Parva.Adhyaya 7.66

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दुःशासनबलं हत्वा सव्यसाची धनंजयःसिन्धुराजं परीप्सन्वै द्रोणानीकमुपाद्रवत्

duḥśāsanabalaṃ hatvā savyasācī dhanaṃjayaḥsindhurājaṃ parīpsanvai droṇānīkamupādravat

स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम्कृताञ्जलिरिदं वाक्यं कृष्णस्यानुमतेऽब्रवीत्

sa tu droṇaṃ samāsādya vyūhasya pramukhe sthitamkṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ kṛṣṇasyānumate'bravīt

शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्स्वस्ति चैव वदस्व मेभवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टुं दुर्भिदां चमूम्

śivena dhyāhi māṃ brahmansvasti caiva vadasva mebhavatprasādādicchāmi praveṣṭuṃ durbhidāṃ camūm

भवान्पितृसमो मह्यं धर्मराजसमोऽपि चतथा कृष्णसमश्चैव सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

bhavānpitṛsamo mahyaṃ dharmarājasamo'pi catathā kṛṣṇasamaścaiva satyametadbravīmi te

अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्तवानघतथाहमपि ते रक्ष्यः सदैव द्विजसत्तम

aśvatthāmā yathā tāta rakṣaṇīyastavānaghatathāhamapi te rakṣyaḥ sadaiva dvijasattama

तव प्रसादादिच्छामि सिन्धुराजानमाहवेनिहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे विभो

tava prasādādicchāmi sindhurājānamāhavenihantuṃ dvipadāṃ śreṣṭha pratijñāṃ rakṣa me vibho

एवमुक्तस्तदाचार्यः प्रत्युवाच स्मयन्निवमामजित्वा न बीभत्सो शक्यो जेतुं जयद्रथः

evamuktastadācāryaḥ pratyuvāca smayannivamāmajitvā na bībhatso śakyo jetuṃ jayadrathaḥ

एतावदुक्त्वा तं द्रोणः शरव्रातैरवाकिरत्सरथाश्वध्वजं तीक्ष्णैः प्रहसन्वै ससारथिम्

etāvaduktvā taṃ droṇaḥ śaravrātairavākiratsarathāśvadhvajaṃ tīkṣṇaiḥ prahasanvai sasārathim

ततोऽर्जुनः शरव्रातान्द्रोणस्यावार्य सायकैःद्रोणमभ्यर्दयद्बाणैर्घोररूपैर्महत्तरैः

tato'rjunaḥ śaravrātāndroṇasyāvārya sāyakaiḥdroṇamabhyardayadbāṇairghorarūpairmahattaraiḥ

विव्याध च रणे द्रोणमनुमान्य विशां पतेक्षत्रधर्मं समास्थाय नवभिः सायकैः पुनः

vivyādha ca raṇe droṇamanumānya viśāṃ patekṣatradharmaṃ samāsthāya navabhiḥ sāyakaiḥ punaḥ

तस्येषूनिषुभिश्छित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौविषाग्निज्वलनप्रख्यैरिषुभिः कृष्णपाण्डवौ

tasyeṣūniṣubhiśchittvā droṇo vivyādha tāvubhauviṣāgnijvalanaprakhyairiṣubhiḥ kṛṣṇapāṇḍavau

इयेष पाण्डवस्तस्य बाणैश्छेत्तुं शरासनम्तस्य चिन्तयतस्त्वेवं फल्गुनस्य महात्मनःद्रोणः शरैरसंभ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान्

iyeṣa pāṇḍavastasya bāṇaiśchettuṃ śarāsanamtasya cintayatastvevaṃ phalgunasya mahātmanaḥdroṇaḥ śarairasaṃbhrānto jyāṃ cicchedāśu vīryavān

विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव चअर्जुनं च शरैर्वीरं स्मयमानोऽभ्यवाकिरत्

vivyādha ca hayānasya dhvajaṃ sārathimeva caarjunaṃ ca śarairvīraṃ smayamāno'bhyavākirat

एतस्मिन्नन्तरे पार्थः सज्जं कृत्वा महद्धनुःविशेषयिष्यन्नाचार्यं सर्वास्त्रविदुषां वरम्मुमोच षट्शतान्बाणान्गृहीत्वैकमिव द्रुतम्

etasminnantare pārthaḥ sajjaṃ kṛtvā mahaddhanuḥviśeṣayiṣyannācāryaṃ sarvāstraviduṣāṃ varammumoca ṣaṭśatānbāṇāngṛhītvaikamiva drutam

