Parva.Adhyaya 7.15

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तद्बलं सुमहद्दीर्णं त्वदीयं प्रेक्ष्य वीर्यवान्दधारैको रणे पाण्डून्वृषसेनोऽस्त्रमायया

tadbalaṃ sumahaddīrṇaṃ tvadīyaṃ prekṣya vīryavāndadhāraiko raṇe pāṇḍūnvṛṣaseno'stramāyayā

शरा दश दिशो मुक्ता वृषसेनेन मारिषविचेरुस्ते विनिर्भिद्य नरवाजिरथद्विपान्

śarā daśa diśo muktā vṛṣasenena māriṣaviceruste vinirbhidya naravājirathadvipān

तस्य दीप्ता महाबाणा विनिश्चेरुः सहस्रशःभानोरिव महाबाहो ग्रीष्मकाले मरीचयः

tasya dīptā mahābāṇā viniśceruḥ sahasraśaḥbhānoriva mahābāho grīṣmakāle marīcayaḥ

तेनार्दिता महाराज रथिनः सादिनस्तथानिपेतुरुर्व्यां सहसा वातनुन्ना इव द्रुमाः

tenārditā mahārāja rathinaḥ sādinastathānipetururvyāṃ sahasā vātanunnā iva drumāḥ

हयौघांश्च रथौघांश्च गजौघांश्च समन्ततःअपातयद्रणे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः

hayaughāṃśca rathaughāṃśca gajaughāṃśca samantataḥapātayadraṇe rājañśataśo'tha sahasraśaḥ

दृष्ट्वा तमेवं समरे विचरन्तमभीतवत्सहिताः सर्वराजानः परिवव्रुः समन्ततः

dṛṣṭvā tamevaṃ samare vicarantamabhītavatsahitāḥ sarvarājānaḥ parivavruḥ samantataḥ

नाकुलिस्तु शतानीको वृषसेनं समभ्ययात्विव्याध चैनं दशभिर्नाराचैर्मर्मभेदिभिः

nākulistu śatānīko vṛṣasenaṃ samabhyayātvivyādha cainaṃ daśabhirnārācairmarmabhedibhiḥ

तस्य कर्णात्मजश्चापं छित्त्वा केतुमपातयत्तं भ्रातरं परीप्सन्तो द्रौपदेयाः समभ्ययुः

tasya karṇātmajaścāpaṃ chittvā ketumapātayattaṃ bhrātaraṃ parīpsanto draupadeyāḥ samabhyayuḥ

कर्णात्मजं शरव्रातैश्चक्रुश्चादृश्यमञ्जसातान्नदन्तोऽभ्यधावन्त द्रोणपुत्रमुखा रथाः

karṇātmajaṃ śaravrātaiścakruścādṛśyamañjasātānnadanto'bhyadhāvanta droṇaputramukhā rathāḥ

छादयन्तो महाराज द्रौपदेयान्महारथान्शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पर्वताञ्जलदा इव

chādayanto mahārāja draupadeyānmahārathānśarairnānāvidhaistūrṇaṃ parvatāñjaladā iva

तान्पाण्डवाः प्रत्यगृह्णंस्त्वरिताः पुत्रगृद्धिनःपाञ्चालाः केकया मत्स्याः सृञ्जयाश्चोद्यतायुधाः

tānpāṇḍavāḥ pratyagṛhṇaṃstvaritāḥ putragṛddhinaḥpāñcālāḥ kekayā matsyāḥ sṛñjayāścodyatāyudhāḥ

तद्युद्धमभवद्घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्त्वदीयैः पाण्डुपुत्राणां देवानामिव दानवैः

tadyuddhamabhavadghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇamtvadīyaiḥ pāṇḍuputrāṇāṃ devānāmiva dānavaiḥ

एवमुत्तमसंरम्भा युयुधुः कुरुपाण्डवाःपरस्परमुदीक्षन्तः परस्परकृतागसः

evamuttamasaṃrambhā yuyudhuḥ kurupāṇḍavāḥparasparamudīkṣantaḥ parasparakṛtāgasaḥ

तेषां ददृशिरे कोपाद्वपूंष्यमिततेजसाम्युयुत्सूनामिवाकाशे पतत्रिवरभोगिनाम्

teṣāṃ dadṛśire kopādvapūṃṣyamitatejasāmyuyutsūnāmivākāśe patatrivarabhoginām

भीमकर्णकृपद्रोणद्रौणिपार्षतसात्यकैःबभासे स रणोद्देशः कालसूर्यैरिवोदितैः

bhīmakarṇakṛpadroṇadrauṇipārṣatasātyakaiḥbabhāse sa raṇoddeśaḥ kālasūryairivoditaiḥ

