Parva.Adhyaya 7.2

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

हतं भीष्ममाधिरथिर्विदित्वा; भिन्नां नावमिवात्यगाधे कुरूणाम्सोदर्यवद्व्यसनात्सूतपुत्रः; संतारयिष्यंस्तव पुत्रस्य सेनाम्

hataṃ bhīṣmamādhirathirviditvā; bhinnāṃ nāvamivātyagādhe kurūṇāmsodaryavadvyasanātsūtaputraḥ; saṃtārayiṣyaṃstava putrasya senām

श्रुत्वा तु कर्णः पुरुषेन्द्रमच्युतं; निपातितं शांतनवं महारथम्अथोपायात्तूर्णममित्रकर्शनो; धनुर्धराणां प्रवरस्तदा वृषः

śrutvā tu karṇaḥ puruṣendramacyutaṃ; nipātitaṃ śāṃtanavaṃ mahārathamathopāyāttūrṇamamitrakarśano; dhanurdharāṇāṃ pravarastadā vṛṣaḥ

हते तु भीष्मे रथसत्तमे परै;र्निमज्जतीं नावमिवार्णवे कुरून्पितेव पुत्रांस्त्वरितोऽभ्ययात्ततः; संतारयिष्यंस्तव पुत्रस्य सेनाम्

hate tu bhīṣme rathasattame parai;rnimajjatīṃ nāvamivārṇave kurūnpiteva putrāṃstvarito'bhyayāttataḥ; saṃtārayiṣyaṃstava putrasya senām

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

यस्मिन्धृतिर्बुद्धिपराक्रमौजो; दमः सत्यं वीरगुणाश्च सर्वेअस्त्राणि दिव्यान्यथ संनतिर्ह्रीः; प्रिया च वागनपायीनि भीष्मे

yasmindhṛtirbuddhiparākramaujo; damaḥ satyaṃ vīraguṇāśca sarveastrāṇi divyānyatha saṃnatirhrīḥ; priyā ca vāganapāyīni bhīṣme

ब्रह्मद्विषघ्ने सततं कृतज्ञे; सनातनं चन्द्रमसीव लक्ष्मस चेत्प्रशान्तः परवीरहन्ता; मन्ये हतानेव हि सर्वयोधान्

brahmadviṣaghne satataṃ kṛtajñe; sanātanaṃ candramasīva lakṣmasa cetpraśāntaḥ paravīrahantā; manye hatāneva hi sarvayodhān

नेह ध्रुवं किंचन जातु विद्यते; अस्मिँल्लोके कर्मणोऽनित्ययोगात्सूर्योदये को हि विमुक्तसंशयो; भावं कुर्वीताद्य महाव्रते हते

neha dhruvaṃ kiṃcana jātu vidyate; asmim̐lloke karmaṇo'nityayogātsūryodaye ko hi vimuktasaṃśayo; bhāvaṃ kurvītādya mahāvrate hate

वसुप्रभावे वसुवीर्यसंभवे; गते वसूनेव वसुंधराधिपेवसूनि पुत्रांश्च वसुंधरां तथा; कुरूंश्च शोचध्वमिमां च वाहिनीम्

vasuprabhāve vasuvīryasaṃbhave; gate vasūneva vasuṃdharādhipevasūni putrāṃśca vasuṃdharāṃ tathā; kurūṃśca śocadhvamimāṃ ca vāhinīm

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

महाप्रभावे वरदे निपातिते; लोकश्रेष्ठे शांतनवे महौजसिपराजितेषु भरतेषु दुर्मनाः; कर्णो भृशं न्यश्वसदश्रु वर्तयन्

mahāprabhāve varade nipātite; lokaśreṣṭhe śāṃtanave mahaujasiparājiteṣu bharateṣu durmanāḥ; karṇo bhṛśaṃ nyaśvasadaśru vartayan

इदं तु राधेयवचो निशम्य ते; सुताश्च राजंस्तव सैनिकाश्च हपरस्परं चुक्रुशुरार्तिजं भृशं; तदाश्रु नेत्रैर्मुमुचुर्हि शब्दवत्

idaṃ tu rādheyavaco niśamya te; sutāśca rājaṃstava sainikāśca haparasparaṃ cukruśurārtijaṃ bhṛśaṃ; tadāśru netrairmumucurhi śabdavat