पुनः सप्त शतानन्यान्सहस्रं चानिवर्तिनाम्चिक्षेपायुतशश्चान्यांस्तेऽघ्नन्द्रोणस्य तां चमूम्

punaḥ sapta śatānanyānsahasraṃ cānivartināmcikṣepāyutaśaścānyāṃste'ghnandroṇasya tāṃ camūm

तैः सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिनामनुष्यवाजिमातङ्गा विद्धाः पेतुर्गतासवः

taiḥ samyagastairbalinā kṛtinā citrayodhināmanuṣyavājimātaṅgā viddhāḥ peturgatāsavaḥ

विद्रुताश्च रणे पेतुः संछिन्नायुधजीविताःरथिनो रथमुख्येभ्यः सहयाः शरपीडिताः

vidrutāśca raṇe petuḥ saṃchinnāyudhajīvitāḥrathino rathamukhyebhyaḥ sahayāḥ śarapīḍitāḥ

चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वज्रानिलहुताशनैःतुल्यरूपा गजाः पेतुर्गिर्यग्राम्बुदवेश्मनाम्

cūrṇitākṣiptadagdhānāṃ vajrānilahutāśanaiḥtulyarūpā gajāḥ peturgiryagrāmbudaveśmanām

पेतुरश्वसहस्राणि प्रहतान्यर्जुनेषुभिःहंसा हिमवतः पृष्ठे वारिविप्रहता इव

peturaśvasahasrāṇi prahatānyarjuneṣubhiḥhaṃsā himavataḥ pṛṣṭhe vāriviprahatā iva

रथाश्वद्विपपत्त्योघाः सलिलौघा इवाद्भुताःयुगान्तादित्यरश्म्याभैः पाण्डवास्तशरैर्हताः

rathāśvadvipapattyoghāḥ salilaughā ivādbhutāḥyugāntādityaraśmyābhaiḥ pāṇḍavāstaśarairhatāḥ

तं पाण्डवादित्यशरांशुजालं; कुरुप्रवीरान्युधि निष्टपन्तम्स द्रोणमेघः शरवर्षवेगैः; प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन्

taṃ pāṇḍavādityaśarāṃśujālaṃ; kurupravīrānyudhi niṣṭapantamsa droṇameghaḥ śaravarṣavegaiḥ; prācchādayanmegha ivārkaraśmīn

अथात्यर्थविसृष्टेन द्विषतामसुभोजिनाआजघ्ने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनंजयम्

athātyarthavisṛṣṭena dviṣatāmasubhojināājaghne vakṣasi droṇo nārācena dhanaṃjayam

स विह्वलितसर्वाङ्गः क्षितिकम्पे यथाचलःधैर्यमालम्ब्य बीभत्सुर्द्रोणं विव्याध पत्रिभिः

sa vihvalitasarvāṅgaḥ kṣitikampe yathācalaḥdhairyamālambya bībhatsurdroṇaṃ vivyādha patribhiḥ

द्रोणस्तु पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत्अर्जुनं च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः

droṇastu pañcabhirbāṇairvāsudevamatāḍayatarjunaṃ ca trisaptatyā dhvajaṃ cāsya tribhiḥ śaraiḥ

विशेषयिष्यञ्शिष्यं च द्रोणो राजन्पराक्रमीअदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभिः

viśeṣayiṣyañśiṣyaṃ ca droṇo rājanparākramīadṛśyamarjunaṃ cakre nimeṣāccharavṛṣṭibhiḥ

प्रसक्तान्पततोऽद्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान्मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्चादृश्यताद्भुतम्

prasaktānpatato'drākṣma bhāradvājasya sāyakānmaṇḍalīkṛtamevāsya dhanuścādṛśyatādbhutam

तेऽभ्ययुः समरे राजन्वासुदेवधनंजयौद्रोणसृष्टाः सुबहवः कङ्कपत्रपरिच्छदाः

te'bhyayuḥ samare rājanvāsudevadhanaṃjayaudroṇasṛṣṭāḥ subahavaḥ kaṅkapatraparicchadāḥ

