bhrātā karṇasya viśrutaḥjaghāna bhīmaṃ nārācaistamapyabhyavadhīdbalī

ततः सप्त रथान्वीरः स्यालानां तव भारतनिहत्य भीमो नाराचैः शतचन्द्रमपोथयत्

tataḥ sapta rathānvīraḥ syālānāṃ tava bhāratanihatya bhīmo nārācaiḥ śatacandramapothayat

अमर्षयन्तो निहतं शतचन्द्रं महारथम्शकुनेर्भ्रातरो वीरा गजाक्षः शरभो विभुःअभिद्रुत्य शरैस्तीक्ष्णैर्भीमसेनमताडयन्

amarṣayanto nihataṃ śatacandraṃ mahārathamśakunerbhrātaro vīrā gajākṣaḥ śarabho vibhuḥabhidrutya śaraistīkṣṇairbhīmasenamatāḍayan

स तुद्यमानो नाराचैर्वृष्टिवेगैरिवर्षभःजघान पञ्चभिर्बाणैः पञ्चैवातिबलो रथान्तान्दृष्ट्वा निहतान्वीरान्विचेलुर्नृपसत्तमाः

sa tudyamāno nārācairvṛṣṭivegairivarṣabhaḥjaghāna pañcabhirbāṇaiḥ pañcaivātibalo rathāntāndṛṣṭvā nihatānvīrānvicelurnṛpasattamāḥ

ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धस्तवानीकमशातयत्मिषतः कुम्भयोनेश्च पुत्राणां च तवानघ

tato yudhiṣṭhiraḥ kruddhastavānīkamaśātayatmiṣataḥ kumbhayoneśca putrāṇāṃ ca tavānagha

अम्बष्ठान्मालवाञ्शूरांस्त्रिगर्तान्सशिबीनपिप्राहिणोन्मृत्युलोकाय गणान्युद्धे युधिष्ठिरः

ambaṣṭhānmālavāñśūrāṃstrigartānsaśibīnapiprāhiṇonmṛtyulokāya gaṇānyuddhe yudhiṣṭhiraḥ

अभीषाहाञ्शूरसेनान्बाह्लीकान्सवसातिकान्निकृत्य पृथिवीं राजा चक्रे शोणितकर्दमाम्

abhīṣāhāñśūrasenānbāhlīkānsavasātikānnikṛtya pṛthivīṃ rājā cakre śoṇitakardamām

यौधेयारट्टराजन्यमद्रकाणां गणान्युधिप्राहिणोन्मृत्युलोकाय शूरान्बाणैर्युधिष्ठिरः

yaudheyāraṭṭarājanyamadrakāṇāṃ gaṇānyudhiprāhiṇonmṛtyulokāya śūrānbāṇairyudhiṣṭhiraḥ

हताहरत गृह्णीत विध्यत व्यवकृन्ततइत्यासीत्तुमुलः शब्दो युधिष्ठिररथं प्रति

hatāharata gṛhṇīta vidhyata vyavakṛntataityāsīttumulaḥ śabdo yudhiṣṭhirarathaṃ prati

सैन्यानि द्रावयन्तं तं द्रोणो दृष्ट्वा युधिष्ठिरम्चोदितस्तव पुत्रेण सायकैरभ्यवाकिरत्

sainyāni drāvayantaṃ taṃ droṇo dṛṣṭvā yudhiṣṭhiramcoditastava putreṇa sāyakairabhyavākirat

द्रोणस्तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण पार्थिवम्विव्याध सोऽस्य तद्दिव्यमस्त्रमस्त्रेण जघ्निवान्

droṇastu paramakruddho vāyavyāstreṇa pārthivamvivyādha so'sya taddivyamastramastreṇa jaghnivān

तस्मिन्विनिहते चास्त्रे भारद्वाजो युधिष्ठिरेवारुणं याम्यमाग्नेयं त्वाष्ट्रं सावित्रमेव चचिक्षेप परमक्रुद्धो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम्

tasminvinihate cāstre bhāradvājo yudhiṣṭhirevāruṇaṃ yāmyamāgneyaṃ tvāṣṭraṃ sāvitrameva cacikṣepa paramakruddho jighāṃsuḥ pāṇḍunandanam

क्षिप्तानि क्षिप्यमाणानि तानि चास्त्राणि धर्मजःजघानास्त्रैर्महाबाहुः कुम्भयोनेरवित्रसन्

kṣiptāni kṣipyamāṇāni tāni cāstrāṇi dharmajaḥjaghānāstrairmahābāhuḥ kumbhayoneravitrasan