तदासीत्तुमुलं युद्धं निघ्नतामितरेतरम्महाबलानां बलिभिर्दानवानां यथा सुरैः

tadāsīttumulaṃ yuddhaṃ nighnatāmitaretarammahābalānāṃ balibhirdānavānāṃ yathā suraiḥ

ततो युधिष्ठिरानीकमुद्धूतार्णवनिस्वनम्त्वदीयमवधीत्सैन्यं संप्रद्रुतमहारथम्

tato yudhiṣṭhirānīkamuddhūtārṇavanisvanamtvadīyamavadhītsainyaṃ saṃpradrutamahāratham

तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा शत्रुभिर्भृशमर्दितम्अलं द्रुतेन वः शूरा इति द्रोणोऽभ्यभाषत

tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā śatrubhirbhṛśamarditamalaṃ drutena vaḥ śūrā iti droṇo'bhyabhāṣata

ततः शोणहयः क्रुद्धश्चतुर्दन्त इव द्विपःप्रविश्य पाण्डवानीकं युधिष्ठिरमुपाद्रवत्

tataḥ śoṇahayaḥ kruddhaścaturdanta iva dvipaḥpraviśya pāṇḍavānīkaṃ yudhiṣṭhiramupādravat

तमविध्यच्छितैर्बाणैः कङ्कपत्रैर्युधिष्ठिरःतस्य द्रोणो धनुश्छित्त्वा तं द्रुतं समुपाद्रवत्

tamavidhyacchitairbāṇaiḥ kaṅkapatrairyudhiṣṭhiraḥtasya droṇo dhanuśchittvā taṃ drutaṃ samupādravat

चक्ररक्षः कुमारस्तु पाञ्चालानां यशस्करःदधार द्रोणमायान्तं वेलेव सरितां पतिम्

cakrarakṣaḥ kumārastu pāñcālānāṃ yaśaskaraḥdadhāra droṇamāyāntaṃ veleva saritāṃ patim

द्रोणं निवारितं दृष्ट्वा कुमारेण द्विजर्षभम्सिंहनादरवो ह्यासीत्साधु साध्विति भाषताम्

droṇaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā kumāreṇa dvijarṣabhamsiṃhanādaravo hyāsītsādhu sādhviti bhāṣatām

कुमारस्तु ततो द्रोणं सायकेन महाहवेविव्याधोरसि संक्रुद्धः सिंहवच्चानदन्मुहुः

kumārastu tato droṇaṃ sāyakena mahāhavevivyādhorasi saṃkruddhaḥ siṃhavaccānadanmuhuḥ

संवार्य तु रणे द्रोणः कुमारं वै महाबलःशरैरनेकसाहस्रैः कृतहस्तो जितक्लमः

saṃvārya tu raṇe droṇaḥ kumāraṃ vai mahābalaḥśarairanekasāhasraiḥ kṛtahasto jitaklamaḥ

तं शूरमार्यव्रतिनमस्त्रार्थकृतनिश्रमम्चक्ररक्षमपामृद्नात्कुमारं द्विजसत्तमः

taṃ śūramāryavratinamastrārthakṛtaniśramamcakrarakṣamapāmṛdnātkumāraṃ dvijasattamaḥ

स मध्यं प्राप्य सेनायाः सर्वाः परिचरन्दिशःतव सैन्यस्य गोप्तासीद्भारद्वाजो रथर्षभः

sa madhyaṃ prāpya senāyāḥ sarvāḥ paricarandiśaḥtava sainyasya goptāsīdbhāradvājo ratharṣabhaḥ

शिखण्डिनं द्वादशभिर्विंशत्या चोत्तमौजसम्नकुलं पञ्चभिर्विद्ध्वा सहदेवं च सप्तभिः

śikhaṇḍinaṃ dvādaśabhirviṃśatyā cottamaujasamnakulaṃ pañcabhirviddhvā sahadevaṃ ca saptabhiḥ