तद्दृष्ट्वा तादृशं युद्धं द्रोणपाण्डवयोस्तदावासुदेवो महाबुद्धिः कार्यवत्तामचिन्तयत्

taddṛṣṭvā tādṛśaṃ yuddhaṃ droṇapāṇḍavayostadāvāsudevo mahābuddhiḥ kāryavattāmacintayat

ततोऽब्रवीद्वासुदेवो धनंजयमिदं वचःपार्थ पार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत्

tato'bravīdvāsudevo dhanaṃjayamidaṃ vacaḥpārtha pārtha mahābāho na naḥ kālātyayo bhavet

द्रोणमुत्सृज्य गच्छामः कृत्यमेतन्महत्तरम्पार्थश्चाप्यब्रवीत्कृष्णं यथेष्टमिति केशव

droṇamutsṛjya gacchāmaḥ kṛtyametanmahattarampārthaścāpyabravītkṛṣṇaṃ yatheṣṭamiti keśava

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजःपरिवृत्तश्च बीभत्सुरगच्छद्विसृजञ्शरान्

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā droṇaṃ prāyānmahābhujaḥparivṛttaśca bībhatsuragacchadvisṛjañśarān

ततोऽब्रवीत्स्मयन्द्रोणः क्वेदं पाण्डव गम्यतेननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे

tato'bravītsmayandroṇaḥ kvedaṃ pāṇḍava gamyatenanu nāma raṇe śatrumajitvā na nivartase

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

गुरुर्भवान्न मे शत्रुः शिष्यः पुत्रसमोऽस्मि तेन चास्ति स पुमाँल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत्

gururbhavānna me śatruḥ śiṣyaḥ putrasamo'smi tena cāsti sa pumām̐lloke yastvāṃ yudhi parājayet

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुकःत्वरायुक्तो महाबाहुस्तत्सैन्यं समुपाद्रवत्

evaṃ bruvāṇo bībhatsurjayadrathavadhotsukaḥtvarāyukto mahābāhustatsainyaṃ samupādravat

तं चक्ररक्षौ पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौअन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम्

taṃ cakrarakṣau pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasauanvayātāṃ mahātmānau viśantaṃ tāvakaṃ balam

ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्त्वतःकाम्बोजश्च श्रुतायुश्च धनंजयमवारयन्

tato jayo mahārāja kṛtavarmā ca sāttvataḥkāmbojaśca śrutāyuśca dhanaṃjayamavārayan

तेषां दशसहस्राणि रथानामनुयायिनाम्अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः

teṣāṃ daśasahasrāṇi rathānāmanuyāyināmabhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayo'tha vasātayaḥ

माचेल्लका ललित्थाश्च केकया मद्रकास्तथानारायणाश्च गोपालाः काम्बोजानां च ये गणाः

mācellakā lalitthāśca kekayā madrakāstathānārāyaṇāśca gopālāḥ kāmbojānāṃ ca ye gaṇāḥ

कर्णेन विजिताः पूर्वं संग्रामे शूरसंमताःभारद्वाजं पुरस्कृत्य त्यक्तात्मानोऽर्जुनं प्रति

karṇena vijitāḥ pūrvaṃ saṃgrāme śūrasaṃmatāḥbhāradvājaṃ puraskṛtya tyaktātmāno'rjunaṃ prati

पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम्त्यजन्तं तुमुले प्राणान्संनद्धं चित्रयोधिनम्

putraśokābhisaṃtaptaṃ kruddhaṃ mṛtyumivāntakamtyajantaṃ tumule prāṇānsaṃnaddhaṃ citrayodhinam

गाहमानमनीकानि मातङ्गमिव यूथपम्महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याघ्रमवारयन्

gāhamānamanīkāni mātaṅgamiva yūthapammaheṣvāsaṃ parākrāntaṃ naravyāghramavārayan

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्अन्योन्यं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्य च

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇamanyonyaṃ vai prārthayatāṃ yodhānāmarjunasya ca

जयद्रथवधप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम्न्यवारयन्त सहिताः क्रिया व्याधिमिवोत्थितम्

jayadrathavadhaprepsumāyāntaṃ puruṣarṣabhamnyavārayanta sahitāḥ kriyā vyādhimivotthitam