प्रवर्तमाने तु पुनर्महाहवे; विगाह्यमानासु चमूषु पार्थिवैःअथाब्रवीद्धर्षकरं वचस्तदा; रथर्षभान्सर्वमहारथर्षभः

pravartamāne tu punarmahāhave; vigāhyamānāsu camūṣu pārthivaiḥathābravīddharṣakaraṃ vacastadā; ratharṣabhānsarvamahāratharṣabhaḥ

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

जगत्यनित्ये सततं प्रधावति; प्रचिन्तयन्नस्थिरमद्य लक्षयेभवत्सु तिष्ठत्स्विह पातितो रणे; गिरिप्रकाशः कुरुपुंगवः कथम्

jagatyanitye satataṃ pradhāvati; pracintayannasthiramadya lakṣayebhavatsu tiṣṭhatsviha pātito raṇe; giriprakāśaḥ kurupuṃgavaḥ katham

निपातिते शांतनवे महारथे; दिवाकरे भूतलमास्थिते यथान पार्थिवाः सोढुमलं धनंजयं; गिरिप्रवोढारमिवानिलं द्रुमाः

nipātite śāṃtanave mahārathe; divākare bhūtalamāsthite yathāna pārthivāḥ soḍhumalaṃ dhanaṃjayaṃ; giripravoḍhāramivānilaṃ drumāḥ

हतप्रधानं त्विदमार्तरूपं; परैर्हतोत्साहमनाथमद्य वैमया कुरूणां परिपाल्यमाहवे; बलं यथा तेन महात्मना तथा

hatapradhānaṃ tvidamārtarūpaṃ; parairhatotsāhamanāthamadya vaimayā kurūṇāṃ paripālyamāhave; balaṃ yathā tena mahātmanā tathā

समाहितं चात्मनि भारमीदृशं; जगत्तथानित्यमिदं च लक्षयेनिपातितं चाहवशौण्डमाहवे; कथं नु कुर्यामहमाहवे भयम्

samāhitaṃ cātmani bhāramīdṛśaṃ; jagattathānityamidaṃ ca lakṣayenipātitaṃ cāhavaśauṇḍamāhave; kathaṃ nu kuryāmahamāhave bhayam

अहं तु तान्कुरुवृषभानजिह्मगैः; प्रवेरयन्यमसदनं रणे चरन्यशः परं जगति विभाव्य वर्तिता; परैर्हतो युधि शयिताथ वा पुनः

ahaṃ tu tānkuruvṛṣabhānajihmagaiḥ; praverayanyamasadanaṃ raṇe caranyaśaḥ paraṃ jagati vibhāvya vartitā; parairhato yudhi śayitātha vā punaḥ

युधिष्ठिरो धृतिमतिधर्मतत्त्ववा;न्वृकोदरो गजशततुल्यविक्रमःतथार्जुनस्त्रिदशवरात्मजो यतो; न तद्बलं सुजयमथामरैरपि

yudhiṣṭhiro dhṛtimatidharmatattvavā;nvṛkodaro gajaśatatulyavikramaḥtathārjunastridaśavarātmajo yato; na tadbalaṃ sujayamathāmarairapi

यमौ रणे यत्र यमोपमौ बले; ससात्यकिर्यत्र च देवकीसुतःन तद्बलं कापुरुषोऽभ्युपेयिवा;न्निवर्तते मृत्युमुखादिवासकृत्

yamau raṇe yatra yamopamau bale; sasātyakiryatra ca devakīsutaḥna tadbalaṃ kāpuruṣo'bhyupeyivā;nnivartate mṛtyumukhādivāsakṛt

तपोऽभ्युदीर्णं तपसैव गम्यते; बलं बलेनापि तथा मनस्विभिःमनश्च मे शत्रुनिवारणे ध्रुवं; स्वरक्षणे चाचलवद्व्यवस्थितम्

tapo'bhyudīrṇaṃ tapasaiva gamyate; balaṃ balenāpi tathā manasvibhiḥmanaśca me śatrunivāraṇe dhruvaṃ; svarakṣaṇe cācalavadvyavasthitam

एवं चैषां बुध्यमानः प्रभावं; गत्वैवाहं ताञ्जयाम्यद्य सूतमित्रद्रोहो मर्षणीयो न मेऽयं; भग्ने सैन्ये यः सहायः स मित्रम्

evaṃ caiṣāṃ budhyamānaḥ prabhāvaṃ; gatvaivāhaṃ tāñjayāmyadya sūtamitradroho marṣaṇīyo na me'yaṃ; bhagne sainye yaḥ sahāyaḥ sa mitram