सत्यां चिकीर्षमाणस्तु प्रतिज्ञां कुम्भसंभवःप्रादुश्चक्रेऽस्त्रमैन्द्रं वै प्राजापत्यं च भारतजिघांसुर्धर्मतनयं तव पुत्रहिते रतः

satyāṃ cikīrṣamāṇastu pratijñāṃ kumbhasaṃbhavaḥprāduścakre'stramaindraṃ vai prājāpatyaṃ ca bhāratajighāṃsurdharmatanayaṃ tava putrahite rataḥ

पतिः कुरूणां गजसिंहगामी; विशालवक्षाः पृथुलोहिताक्षःप्रादुश्चकारास्त्रमहीनतेजा; माहेन्द्रमन्यत्स जघान तेऽस्त्रे

patiḥ kurūṇāṃ gajasiṃhagāmī; viśālavakṣāḥ pṛthulohitākṣaḥprāduścakārāstramahīnatejā; māhendramanyatsa jaghāna te'stre

विहन्यमानेष्वस्त्रेषु द्रोणः क्रोधसमन्वितःयुधिष्ठिरवधप्रेप्सुर्ब्राह्ममस्त्रमुदैरयत्

vihanyamāneṣvastreṣu droṇaḥ krodhasamanvitaḥyudhiṣṭhiravadhaprepsurbrāhmamastramudairayat

ततो नाज्ञासिषं किंचिद्घोरेण तमसावृतेसर्वभूतानि च परं त्रासं जग्मुर्महीपते

tato nājñāsiṣaṃ kiṃcidghoreṇa tamasāvṛtesarvabhūtāni ca paraṃ trāsaṃ jagmurmahīpate

ब्रह्मास्त्रमुद्यतं दृष्ट्वा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःब्रह्मास्त्रेणैव राजेन्द्र तदस्त्रं प्रत्यवारयत्

brahmāstramudyataṃ dṛṣṭvā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥbrahmāstreṇaiva rājendra tadastraṃ pratyavārayat

ततः सैनिकमुख्यास्ते प्रशशंसुर्नरर्षभौद्रोणपार्थौ महेष्वासौ सर्वयुद्धविशारदौ

tataḥ sainikamukhyāste praśaśaṃsurnararṣabhaudroṇapārthau maheṣvāsau sarvayuddhaviśāradau

ततः प्रमुच्य कौन्तेयं द्रोणो द्रुपदवाहिनीम्व्यधमद्रोषताम्राक्षो वायव्यास्त्रेण भारत

tataḥ pramucya kaunteyaṃ droṇo drupadavāhinīmvyadhamadroṣatāmrākṣo vāyavyāstreṇa bhārata

ते हन्यमाना द्रोणेन पाञ्चालाः प्राद्रवन्भयात्पश्यतो भीमसेनस्य पार्थस्य च महात्मनः

te hanyamānā droṇena pāñcālāḥ prādravanbhayātpaśyato bhīmasenasya pārthasya ca mahātmanaḥ

ततः किरीटी भीमश्च सहसा संन्यवर्तताम्महद्भ्यां रथवंशाभ्यां परिगृह्य बलं तव

tataḥ kirīṭī bhīmaśca sahasā saṃnyavartatāmmahadbhyāṃ rathavaṃśābhyāṃ parigṛhya balaṃ tava

बीभत्सुर्दक्षिणं पार्श्वमुत्तरं तु वृकोदरःभारद्वाजं शरौघाभ्यां महद्भ्यामभ्यवर्षताम्

bībhatsurdakṣiṇaṃ pārśvamuttaraṃ tu vṛkodaraḥbhāradvājaṃ śaraughābhyāṃ mahadbhyāmabhyavarṣatām

तौ तदा सृञ्जयाश्चैव पाञ्चालाश्च महौजसःअन्वगच्छन्महाराज मत्स्याश्च सह सात्वतैः

tau tadā sṛñjayāścaiva pāñcālāśca mahaujasaḥanvagacchanmahārāja matsyāśca saha sātvataiḥ

ततः सा भारती सेना वध्यमाना किरीटिनाद्रोणेन वार्यमाणास्ते स्वयं तव सुतेन चनाशक्यन्त महाराज योधा वारयितुं तदा

tataḥ sā bhāratī senā vadhyamānā kirīṭinādroṇena vāryamāṇāste svayaṃ tava sutena canāśakyanta mahārāja yodhā vārayituṃ tadā