Parva.Adhyaya 7.71

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

राजन्संग्राममाश्चर्यं शृणु कीर्तयतो ममकुरूणां पाण्डवानां च यथा युद्धमवर्तत

rājansaṃgrāmamāścaryaṃ śṛṇu kīrtayato mamakurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yathā yuddhamavartata

भारद्वाजं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम्अयोधयन्रणे पार्था द्रोणानीकं बिभित्सवः

bhāradvājaṃ samāsādya vyūhasya pramukhe sthitamayodhayanraṇe pārthā droṇānīkaṃ bibhitsavaḥ

रक्षमाणाः स्वकं व्यूहं द्रोणस्यापि च सैनिकाःअयोधयन्रणे पार्थान्प्रार्थयन्तो महद्यशः

rakṣamāṇāḥ svakaṃ vyūhaṃ droṇasyāpi ca sainikāḥayodhayanraṇe pārthānprārthayanto mahadyaśaḥ

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ विराटं दशभिः शरैःआजघ्नतुः सुसंक्रुद्धौ तव पुत्रहितैषिणौ

vindānuvindāvāvantyau virāṭaṃ daśabhiḥ śaraiḥājaghnatuḥ susaṃkruddhau tava putrahitaiṣiṇau

विराटश्च महाराज तावुभौ समरे स्थितौपराक्रान्तौ पराक्रम्य योधयामास सानुगौ

virāṭaśca mahārāja tāvubhau samare sthitauparākrāntau parākramya yodhayāmāsa sānugau

तेषां युद्धं समभवद्दारुणं शोणितोदकम्सिंहस्य द्विपमुख्याभ्यां प्रभिन्नाभ्यां यथा वने

teṣāṃ yuddhaṃ samabhavaddāruṇaṃ śoṇitodakamsiṃhasya dvipamukhyābhyāṃ prabhinnābhyāṃ yathā vane

बाह्लीकं रभसं युद्धे याज्ञसेनिर्महाबलःआजघ्ने विशिखैस्तीक्ष्णैर्घोरैर्मर्मास्थिभेदिभिः

bāhlīkaṃ rabhasaṃ yuddhe yājñasenirmahābalaḥājaghne viśikhaistīkṣṇairghorairmarmāsthibhedibhiḥ

बाह्लीको याज्ञसेनिं तु हेमपुङ्खैः शिलाशितैःआजघान भृशं क्रुद्धो नवभिर्नतपर्वभिः

bāhlīko yājñaseniṃ tu hemapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥājaghāna bhṛśaṃ kruddho navabhirnataparvabhiḥ

तद्युद्धमभवद्घोरं शरशक्तिसमाकुलम्भीरूणां त्रासजननं शूराणां हर्षवर्धनम्

tadyuddhamabhavadghoraṃ śaraśaktisamākulambhīrūṇāṃ trāsajananaṃ śūrāṇāṃ harṣavardhanam

ताभ्यां तत्र शरैर्मुक्तैरन्तरिक्षं दिशस्तथाअभवत्संवृतं सर्वं न प्राज्ञायत किंचन

tābhyāṃ tatra śarairmuktairantarikṣaṃ diśastathāabhavatsaṃvṛtaṃ sarvaṃ na prājñāyata kiṃcana

शैब्यो गोवासनो युद्धे काश्यपुत्रं महारथम्ससैन्यो योधयामास गजः प्रतिगजं यथा

śaibyo govāsano yuddhe kāśyaputraṃ mahārathamsasainyo yodhayāmāsa gajaḥ pratigajaṃ yathā

बाह्लीकराजः संरब्धो द्रौपदेयान्महारथान्मनः पञ्चेन्द्रियाणीव शुशुभे योधयन्रणे

bāhlīkarājaḥ saṃrabdho draupadeyānmahārathānmanaḥ pañcendriyāṇīva śuśubhe yodhayanraṇe

अयोधयंस्ते च भृशं तं शरौघैः समन्ततःइन्द्रियार्था यथा देहं शश्वद्देहभृतां वर

ayodhayaṃste ca bhṛśaṃ taṃ śaraughaiḥ samantataḥindriyārthā yathā dehaṃ śaśvaddehabhṛtāṃ vara

वार्ष्णेयं सात्यकिं युद्धे पुत्रो दुःशासनस्तवआजघ्ने सायकैस्तीक्ष्णैर्नवभिर्नतपर्वभिः

vārṣṇeyaṃ sātyakiṃ yuddhe putro duḥśāsanastavaājaghne sāyakaistīkṣṇairnavabhirnataparvabhiḥ

सोऽतिविद्धो बलवता महेष्वासेन धन्विनाईषन्मूर्छां जगामाशु सात्यकिः सत्यविक्रमः

so'tividdho balavatā maheṣvāsena dhanvināīṣanmūrchāṃ jagāmāśu sātyakiḥ satyavikramaḥ