कर्तास्म्येतत्सत्पुरुषार्यकर्म; त्यक्त्वा प्राणाननुयास्यामि भीष्मम्सर्वान्संख्ये शत्रुसंघान्हनिष्ये; हतस्तैर्वा वीरलोकं गमिष्ये

kartāsmyetatsatpuruṣāryakarma; tyaktvā prāṇānanuyāsyāmi bhīṣmamsarvānsaṃkhye śatrusaṃghānhaniṣye; hatastairvā vīralokaṃ gamiṣye

संप्राक्रुष्टे रुदितस्त्रीकुमारे; पराभूते पौरुषे धार्तराष्ट्रेमया कृत्यमिति जानामि सूत; तस्माच्छत्रून्धार्तराष्ट्रस्य जेष्ये

saṃprākruṣṭe ruditastrīkumāre; parābhūte pauruṣe dhārtarāṣṭremayā kṛtyamiti jānāmi sūta; tasmācchatrūndhārtarāṣṭrasya jeṣye

कुरून्रक्षन्पाण्डुपुत्राञ्जिघांसं;स्त्यक्त्वा प्राणान्घोररूपे रणेऽस्मिन्सर्वान्संख्ये शत्रुसंघान्निहत्य; दास्याम्यहं धार्तराष्ट्राय राज्यम्

kurūnrakṣanpāṇḍuputrāñjighāṃsaṃ;styaktvā prāṇānghorarūpe raṇe'sminsarvānsaṃkhye śatrusaṃghānnihatya; dāsyāmyahaṃ dhārtarāṣṭrāya rājyam

निबध्यतां मे कवचं विचित्रं; हैमं शुभ्रं मणिरत्नावभासिशिरस्त्राणं चार्कसमानभासं; धनुः शरांश्चापि विषाहिकल्पान्

nibadhyatāṃ me kavacaṃ vicitraṃ; haimaṃ śubhraṃ maṇiratnāvabhāsiśirastrāṇaṃ cārkasamānabhāsaṃ; dhanuḥ śarāṃścāpi viṣāhikalpān

उपासङ्गान्षोडश योजयन्तु; धनूंषि दिव्यानि तथाहरन्तुअसींश्च शक्तीश्च गदाश्च गुर्वीः; शङ्खं च जाम्बूनदचित्रभासम्

upāsaṅgānṣoḍaśa yojayantu; dhanūṃṣi divyāni tathāharantuasīṃśca śaktīśca gadāśca gurvīḥ; śaṅkhaṃ ca jāmbūnadacitrabhāsam

एतां रौक्मीं नागकक्ष्यां च जैत्रीं; जैत्रं च मे ध्वजमिन्दीवराभम्श्लक्ष्णैर्वस्त्रैर्विप्रमृज्यानयस्व; चित्रां मालां चात्र बद्ध्वा सजालाम्

etāṃ raukmīṃ nāgakakṣyāṃ ca jaitrīṃ; jaitraṃ ca me dhvajamindīvarābhamślakṣṇairvastrairvipramṛjyānayasva; citrāṃ mālāṃ cātra baddhvā sajālām

अश्वानग्र्यान्पाण्डुराभ्रप्रकाशा;न्पुष्टान्स्नातान्मन्त्रपूताभिरद्भिःतप्तैर्भाण्डैः काञ्चनैरभ्युपेता;ञ्शीघ्राञ्शीघ्रं सूतपुत्रानयस्व

aśvānagryānpāṇḍurābhraprakāśā;npuṣṭānsnātānmantrapūtābhiradbhiḥtaptairbhāṇḍaiḥ kāñcanairabhyupetā;ñśīghrāñśīghraṃ sūtaputrānayasva

रथं चाग्र्यं हेमजालावनद्धं; रत्नैश्चित्रं चन्द्रसूर्यप्रकाशैःद्रव्यैर्युक्तं संप्रहारोपपन्नै;र्वाहैर्युक्तं तूर्णमावर्तयस्व

rathaṃ cāgryaṃ hemajālāvanaddhaṃ; ratnaiścitraṃ candrasūryaprakāśaiḥdravyairyuktaṃ saṃprahāropapannai;rvāhairyuktaṃ tūrṇamāvartayasva