युधिष्ठिरं द्वादशभिर्द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिःसात्यकिं पञ्चभिर्विद्ध्वा मत्स्यं च दशभिः शरैः

yudhiṣṭhiraṃ dvādaśabhirdraupadeyāṃstribhistribhiḥsātyakiṃ pañcabhirviddhvā matsyaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ

व्यक्षोभयद्रणे योधान्यथामुख्यानभिद्रवन्अभ्यवर्तत संप्रेप्सुः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्

vyakṣobhayadraṇe yodhānyathāmukhyānabhidravanabhyavartata saṃprepsuḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

युगंधरस्ततो राजन्भारद्वाजं महारथम्वारयामास संक्रुद्धं वातोद्धूतमिवार्णवम्

yugaṃdharastato rājanbhāradvājaṃ mahārathamvārayāmāsa saṃkruddhaṃ vātoddhūtamivārṇavam

युधिष्ठिरं स विद्ध्वा तु शरैः संनतपर्वभिःयुगंधरं च भल्लेन रथनीडादपाहरत्

yudhiṣṭhiraṃ sa viddhvā tu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥyugaṃdharaṃ ca bhallena rathanīḍādapāharat

ततो विराटद्रुपदौ केकयाः सात्यकिः शिबिःव्याघ्रदत्तश्च पाञ्चाल्यः सिंहसेनश्च वीर्यवान्

tato virāṭadrupadau kekayāḥ sātyakiḥ śibiḥvyāghradattaśca pāñcālyaḥ siṃhasenaśca vīryavān

एते चान्ये च बहवः परीप्सन्तो युधिष्ठिरम्आवव्रुस्तस्य पन्थानं किरन्तः सायकान्बहून्

ete cānye ca bahavaḥ parīpsanto yudhiṣṭhiramāvavrustasya panthānaṃ kirantaḥ sāyakānbahūn

व्याघ्रदत्तश्च पाञ्चाल्यो द्रोणं विव्याध मार्गणैःपञ्चाशद्भिः शितै राजंस्तत उच्चुक्रुशुर्जनाः

vyāghradattaśca pāñcālyo droṇaṃ vivyādha mārgaṇaiḥpañcāśadbhiḥ śitai rājaṃstata uccukruśurjanāḥ

त्वरितं सिंहसेनस्तु द्रोणं विद्ध्वा महारथम्प्राहसत्सहसा हृष्टस्त्रासयन्वै यतव्रतम्

tvaritaṃ siṃhasenastu droṇaṃ viddhvā mahārathamprāhasatsahasā hṛṣṭastrāsayanvai yatavratam

ततो विस्फार्य नयने धनुर्ज्यामवमृज्य चतलशब्दं महत्कृत्वा द्रोणस्तं समुपाद्रवत्

tato visphārya nayane dhanurjyāmavamṛjya catalaśabdaṃ mahatkṛtvā droṇastaṃ samupādravat

ततस्तु सिंहसेनस्य शिरः कायात्सकुण्डलम्व्याघ्रदत्तस्य चाक्रम्य भल्लाभ्यामहरद्बली

tatastu siṃhasenasya śiraḥ kāyātsakuṇḍalamvyāghradattasya cākramya bhallābhyāmaharadbalī

तान्प्रमृद्य शरव्रातैः पाण्डवानां महारथान्युधिष्ठिरसमभ्याशे तस्थौ मृत्युरिवान्तकः

tānpramṛdya śaravrātaiḥ pāṇḍavānāṃ mahārathānyudhiṣṭhirasamabhyāśe tasthau mṛtyurivāntakaḥ

ततोऽभवन्महाशब्दो राजन्यौधिष्ठिरे बलेहृतो राजेति योधानां समीपस्थे यतव्रते

tato'bhavanmahāśabdo rājanyaudhiṣṭhire balehṛto rājeti yodhānāṃ samīpasthe yatavrate

अब्रुवन्सैनिकास्तत्र दृष्ट्वा द्रोणस्य विक्रमम्अद्य राजा धार्तराष्ट्रः कृतार्थो वै भविष्यतिआगमिष्यति नो नूनं धार्तराष्ट्रस्य संयुगे

abruvansainikāstatra dṛṣṭvā droṇasya vikramamadya rājā dhārtarāṣṭraḥ kṛtārtho vai bhaviṣyatiāgamiṣyati no nūnaṃ dhārtarāṣṭrasya saṃyuge