समाश्वस्तस्तु वार्ष्णेयस्तव पुत्रं महारथम्विव्याध दशभिस्तूर्णं सायकैः कङ्कपत्रिभिः

samāśvastastu vārṣṇeyastava putraṃ mahārathamvivyādha daśabhistūrṇaṃ sāyakaiḥ kaṅkapatribhiḥ

तावन्योन्यं दृढं विद्धावन्योन्यशरविक्षतौरेजतुः समरे राजन्पुष्पिताविव किंशुकौ

tāvanyonyaṃ dṛḍhaṃ viddhāvanyonyaśaravikṣataurejatuḥ samare rājanpuṣpitāviva kiṃśukau

अलम्बुसस्तु संक्रुद्धः कुन्तिभोजशरार्दितःअशोभत परं लक्ष्म्या पुष्पाढ्य इव किंशुकः

alambusastu saṃkruddhaḥ kuntibhojaśarārditaḥaśobhata paraṃ lakṣmyā puṣpāḍhya iva kiṃśukaḥ

कुन्तिभोजं ततो रक्षो विद्ध्वा बहुभिरायसैःअनदद्भैरवं नादं वाहिन्याः प्रमुखे तव

kuntibhojaṃ tato rakṣo viddhvā bahubhirāyasaiḥanadadbhairavaṃ nādaṃ vāhinyāḥ pramukhe tava

ततस्तौ समरे शूरौ योधयन्तौ परस्परम्ददृशुः सर्वभूतानि शक्रजम्भौ यथा पुरा

tatastau samare śūrau yodhayantau parasparamdadṛśuḥ sarvabhūtāni śakrajambhau yathā purā

शकुनिं रभसं युद्धे कृतवैरं च भारतमाद्रीपुत्रौ च संरब्धौ शरैरर्दयतां मृधे

śakuniṃ rabhasaṃ yuddhe kṛtavairaṃ ca bhāratamādrīputrau ca saṃrabdhau śarairardayatāṃ mṛdhe

तन्मूलः स महाराज प्रावर्तत जनक्षयःत्वया संजनितोऽत्यर्थं कर्णेन च विवर्धितः

tanmūlaḥ sa mahārāja prāvartata janakṣayaḥtvayā saṃjanito'tyarthaṃ karṇena ca vivardhitaḥ

उद्धुक्षितश्च पुत्रेण तव क्रोधहुताशनःय इमां पृथिवीं राजन्दग्धुं सर्वां समुद्यतः

uddhukṣitaśca putreṇa tava krodhahutāśanaḥya imāṃ pṛthivīṃ rājandagdhuṃ sarvāṃ samudyataḥ

शकुनिः पाण्डुपुत्राभ्यां कृतः स विमुखः शरैःनाभ्यजानत कर्तव्यं युधि किंचित्पराक्रमम्

śakuniḥ pāṇḍuputrābhyāṃ kṛtaḥ sa vimukhaḥ śaraiḥnābhyajānata kartavyaṃ yudhi kiṃcitparākramam

विमुखं चैनमालोक्य माद्रीपुत्रौ महारथौववर्षतुः पुनर्बाणैर्यथा मेघौ महागिरिम्

vimukhaṃ cainamālokya mādrīputrau mahārathauvavarṣatuḥ punarbāṇairyathā meghau mahāgirim

स वध्यमानो बहुभिः शरैः संनतपर्वभिःसंप्रायाज्जवनैरश्वैर्द्रोणानीकाय सौबलः

sa vadhyamāno bahubhiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥsaṃprāyājjavanairaśvairdroṇānīkāya saubalaḥ

घटोत्कचस्तथा शूरं राक्षसं तमलायुधम्अभ्ययाद्रभसं युद्धे वेगमास्थाय मध्यमम्

ghaṭotkacastathā śūraṃ rākṣasaṃ tamalāyudhamabhyayādrabhasaṃ yuddhe vegamāsthāya madhyamam

तयोर्युद्धं महाराज चित्ररूपमिवाभवत्यादृशं हि पुरा वृत्तं रामरावणयोर्मृधे

tayoryuddhaṃ mahārāja citrarūpamivābhavatyādṛśaṃ hi purā vṛttaṃ rāmarāvaṇayormṛdhe

ततो युधिष्ठिरो राजा मद्रराजानमाहवेविद्ध्वा पञ्चाशता बाणैः पुनर्विव्याध सप्तभिः

tato yudhiṣṭhiro rājā madrarājānamāhaveviddhvā pañcāśatā bāṇaiḥ punarvivyādha saptabhiḥ

ततः प्रववृते युद्धं तयोरत्यद्भुतं नृपयथा पूर्वं महद्युद्धं शम्बरामरराजयोः

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tayoratyadbhutaṃ nṛpayathā pūrvaṃ mahadyuddhaṃ śambarāmararājayoḥ

विविंशतिश्चित्रसेनो विकर्णश्च तवात्मजःअयोधयन्भीमसेनं महत्या सेनया वृताः

viviṃśatiścitraseno vikarṇaśca tavātmajaḥayodhayanbhīmasenaṃ mahatyā senayā vṛtāḥ