चित्राणि चापानि च वेगवन्ति; ज्याश्चोत्तमाः संहननोपपन्नाःतूणांश्च पूर्णान्महतः शराणा;मासज्य गात्रावरणानि चैव

citrāṇi cāpāni ca vegavanti; jyāścottamāḥ saṃhananopapannāḥtūṇāṃśca pūrṇānmahataḥ śarāṇā;māsajya gātrāvaraṇāni caiva

प्रायात्रिकं चानयताशु सर्वं; कन्याः पूर्णं वीरकांस्यं च हैमम्आनीय मालामवबध्य चाङ्गे; प्रवादयन्त्वाशु जयाय भेरीः

prāyātrikaṃ cānayatāśu sarvaṃ; kanyāḥ pūrṇaṃ vīrakāṃsyaṃ ca haimamānīya mālāmavabadhya cāṅge; pravādayantvāśu jayāya bherīḥ

प्रयाहि सूताशु यतः किरीटी; वृकोदरो धर्मसुतो यमौ चतान्वा हनिष्यामि समेत्य संख्ये; भीष्माय वैष्यामि हतो द्विषद्भिः

prayāhi sūtāśu yataḥ kirīṭī; vṛkodaro dharmasuto yamau catānvā haniṣyāmi sametya saṃkhye; bhīṣmāya vaiṣyāmi hato dviṣadbhiḥ

यस्मिन्राजा सत्यधृतिर्युधिष्ठिरः; समास्थितो भीमसेनार्जुनौ चवासुदेवः सात्यकिः सृञ्जयाश्च; मन्ये बलं तदजय्यं महीपैः

yasminrājā satyadhṛtiryudhiṣṭhiraḥ; samāsthito bhīmasenārjunau cavāsudevaḥ sātyakiḥ sṛñjayāśca; manye balaṃ tadajayyaṃ mahīpaiḥ

तं चेन्मृत्युः सर्वहरोऽभिरक्षे;त्सदाप्रमत्तः समरे किरीटिनम्तथापि हन्तास्मि समेत्य संख्ये; यास्यामि वा भीष्मपथा यमाय

taṃ cenmṛtyuḥ sarvaharo'bhirakṣe;tsadāpramattaḥ samare kirīṭinamtathāpi hantāsmi sametya saṃkhye; yāsyāmi vā bhīṣmapathā yamāya

न त्वेवाहं न गमिष्यामि तेषां; मध्ये शूराणां तत्तथाहं ब्रवीमिमित्रद्रुहो दुर्बलभक्तयो ये; पापात्मानो न ममैते सहायाः

na tvevāhaṃ na gamiṣyāmi teṣāṃ; madhye śūrāṇāṃ tattathāhaṃ bravīmimitradruho durbalabhaktayo ye; pāpātmāno na mamaite sahāyāḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

स सिद्धिमन्तं रथमुत्तमं दृढं; सकूबरं हेमपरिष्कृतं शुभम्पताकिनं वातजवैर्हयोत्तमै;र्युक्तं समास्थाय ययौ जयाय

sa siddhimantaṃ rathamuttamaṃ dṛḍhaṃ; sakūbaraṃ hemapariṣkṛtaṃ śubhampatākinaṃ vātajavairhayottamai;ryuktaṃ samāsthāya yayau jayāya

संपूज्यमानः कुरुभिर्महात्मा; रथर्षभः पाण्डुरवाजियाताययौ तदायोधनमुग्रधन्वा; यत्रावसानं भरतर्षभस्य

saṃpūjyamānaḥ kurubhirmahātmā; ratharṣabhaḥ pāṇḍuravājiyātāyayau tadāyodhanamugradhanvā; yatrāvasānaṃ bharatarṣabhasya

वरूथिना महता सध्वजेन; सुवर्णमुक्तामणिवज्रशालिनासदश्वयुक्तेन रथेन कर्णो; मेघस्वनेनार्क इवामितौजाः

varūthinā mahatā sadhvajena; suvarṇamuktāmaṇivajraśālināsadaśvayuktena rathena karṇo; meghasvanenārka ivāmitaujāḥ

हुताशनाभः स हुताशनप्रभे; शुभः शुभे वै स्वरथे धनुर्धरःस्थितो रराजाधिरथिर्महारथः; स्वयं विमाने सुरराडिव स्थितः

hutāśanābhaḥ sa hutāśanaprabhe; śubhaḥ śubhe vai svarathe dhanurdharaḥsthito rarājādhirathirmahārathaḥ; svayaṃ vimāne surarāḍiva sthitaḥ