एवं संजल्पतां तेषां तावकानां महारथःआयाज्जवेन कौन्तेयो रथघोषेण नादयन्

evaṃ saṃjalpatāṃ teṣāṃ tāvakānāṃ mahārathaḥāyājjavena kaunteyo rathaghoṣeṇa nādayan

शोणितोदां रथावर्तां कृत्वा विशसने नदीम्शूरास्थिचयसंकीर्णां प्रेतकूलापहारिणीम्

śoṇitodāṃ rathāvartāṃ kṛtvā viśasane nadīmśūrāsthicayasaṃkīrṇāṃ pretakūlāpahāriṇīm

तां शरौघमहाफेनां प्रासमत्स्यसमाकुलाम्नदीमुत्तीर्य वेगेन कुरून्विद्राव्य पाण्डवः

tāṃ śaraughamahāphenāṃ prāsamatsyasamākulāmnadīmuttīrya vegena kurūnvidrāvya pāṇḍavaḥ

ततः किरीटी सहसा द्रोणानीकमुपाद्रवत्छादयन्निषुजालेन महता मोहयन्निव

tataḥ kirīṭī sahasā droṇānīkamupādravatchādayanniṣujālena mahatā mohayanniva

शीघ्रमभ्यस्यतो बाणान्संदधानस्य चानिशम्नान्तरं ददृशे कश्चित्कौन्तेयस्य यशस्विनः

śīghramabhyasyato bāṇānsaṃdadhānasya cāniśamnāntaraṃ dadṛśe kaścitkaunteyasya yaśasvinaḥ

न दिशो नान्तरिक्षं च न द्यौर्नैव च मेदिनीअदृश्यत महाराज बाणभूतमिवाभवत्

na diśo nāntarikṣaṃ ca na dyaurnaiva ca medinīadṛśyata mahārāja bāṇabhūtamivābhavat

नादृश्यत तदा राजंस्तत्र किंचन संयुगेबाणान्धकारे महति कृते गाण्डीवधन्वना

nādṛśyata tadā rājaṃstatra kiṃcana saṃyugebāṇāndhakāre mahati kṛte gāṇḍīvadhanvanā

सूर्ये चास्तमनुप्राप्ते रजसा चाभिसंवृतेनाज्ञायत तदा शत्रुर्न सुहृन्न च किंचन

sūrye cāstamanuprāpte rajasā cābhisaṃvṛtenājñāyata tadā śatrurna suhṛnna ca kiṃcana

ततोऽवहारं चक्रुस्ते द्रोणदुर्योधनादयःतान्विदित्वा भृशं त्रस्तानयुद्धमनसः परान्

tato'vahāraṃ cakruste droṇaduryodhanādayaḥtānviditvā bhṛśaṃ trastānayuddhamanasaḥ parān

स्वान्यनीकानि बीभत्सुः शनकैरवहारयत्ततोऽभितुष्टुवुः पार्थं प्रहृष्टाः पाण्डुसृञ्जयाःपाञ्चालाश्च मनोज्ञाभिर्वाग्भिः सूर्यमिवर्षयः

svānyanīkāni bībhatsuḥ śanakairavahārayattato'bhituṣṭuvuḥ pārthaṃ prahṛṣṭāḥ pāṇḍusṛñjayāḥpāñcālāśca manojñābhirvāgbhiḥ sūryamivarṣayaḥ

एवं स्वशिबिरं प्रायाज्जित्वा शत्रून्धनंजयःपृष्ठतः सर्वसैन्यानां मुदितो वै सकेशवः

evaṃ svaśibiraṃ prāyājjitvā śatrūndhanaṃjayaḥpṛṣṭhataḥ sarvasainyānāṃ mudito vai sakeśavaḥ

मसारगल्वर्कसुवर्णरूप्यै;र्वज्रप्रवालस्फटिकैश्च मुख्यैःचित्रे रथे पाण्डुसुतो बभासे; नक्षत्रचित्रे वियतीव चन्द्रः

masāragalvarkasuvarṇarūpyai;rvajrapravālasphaṭikaiśca mukhyaiḥcitre rathe pāṇḍusuto babhāse; nakṣatracitre viyatīva candraḥ